Uitvoeringspraktijk (Muziek vmbo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Muziek
• Middelbare school
• vmbo g, t
• Leerjaar 3,4

Introductie

Examentraining uitvoeringspraktijk: articulatie en strijkers, speeltechnieken, stemgebruik en uitvoeringswijzen herkennen, met vijf luistervragen.

LUISTEREN · UITVOERING

EXAMENTRAINING

Uitvoeringspraktijk: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Tatiana El-Bakri / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

♪ LUISTEREN · UITVOERING

WAT GA JE KUNNEN?

Ik kan bij een luisterfragment horen hoe er gespeeld of gezongen wordt en het goede begrip kiezen.

♪ LUISTEREN · UITVOERING

ZO PAK JE EEN EXAMENVRAAG AAN

• 1. Lees: wat wordt er gevraagd en welke antwoorden zijn mogelijk?

• 2. Luister: let op wat je het meest hoort: kort of lang, tokkelen of strijken, zang of instrument.

• 3. Luister nog een keer: let op één ding tegelijk, bijvoorbeeld alleen de bas of alleen de strijkers.

• 4. Kies: kies het antwoord dat past bij wat je hoorde, niet bij wat je verwachtte.

Een celliste speelt tijdens een concert in Moskou

♪ LUISTEREN · UITVOERING

VRAAGTYPE 1: ARTICULATIE EN STRIJKERS

• Je hoort of noten aan elkaar of los van elkaar klinken.

• Bij strijkers hoor je ook of ze strijken of tokkelen.

Image credit: Tatiana El-Bakri / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

Video: Debussy: Clair de lune, Lang Lang (piano) (kanaal: Deutsche Grammophon - DG). Wat hoor je? Een pianist speelt een rustige melodie waarin de noten vloeiend in elkaar overgaan. Goede antwoord: legato.

Hoe worden de noten in dit fragment gespeeld?

A

Staccato: kort en los van elkaar

B

Legato: aan elkaar gebonden

C

Pizzicato: getokkeld met de vingers

D

Glissando: glijdend van toon naar toon

De melodie vloeit door: legato. Wie staccato kiest, luistert alleen naar de zachte aanslag en niet naar de verbinding tussen de noten.

Video: Tsjaikovski: Symfonie nr. 4, derde deel (Scherzo, Pizzicato ostinato), Wiener Philharmoniker (kanaal: Wiener Philharmoniker - Topic). Wat hoor je? Alle strijkers tokkelen de snaren met hun vingers, het klinkt kort en ploppend. Er wordt niet gestreken. Goede antwoord: ze tokkelen de snaren (pizzicato).

Hoe spelen de strijkers in dit fragment?

A

Ze strijken lange noten aan elkaar

B

Ze glijden steeds van toon naar toon

C

Ze strijken heel snel heen en weer

D

Ze tokkelen de snaren met hun vingers

Dit is pizzicato. Wie lange noten kiest, denkt aan strijken met legato, maar hier klinken alleen korte getokkelde noten.

Een basgitarist op het podium, Pattaya 2020

♪ LUISTEREN · UITVOERING

VRAAGTYPE 2: SPEELTECHNIEKEN EN EFFECTEN

• Je hoort welke techniek een speler gebruikt.

• Denk aan slappen op de basgitaar en scratchen van een dj.

Image credit: PattayaPatrol / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Video: Red Hot Chili Peppers: Higher Ground (kanaal: RedHotChiliPeppeVEVO). Wat hoor je? De basgitaar speelt een strak, klapperend ritme door op de snaren te slaan. Dat is slappen. Goede antwoord: slappen.

Welke techniek gebruikt de bassist in dit fragment?

A

Slappen: op de snaren slaan

B

Scratchen: een plaat heen en weer bewegen

C

Pizzicato: tokkelen op strijkinstrumenten

D

Human beatbox: ritmes met de mond maken

De basgitaar klinkt klapperend: slappen. Wie scratchen kiest, hoort het krassende en klapperende geluid als dj-techniek.

Video: Herbie Hancock: Rockit, met scratches van een dj (kanaal: HerbieHancockVEVO). Wat hoor je? Een dj beweegt een plaat heen en weer en maakt zo krassende, ritmische geluiden die steeds terugkomen. Goede antwoord: scratchen.

Welke techniek hoor je van de dj in dit fragment?

A

Slappen: op de snaren slaan

B

Glissando: glijden van toon naar toon

C

Scratchen: een plaat heen en weer bewegen

D

Pizzicato: tokkelen op strijkinstrumenten

Het krassende geluid komt van de draaitafel: scratchen. Wie glissando kiest, hoort een glijdende toon, maar een glissando klinkt niet krassend.

Een beatboxer maakt ritmes met een microfoon voor de mond

♪ LUISTEREN · UITVOERING

VRAAGTYPE 3: STEMGEBRUIK

• Je hoort hoe een stem wordt gebruikt.

• Een stem kan zingen, rappen of ritmes maken zoals een drumstel.

Image credit: Csnation240 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Video: Tom Thum: Ratchet Face, live op het wereldkampioenschap beatbox (kanaal: Tom Thum). Wat hoor je? Een beatboxer maakt ritmes en drumgeluiden met alleen de mond en een microfoon. Er speelt geen drumstel. Goede antwoord: met de mond, door human beatbox.

Hoe maakt de artiest de ritmegeluiden in dit fragment?

A

Met een drumstel op het podium

B

Met een dj die platen scratcht

C

Met de mond, door human beatbox

D

Met een band die slaginstrumenten schudt

Dit is human beatbox: de stem maakt het ritme. Wie een drumstel kiest, laat zich misleiden door de klank, die op echte drums lijkt.

Een artiest praat ritmisch op de maat. Welk stemgebruik is dit?

A

Rappen

B

A capella

C

Human beatbox

D

Glissando

Ritmisch praten op een beat is rappen. Bij human beatbox maak je ritmegeluiden zonder woorden.

Het Liepāja Symphony Orchestra speelt samen met een pianist, Letland

♪ LUISTEREN · UITVOERING

VRAAGTYPE 4: UITVOERINGSWIJZE IN EEN SITUATIE

• Je kiest het goede woord bij een beschrijving van een uitvoering.

• Let op woorden als zonder stekker, het hele orkest of alleen.

Image credit: SintaBerzins / Wikimedia Commons, CC0

Een band speelt zonder stekker op gewone instrumenten. Hoe heet dat?

A

Elektronisch

B

A capella

C

Tutti

D

Akoestisch

Zonder stekker met gewone instrumenten is akoestisch. A capella is het niet, want er klinken instrumenten.

In een concert speelt het hele orkest tegelijk. Welk woord past?

A

Solo

B

Tutti

C

Fermate

D

Glissando

Allemaal tegelijk is tutti. Solo is juist één speler alleen.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Articulatie en strijkers

2

Speeltechnieken en effecten

3

Stemgebruik

4

Uitvoeringswijze in een situatie

Bespreek de uitslag en laat leerlingen die iets lastig vinden het fragment nog een keer beluisteren.

♪ LUISTEREN · UITVOERING

TIPS VOOR OP HET EXAMEN

• Luister eerst naar hoe de noten aan elkaar zitten: vloeiend of los.

• Let bij strijkers op de klank: lang en vol is strijken, kort en ploppend is pizzicato.

• Een krassend geluid is scratchen, een klapperende bas is slappen.

• Hoor je geen instrumenten, dan is het a capella.