W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Iedereen anders, iedereen gelijk
Je mag geloven wat je wilt en zeggen wat je denkt. Maar iedereen is ook evenveel waard. Wat betekent dat?
Les 1 · Verschil en gelijkwaardigheid
W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Iedereen anders, iedereen gelijk
Je mag geloven wat je wilt en zeggen wat je denkt. Maar iedereen is ook evenveel waard. Wat betekent dat?
Les 1 · Verschil en gelijkwaardigheid
Over deze les: les 1 van het thema Verschil en gelijkwaardigheid, voor Entree en mbo niveau 2, ongeveer 30 minuten. Studenten leren welke vrijheden de Grondwet geeft, wat artikel 1 zegt over gelijke behandeling en waar je vrijheid ophoudt. De taal en de voorbeelden zijn eenvoudig, met veel situaties uit stage en dagelijks leven.
Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder de sociaal-maatschappelijke dimensie (omgaan met verschillen in de samenleving) en de politiek-juridische dimensie (grondrechten en wetgeving). In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Verschil en gelijkwaardigheid, eis 1) gaat het om hoe mensen en groepen verschillend mogen zijn en hoe die verscheidenheid begrensd wordt door gelijkwaardigheid. Image credit: Donald Trung Quoc Don, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 1
Na deze les:
1
Je kan twee vrijheden uit de Grondwet noemen.
2
Je kan uitleggen wat artikel 1 van de Grondwet zegt.
3
Je kan met een voorbeeld uitleggen waar jouw vrijheid ophoudt.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les komen ze terug in de terugblik.
S T A R T V R A A G
LES 1
Waar wil jij zelf over beslissen?
Wat ik aantrek
Wat ik geloof
Wat ik vind en zeg
Met wie ik omga
Startvraag: de uitslag is anoniem. Vraag na: wat gebeurt er als een ander dat voor jou beslist? Zo merken studenten dat vrijheid iets is wat ze zelf belangrijk vinden. Daarna kun je zeggen: in Nederland staan zulke vrijheden in de Grondwet.
V E R S C H I L E N G E L I J K W A A R D I G H E I D
LES 1
Anders zijn mag
De Grondwet is de belangrijkste wet van Nederland. Daarin staan grondrechten. Dat zijn rechten voor iedereen. Drie voorbeelden:
Geloven wat je wilt (artikel 6)
Zeggen wat je denkt (artikel 7)
Samenkomen en demonstreren (artikel 9)
Uitleg: de drie vrijheden heten vrijheid van godsdienst, vrijheid van meningsuiting en vrijheid van vergadering en betoging. Bij alle drie staat in de Grondwet dat de wet grenzen kan stellen. De vrijheid is groot, maar niet onbeperkt.
Vraag: welke van deze vrijheden gebruik jij deze week? Bijvoorbeeld als je iets post of met vrienden over het nieuws praat.
V R A A G
LES 1
Tariq zet op Instagram dat hij een regel op zijn school niet eerlijk vindt. Welke vrijheid gebruikt hij?
Vrijheid van godsdienst
Vrijheid van meningsuiting
Vrijheid van vergadering
Recht op gelijke behandeling
Antwoord: B. Tariq zegt wat hij denkt. Dat is vrijheid van meningsuiting, artikel 7 van de Grondwet. Gaat hij met anderen demonstreren, dan gebruikt hij ook vrijheid van betoging (artikel 9).
K E R N B E G R I P
LES 1
Gelijkwaardigheid
Iedereen is evenveel waard. Daarom zegt artikel 1 van de Grondwet: iedereen in Nederland wordt in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie mag niet. Dat geldt ook als je geen Nederlands paspoort hebt.
Kernbegrip: gelijkwaardig is niet hetzelfde als gelijk. Mensen mogen verschillend zijn, maar niemand heeft minder rechten door wie hij of zij is. Een collega met dyslexie krijgt misschien meer tijd voor een toets. Dat is een verschil in behandeling, maar het maakt de kansen juist gelijker.
Vraag: noem iemand die heel anders is dan jij, maar die precies even veel te zeggen heeft.
V R A A G
LES 1
Wie beschermt artikel 1 van de Grondwet?
Alleen Nederlanders
Alleen volwassenen
Alleen mensen met werk
Iedereen in Nederland
Antwoord: D. Artikel 1 geldt voor iedereen die in Nederland is, ook als je geen Nederlands paspoort hebt. Let op de woorden 'in gelijke gevallen': gevallen die echt verschillen, mogen verschillend behandeld worden. Een rijbewijs vragen van een chauffeur is geen discriminatie.
V E R S C H I L E N G E L I J K W A A R D I G H E I D
LES 1
Vrijheid met een grens
Dit mag
Je laat zien wat je gelooft, met een hoofddoek, keppel of kruisje.
Je hebt kritiek op een idee of een partij.
Dit mag niet
Je beledigt met opzet een hele groep, vanwege geloof, afkomst of handicap.
Je zet aan tot haat of geweld.
Uitleg: de rechterkolom komt uit het Wetboek van Strafrecht, artikel 137c (groepsbelediging) en 137d (aanzetten tot haat, discriminatie of geweld). Kritiek op een idee of geloof is toegestaan. Mensen beledigen vanwege hun geloof is iets anders.
Vraag: waar zie jij het verschil tussen kritiek hebben en beledigen?
S T E L L I N G
LES 1
Je mag alles zeggen, ook als een ander het niet leuk vindt.
Eens
Oneens
Weet ik niet
Stelling: laat na de uitslag iemand van eens en iemand van oneens een argument geven. Er is geen goed of fout antwoord: het gaat om het onderbouwen van een standpunt. Verwijs naar de vorige dia: de vrijheid is groot, maar er is een grens.
O P D R A C H T
LES 1
Mag dit of niet?
1
Bedenk een situatie op school of stage waarin iemand anders behandeld wordt.
2
Kies: gebruikt iemand een vrijheid, of is het discriminatie?
3
Leg uit waarom, in één zin.
minute
second
In tweetallen
Opdracht: loop rond en vraag door: welk recht van de ander staat hier tegenover? Laat aan het eind twee tweetallen hun situatie voorlezen.
Hulp voor wie vastloopt: denk aan een portier bij een club, een opmerking in de groepsapp of een kledingregel op stage.
V R A A G
LES 1
Een winkel wil Nadia niet helpen omdat ze een hoofddoek draagt. Mag dat?
Nee, dat is discriminatie
Ja, het is hun winkel
Ja, als het druk is
Ja, als de baas het zegt
Antwoord: A. De Algemene wet gelijke behandeling geldt ook in winkels. Niemand mag onderscheid maken op grond van onder meer geloof. Nadia kan het melden bij Discriminatie.nl of het College voor de Rechten van de Mens om een oordeel vragen.
T E R U G B L I K
LES 1
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Vrijheden
Artikel 1
Grenzen
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Erbij horen of buitengesloten
Iedereen wil ergens bij horen. Maar soms blijft iemand buiten. Volgende les ontdek je hoe dat gaat en waar je hulp vindt.
Je kan uitleggen wat een wij-zij-gevoel is.
Je kan noemen waar je discriminatie kunt melden.
Volgende les: thema Verschil en gelijkwaardigheid, les 2.
Image credit: LessonUp