LUIDER 43 · Freedom (Beyoncé ft. Kendrick Lamar)

• newEditor
• Muziek
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo g, t, havo, vwo
• Leerjaar 3-6

Introductie

LUIDER, protestsongs in de schijnwerpers. Les 43: Freedom van Beyoncé ft. Kendrick Lamar (2016). Een gospelschreeuw om vrijheid, van het album Lemonade tot een podium vol water. Vraag van de les: Wat doet een opname uit een gevangenis van de jaren veertig in een hit van Beyoncé? Les van 30 tot 40 minuten met video, de tekst in eigen woorden, hoe de muziek protesteert en een stelling. Map 5: Protest in je feed (2004-2022).

LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS

43

FREEDOM

BEYONCÉ FT. KENDRICK LAMAR · 2016

Een gospelschreeuw om vrijheid, van het album Lemonade tot een podium vol water.

Freedom komt van Lemonade (2016), het album en de film waarin Beyoncé haar eigen verhaal verbindt met de geschiedenis van zwarte vrouwen in de VS. De les gaat over racisme, politiegeweld en de lange traditie van zwarte protestmuziek. Luister het nummer vooraf: let bij het couplet van Kendrick Lamar op het taalgebruik voordat je het in de klas afspeelt. Veel leerlingen kennen Beyoncé en Kendrick: gebruik dat, maar houd het bij feiten. Image credit: Kristopher Harris from Charlotte, NC / Wikimedia Commons (CC BY 2.0)

LUIDER

43 · FREEDOM · BEYONCÉ FT. KENDRICK LAMAR

DE VRAAG VAN DEZE LES

Wat doet een opname uit een gevangenis van de jaren veertig in een hit van Beyoncé?

NA DEZE LES KUN JE

• vertellen hoe Freedom past in het album en de film Lemonade

• uitleggen welke twee kanten van vrijheid Beyoncé en Kendrick laten zien

• beschrijven hoe oude opnames in het nummer de geschiedenis laten horen

Vraag eerst: wat weten jullie van Beyoncé en van Kendrick Lamar? Leerlingen noemen misschien de Renaissance- en Cowboy Carter-tours, of Kendricks halftime show bij de Super Bowl van 2025. Laat de vraag van de les even hangen: niemand weet het nog, en dat is de bedoeling. Kendricks Alright heeft een eigen les in deze reeks (les 42); hier gaat het om zijn rol naast Beyoncé.

LUIDER

43 · FREEDOM · BEYONCÉ FT. KENDRICK LAMAR

KIJK EN LUISTER

Beyoncé ft. Kendrick Lamar, Freedom (2016)

Luister naar de lagen. Wat klinkt oud en wat klinkt nieuw? Op welk moment verandert het nummer van stem?

De officiële audio van het album Lemonade (kanaal Beyoncé - Topic). Laat leerlingen na afloop noemen wat ze hoorden: orgel, zware drums, een koor van stemmen, een rapper, en aan het eind een oude vrouw die spreekt. Het omslagpunt is het couplet van Kendrick Lamar. Verder kijken: het optreden van Beyoncé en Kendrick bij de BET Awards 2016 staat op YouTube; zoek een versie van een officieel kanaal of laat een fragment zien dat je vooraf hebt bekeken.

LUIDER

43 · FREEDOM · BEYONCÉ FT. KENDRICK LAMAR

DE TIJD

Amerika in 2016

In 2014 en 2015 sterven in de VS meerdere zwarte Amerikanen bij politieoptreden. Filmpjes gaan rond, er zijn demonstraties en rellen. De beweging Black Lives Matter groeit.

Ook muzikanten kiezen partij. Kendrick Lamar maakt in 2015 Alright. In februari 2016 zet Beyoncé bij de Super Bowl dansers neer in kleding die verwijst naar de Black Panthers.

2013

BLACK LIVES MATTER BEGINT ALS HASHTAG, NA DE ZAAK ROND TRAYVON MARTIN

Black Lives Matter begon in juli 2013 als hashtag van Alicia Garza, Patrisse Cullors en Opal Tometi. Bekende zaken uit die jaren: Michael Brown in Ferguson (2014), Eric Garner in New York (2014), Freddie Gray in Baltimore (2015). Beyoncé bracht Formation uit op 6 februari 2016 en zong het een dag later bij de halftime show van Super Bowl 50. De Black Panther Party was een zwarte actiegroep uit de jaren zestig. Over Alright gaat les 42: verwijs ernaar, herhaal het niet.

LUIDER

43 · FREEDOM · BEYONCÉ FT. KENDRICK LAMAR

HET ALBUM

Lemonade: een film in elf hoofdstukken

Op 23 april 2016 verschijnt Lemonade als album en als film van ruim een uur. Het begint als een verhaal over bedrog in een huwelijk en wordt een verhaal over zwarte vrouwen: hun pijn, hun kracht en hun geschiedenis.

Je ziet onder anderen Zendaya, Serena Williams en Amandla Stenberg. Freedom zit in het hoofdstuk Hoop.

11

HOOFDSTUKKEN HEEFT DE FILM LEMONADE, VAN INTUÏTIE TOT VERLOSSING

De film ging in première op HBO. Tussen de nummers klinken gedichten van de Brits-Somalische dichter Warsan Shire. In het hoofdstuk Woede klinkt een toespraak van Malcolm X over het gebrek aan respect voor zwarte vrouwen in Amerika. In het hoofdstuk Wederopstanding zijn de moeders van Trayvon Martin, Michael Brown en Eric Garner te zien, met foto's van hun zonen. De film won een Peabody Award. Doorvraag: waarom zou Beyoncé een persoonlijk verhaal en een politiek verhaal in één film stoppen?

LUIDER

43 · FREEDOM · BEYONCÉ FT. KENDRICK LAMAR

DE TEKST

Waar gaat het over?

Volledige tekst: genius.com

BEYONCÉ

Beyoncé zingt over iemand die door zware tijden is gegaan en daar sterker uit komt. Ze gebruikt taal uit de kerk en uit de burgerrechtenbeweging.

REFREIN

Het woord uit de titel wordt steeds herhaald en uitgeschreeuwd: zich losmaken van alles wat je vasthoudt, als persoon en als volk.

KENDRICK LAMAR

Kendrick kijkt naar de gevaren voor zwarte mannen: de politie, het beeld in de media, de buurt waarin je opgroeit. Toch houdt hij hoop.

HET SLOT

Je hoort de oma van Jay-Z op haar negentigste verjaardag. Ze vertelt hoe ze van tegenslag iets goeds maakte. Daar komt de titel Lemonade vandaan.

Lees de volledige tekst samen via de link (hij is auteursrechtelijk beschermd en staat daarom niet op de dia). Wijs op de twee perspectieven: Beyoncé zingt vanuit een vrouw die zichzelf bevrijdt, Kendrick vanuit de straat. Volgens American Songwriter leent het nummer beelden uit de kerk en uit de burgerrechtenbeweging van de jaren zestig. De spreekster aan het eind is Hattie White, de oma van Jay-Z; het gezegde over citroenen en limonade kennen we ook in het Nederlands.

LUIDER

43 · FREEDOM · BEYONCÉ FT. KENDRICK LAMAR

VRAAG

Het couplet van Kendrick Lamar verschuift de blik van het nummer. Waarheen?

A

Naar zijn eigen jeugd als muzikant in een kerkkoor

B

Naar de geschiedenis van de slavernij in Afrika

C

Naar de gevaren voor zwarte mannen, van politie tot media

D

Naar de relatie tussen Beyoncé en haar man

Het goede antwoord: Kendrick kijkt naar de gevaren voor zwarte mannen, van politie tot media. Leerlingen die het kerkkoor kiezen, verwarren de gospelklank van het nummer met de inhoud van zijn couplet. Leerlingen die voor de relatie kiezen, halen het verhaal van de film Lemonade erbij. Doorvraag: waarom kiest Beyoncé in een album over zwarte vrouwen voor een couplet van een man?

LUIDER

43 · FREEDOM · BEYONCÉ FT. KENDRICK LAMAR

DE MUZIEK

Vrijheid in lagen

Rock uit 1969

De basis is een sample uit Let Me Try van Kaleidoscope, een psychedelische rockband. Daarom klinkt het ruw en groot.

Het archief

Onderzoeker Alan Lomax nam kerkzang op in Memphis en een werklied in een gevangenis in Mississippi. Beide klinken in Freedom.

Gospel

Orgel, zware marstrommels en een stem die uithaalt als een voorganger in de kerk. Het klinkt als een optocht.

Rap

Kendrick rapt snel en fel, als een tegenstem. Zijn couplet haalt het nummer van de kerk naar de straat.

Verdieping voor conservatoriumstudenten en muziekleerlingen. Producers: Jonny Coffer, Beyoncé en Just Blaze. De drie samples: Let Me Try van Kaleidoscope (1969); een collecte-toespraak met een lining hymn uit een kerkdienst van dominee R.C. Crenshaw in de Great Harvest Missionary Baptist Church in Memphis (1959); en het werklied Stewball, voorgezongen door een gevangene met de bijnaam 22 in de Mississippi State Penitentiary (Parchman Farm), in 1947. Bij een lining hymn zegt een voorzanger een regel voor en zingt de gemeente die langzaam na. Een werklied houdt het ritme van zwaar werk vast. Wikipedia noemt het nummer gospel rock. Vergelijk de archiefsamples met Strange Fruit (les 1): dezelfde geschiedenis, maar hier als geluid in plaats van als beeld.

LUIDER

43 · FREEDOM · BEYONCÉ FT. KENDRICK LAMAR

HET OPTREDEN

BET Awards, 26 juni 2016

De BET Awards zijn de prijzen van de Amerikaanse zwarte zender BET. In 2016 opent Beyoncé de show onaangekondigd. Er klinkt een toespraak van Martin Luther King.

Ze zingt en danst in een bad vol water, in rood licht. Kendrick Lamar komt uit de vloer omhoog en doet zijn couplet. Samen stampen ze door het water.

Beyoncé in het water op het podium, Formation World Tour, Santa Clara, 2016.

De foto is niet van de BET Awards maar van de Formation World Tour in 2016, waar Beyoncé ook op een podium met water optrad. Recensenten prezen de politieke boodschap en de felle choreografie; er zat ook een korte stepdans in. Stepdans is een traditie van zwarte studentenverenigingen in de VS: ritme maken met voeten en handen. Doorvraag: waarom zou water een krachtig beeld zijn in een lied over vrijheid? (Doop en reiniging in de kerk, maar ook de oversteek van de slavenschepen.) Image credit: Kevin Edwards / Wikimedia Commons (CC BY 2.0)

LUIDER

43 · FREEDOM · BEYONCÉ FT. KENDRICK LAMAR

DE NAWERKING

Een lied dat blijft terugkomen

2016

Lemonade verschijnt. Optreden bij de BET Awards.

2017

Lemonade wint een Grammy, Freedom is genomineerd.

2018

Beyoncé is de eerste zwarte vrouw als hoofdact van Coachella.

2020

Na de dood van George Floyd klinkt Freedom op veel protesten.

2024

Beyoncé geeft Kamala Harris toestemming het te gebruiken.

Lemonade won in 2017 de Grammy voor Best Urban Contemporary Album; de prijs voor album van het jaar ging naar 25 van Adele, die in haar dankwoord zei dat Lemonade had moeten winnen. Freedom was genomineerd voor Best Rap/Sung Performance. Volgens Wikipedia werd het nummer in 2020 veel vaker gestreamd dan daarvoor (Wikipedia noemt een stijging van 625 procent). In 2024 werd het het campagnelied van presidentskandidaat Kamala Harris; toen de campagne van Donald Trump het ook gebruikte, liet het label van Beyoncé weten dat daarvoor geen toestemming was. Houd het gesprek bij wat het lied doet, niet bij partijpolitiek.

1

Eens

2

Oneens

LUIDER

43 · FREEDOM · BEYONCÉ FT. KENDRICK LAMAR

STELLING

Een lied over je eigen leven kan net zo goed een protestsong zijn.

Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: Lemonade begint bij een persoonlijk verhaal over bedrog. Wanneer wordt zo'n verhaal politiek? (Als het staat voor wat een hele groep meemaakt, zoals zwarte vrouwen in dit album.) Doorvraag 2: vergelijk met I Can't Breathe van H.E.R. (les 47) of met een lied dat jij kent: is een protestlied sterker als het over één persoon gaat of over een hele groep?

LUIDER

43 · FREEDOM · BEYONCÉ FT. KENDRICK LAMAR

TERUG NAAR DE VRAAG

Wat doet een opname uit een gevangenis van de jaren veertig in een hit van Beyoncé?

WAT BLIJFT

• Freedom verbindt het persoonlijke verhaal van Lemonade met de strijd van zwarte vrouwen en mannen in de VS.

• Beyoncé zingt over zichzelf bevrijden, Kendrick Lamar over de gevaren op straat: twee kanten van vrijheid.

• De opnames uit een kerk en een gevangenis maken van een hit een brug naar eeuwen zwarte protestmuziek.

LUIDER

43 · FREEDOM · BEYONCÉ FT. KENDRICK LAMAR

Welk geluid uit jouw eigen omgeving of geschiedenis zou jij samplen in een lied over vrijheid? Waarom?

Exitvraag. Een goed antwoord noemt een concreet geluid (een stem van een grootouder, een lied uit de kerk of moskee, een geluid uit een wijk) en legt uit welke geschiedenis of welk gevoel het meeneemt, zoals Beyoncé met de archiefopnames. Veelgemaakte fout: een bekend nummer noemen zonder uit te leggen wat het betekent.

LUIDER

43 · FREEDOM · BEYONCÉ FT. KENDRICK LAMAR

LUISTER VERDER

ALLE 50 SONGS IN ÉÉN PLAYLIST

Van Strange Fruit tot Stefania, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op LUIDER · 50 protestsongs.

Open de playlist

Slotdia: de playlist LUIDER · 50 protestsongs op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/41vJVRAfJVVrgMEmJFl0bG), met alle songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren.