Markt en Overheid - H2 Monopolie

• Economie
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 5

Hoofdstuk 2

Monopolie

Deze les

• Je kent de kenmerken van een monopolie
• Je kunt het gedrag van een monopolist beschrijven
• Je kunt bepalen welke doelstelling een monopolist nastreeft aan de hand van een grafiek

Wat zijn de kenmerken van de marktvorm monopolie?

Soorten monopolie

• Wettelijk monopolie of overheidsmonopolie (paspoorten, ID, rijbewijs maken/ geldbiljetten drukken, door octrooi of patent)
• Natuurlijk monopolie (investering in zo'n bedrijf is zo groot dat niemand dat kan of er is maar 1 iemand die bij de oliebron kan komen)
• Collectief monopolie (meer aanbieders treden op als één aanbieder > kartel) 

Kan een monopolist net zoveel vragen voor een product als hij zou willen?

Betalingsbereidheid

Nee, de monopolist is afhankelijk van de betalingsbereidheid van de consument. 

De vraaglijn laat zien wat de betalingsbereidheid is van de vragers. Dus de maximale betalingsbereidheid is de hoogste prijs die de vragers er voor over hebben! 

De prijsafzetlijn van de monopolist

Monopolist grafisch weergegeven

Wat weet je nog over deze lijnen?

Maximale winst berekenen 

Bij welke hoeveelheid goederen (=q) verkopen hebben we  maximale winst?

Maximale winst → MO = MK

MK = Marginale kosten  → MK = GVK

Marginale kosten en opbrengsten

De marginale kosten zijn de extra kosten die een onderneming heeft als de productie met één eenheid wordt uitgebreid.

De marginale opbrengsten zijn de extra opbrengsten die een onderneming krijgt bij de verkoop van één extra eenheid. 

Maximale winst

Aflezen in een grafiek:

• MO=MK (punt 1)
  
  
• Trek weer lijn omhoog naar P=GO en dan heb je de prijs (punt 2)

Wat waren de drie doelstellingen ook alweer?

Bedrijven kunnen drie doelstellingen hebben

• Maximale winst                             > MO=MK
  
• Maximale omzet                           > MO=0
  
• Kostendekkend (break-even) > TO=TK                                                                                                                   of GO=GTK
  
  
  

Overleg in 5 min. met je buur:

1. Bij welke hoeveelheid draait het bedrijf break-even?
2. Wat is de hoeveelheid die hoort bij maximale omzet?
3. Wat is de prijs bij maximale winst?

Aan de slag met opdr. 2.3 en 2.4

Je mag klassikaal meedoen of zelfstandig aan de slag.

Klaar? Probeer 2.6 alvast!

Deze les

• Je kunt bepalen welke doelstelling een monopolist nastreeft aan de hand van een grafiek
• Je weet wat prijsdiscriminatie is en hoe een monopolist dat inzet

Terugblik

Wat zijn de twee hoeveelheden en prijzen die horen bij break-even/kostendekkend?

Terugblik

En van minimaal verlies?

Producenten (aanbieders) proberen altijd hun surplus (voordeel) uit te breiden.

Hoe kunnen ze dat doen?

Prijsdiscriminatie

• Aanbieder biedt hetzelfde product aan voor een andere prijs aan verschillende groepen consumenten, in de hoop zijn surplus te vergroten. 
   
• Vliegtickets in de winter vs last minute 
  
• Concerttickets die op naam staan 
  
• Prijzen discrimineren op leeftijd 
  

Afromen consumentensurplus

Prijsdiscriminatie

Door prijsdiscriminatie daalt het consumentensurplus.

 Dit wordt afgeroomd:
Mensen die een hogere betalingsbereidheid hebben, betalen ook een hogere prijs, dus minder surplus voor consument.

Waarom zie je wel prijsdiscriminatie bij tickets, maar niet bij bijv. frikandelbroodjes?

Voorwaarden

• Deelmarkten moeten gescheiden zijn, dus de consumenten met een verschillende betalingsbereidheid moeten van elkaar gescheiden worden.

Bijv. een ticket op naam, verschillende tijdsblokken, leeftijd, etc.

Maximale winst aflezen

Maximale winst in de grafiek

Welke kleur ster geeft maximale winst aan?

Aan de slag met opdr. 2.6

Je mag klassikaal meedoen of zelfstandig aan de slag.

Klaar? Probeer 2.7 alvast!