§5.4 Resulterende kracht (mavo/havo)

5

Bewegen

Paragraaf 5.4

Resulterende kracht

Een auto rijdt op de snelweg met 100 km/h en de motor blijft duwen. Waarom gaat hij dan niet steeds sneller?

Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, mavo/havo

mavo/havo

1 / 14
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNatuur- en scheikundeMiddelbare schoolvmbo t, havo

In deze les zitten 14 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Leerlingen tekenen krachtpijlen op schaal, bepalen de resulterende kracht van krachten op één lijn en voorspellen daarmee of iets versnelt, vertraagt of eenparig beweegt. Les bij Nova NaSk MAX 1|2 deel B, hoofdstuk 5 Bewegen, paragraaf 5.4, mavo/havo leerjaar 2. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een Verderkijker en de checklist leerdoelen.

Onderdelen in deze les

5

Bewegen

Paragraaf 5.4

Resulterende kracht

Een auto rijdt op de snelweg met 100 km/h en de motor blijft duwen. Waarom gaat hij dan niet steeds sneller?

Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, mavo/havo

mavo/havo

Les bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, hoofdstuk 5 Bewegen, paragraaf 5.4 Resulterende kracht. Ongeveer 40 minuten, leerjaar 2 mavo/havo. Image credit: LessonUp Image credit: Omslag Nova NaSk 1|2 deel B mavo/havo, Malmberg

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

5.4  Resulterende kracht

Leerdoelen

5.4.1

Je kunt een kracht weergeven met een krachtpijl op schaal.

5.4.2

Je kunt de resulterende kracht bepalen van krachten op één lijn.

5.4.3

Je kunt met de resulterende kracht uitleggen of iets versnelt, vertraagt of eenparig gaat.

Practica en vaardigheden

V A A R D I G H E I D

Krachtpijlen tekenen en eenheden omrekenen

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

Startvraag

Wie wint het touwtrekken?

Team rood trekt met 1200 N naar links. Team blauw trekt met 1100 N naar rechts.

Wat gebeurt er met het touw?

A

Het blijft stil hangen

B

Het gaat naar rechts

C

Het breekt

D

Het gaat naar links

Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. De krachten werken tegen elkaar in: 1200 - 1100 = 100 N naar links. Die resulterende kracht laat het touw naar links bewegen, steeds sneller. Wie A kiest, denkt dat twee grote krachten tegen elkaar in elkaar altijd opheffen. Dat geldt alleen als ze even groot zijn. Image credit: Tech. Sgt. Dan Neely, U.S. Air Force, Wikimedia Commons (publiek domein)

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

Krachtpijlen op schaal

Een kracht heeft een grootte en een richting. Daarom teken je hem als een pijl.

  • De pijl begint in het aangrijpingspunt: de plek waar de kracht werkt.

  • De pijl wijst in de richting van de kracht.

  • De lengte van de pijl geeft de grootte, op schaal. Bij 1 cm voor 100 N teken je 350 N als een pijl van 3,5 cm.

De grootheid is kracht F, de eenheid newton (N). 1 kN = 1000 N.

Laat leerlingen de schaal altijd naast de tekening zetten. Doorvragen: hoe lang wordt de pijl van team rood uit de startvraag bij deze schaal? 1200 : 100 = 12 cm. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

Opdrachten Kennis

1

De schaal is 1 cm voor 50 N. Hoe lang teken je de pijl van een kracht van 175 N?

A

3,5 cm

B

1,75 cm

C

8,75 cm

D

0,35 cm

175 : 50 = 3,5 cm. Wie 1,75 cm kiest, rekent met 1 cm voor 100 N. Wie 0,35 cm kiest, zet de komma een plaats te ver naar links.

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

De resulterende kracht

Werken er meer krachten op één lijn, dan vervang je ze door één kracht: de resulterende kracht Fres.

Dezelfde richting

Tel de krachten op: Fres = F1 + F2. Fres wijst dezelfde kant op als beide krachten.

Tegengesteld

Trek de kleinste kracht af van de grootste: Fres = F1 - F2. Fres wijst de kant op van de grootste kracht.

Laat leerlingen de krachten eerst in dezelfde eenheid zetten: kN en N mogen niet door elkaar. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

Voorbeeldopdracht 1

Een auto rijdt op de snelweg. De motorkracht is 2,4 kN naar voren. Rolwrijving en luchtweerstand zijn samen 1800 N. Bereken Fres.

gegeven

Fmotor = 2,4 kN = 2400 N naar voren

Fw = 1800 N naar achteren

gevraagd

Fres en de richting

uitwerking

tegengesteld, dus aftrekken

Fres = 2400 - 1800 = 600 N

antwoord

Fres = 600 N naar voren: de auto versnelt.

Wijs op de eerste stap: 2,4 kN eerst omrekenen naar 2400 N. Wie 2,4 - 1800 rekent, krijgt een negatief getal en ziet dan meestal zelf dat er iets mis is. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

Wat doet de resulterende kracht?

Fres bepaalt niet of iets beweegt, maar hoe de snelheid verandert.

Fres = 0 N

De snelheid verandert niet. Het voorwerp staat stil of beweegt eenparig.

Fres mee

Fres wijst in de bewegingsrichting: de snelheid neemt toe, versneld.

Fres tegen

Fres wijst tegen de beweging in: de snelheid neemt af, vertraagd.

Veel leerlingen denken dat er een resulterende kracht nodig is om te blijven bewegen. Dat is niet zo: alleen om de snelheid te veranderen. Koppel terug naar de intro: op de snelweg is de motorkracht even groot als de tegenwerkende krachten. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

Opdrachten Toepassing

2

Een auto rijdt met een constante snelheid van 100 km/h over een rechte weg. Wat is waar?

A

De motorkracht is groter dan de wrijving

B

Er werkt geen enkele kracht op de auto

C

De wrijving is groter dan de motorkracht

D

De resulterende kracht is 0 N

Constante snelheid is eenparig, dus Fres = 0 N. De motorkracht is even groot als wrijving en luchtweerstand samen. Wie A kiest, denkt dat je een netto kracht nodig hebt om te blijven rijden. Wie B kiest, vergeet dat er wel krachten werken: ze heffen elkaar alleen op.

Bepaal Fres en de soort beweging. Vul in.

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

Opdrachten Toepassing

3

Fietser: trapkracht 40 N, wrijving 40 N. Fres = 0 N, hij beweegt eenparig.

Skater: hij duwt niet meer, wrijving 15 N. Fres = 15 N, hij beweegt vertraagd.

Scooter: motor 300 N, wrijving 120 N. Fres = 180 N, hij beweegt versneld.

0
eenparig
15
vertraagd
180
versneld
80
420
stil

Fietser: 40 - 40 = 0 N, eenparig. Skater: alleen de wrijving werkt, 15 N tegen de beweging in, dus vertraagd. Scooter: 300 - 120 = 180 N naar voren, versneld. 420 ontstaat door op te tellen in plaats van af te trekken.

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

Opdrachten Toepassing

★ 4

Een vrachtwagen rijdt eenparig, de wrijving is 3,5 kN. Dan wordt de motorkracht 5000 N. Hoe groot is Fres nu, in N?

Steropdracht in stappen. Omrekenen: 3,5 kN = 3500 N. Tegengesteld, dus aftrekken: Fres = 5000 - 3500 = 1500 N naar voren. De vrachtwagen versnelt. Doorvragen: hoe groot was de motorkracht vóór het gas geven? Ook 3500 N, want de vrachtwagen reed eenparig.

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

V E R D E R K I J K E R

Vallen met een parachute

Foto: Rstpch (CC BY-SA 4.0)

Na de sprong is de zwaartekracht groter dan de luchtweerstand: de parachutist versnelt. De luchtweerstand groeit met de snelheid, tot hij even groot is als de zwaartekracht. Gaat de parachute open, dan is de luchtweerstand groter en vertraagt hij, tot de krachten weer gelijk zijn.

Laat leerlingen bij elke fase de krachtpijlen schetsen: lange pijl omlaag en korte pijl omhoog, dan twee even lange pijlen, na het openen een langere pijl omhoog, en ten slotte weer twee even lange pijlen bij een veel lagere snelheid. Die lage, constante snelheid maakt een veilige landing mogelijk. Image credit: Rstpch, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

5.4.1 Krachtpijlen tekenen op schaal

2

5.4.2 Resulterende kracht bepalen

3

5.4.3 Resulterende kracht en soort beweging

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

5.4

Klik hier

Image credit: LessonUp