Hoofdstuk 8 Les 8 / Mictie




Helpende Plus

Hoofdstuk 8 Mictie


1 / 31
volgende
Slide 1: Slide
newEditorVerpleging en verzorgingMBOStudiejaar 1

In deze les zitten 31 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 120 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les




Helpende Plus

Hoofdstuk 8 Mictie


Deze slide heeft geen instructies

Terugblik Wondzorg:



Wat weten jullie nog van de vorige les over wondzorg?

Klassikale terugblik

Inhoud van de les

Vandaag gaan we aan de slag met:

  1. Het urinewegstelsel en de werking van de nieren

  2. Mictie en urine

  3. Incontinentie

  4. Aandoeningen aan de urinewegen

  5. Katheters en urineopvangzakken

  6. Complicaties en aandachtspunten

  7. Verzorgen en verwisselen in de praktijk

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoelen

Na deze les kun je:

  1. de onderdelen en werking van het urinewegstelsel uitleggen;

  2. verschillende vormen van incontinentie herkennen;

  3. veelvoorkomende problemen aan de urinewegen herkennen;

  4. verschillende katheters en aandachtspunten bij katheterzorg uitleggen;

  5. katheterzorg uitvoeren die past bij jouw rol als Helpende Plus.

Deze slide heeft geen instructies

Waar denk je aan bij het woord Mictie?

Vul 2 of 3 woorden in.

Mictie betekent het lozen van urine uit de blaas: plassen. Gebruik de antwoorden om kort te kijken welke voorkennis al aanwezig is. Begrippen als urine, blaas, nieren, plassen, incontinentie en katheter komen later in deze les terug.

Het urinewegstelsel

Het urinewegstelsel zorgt voor de afvoer van afvalstoffen via de urine.


Het bestaat uit:

  • twee nieren

  • twee urineleiders (ureters)

  • de blaas

  • de plasbuis (urethra)




De weg van urine:
De nieren maken urine. De urine stroomt via de urineleiders naar de blaas. In de blaas wordt de urine tijdelijk opgeslagen. Daarna verlaat de urine via de plasbuis het lichaam.


nier → nierbekken → urineleider → blaas → plasbuis.

De nieren filteren het bloed en verwijderen stoffen die het lichaam niet nodig heeft. De urine wordt verzameld in het nierbekken en stroomt via de urineleiders naar de blaas. De blaas slaat de urine tijdelijk op. Via de plasbuis verlaat de urine uiteindelijk het lichaam.



Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

De blaas en mictie

Mictie = plassen


De blaas:

  • slaat urine tijdelijk op;

  • rekt uit als er meer urine in komt;

  • kan ongeveer 1,5 liter urine bevatten;

  • geeft vanaf ongeveer 200 ml een eerste signaal van aandrang.


Als de blaas zich vult, geven zenuwen in de blaaswand een signaal aan de hersenen. Hierdoor voel je dat je moet plassen.


Tijdens de zwangerschap drukt de groter wordende baarmoeder tegen de blaas. Hierdoor moet iemand vaker plassen.

Bij jonge kinderen verloopt het plassen eerst automatisch. Tijdens de zindelijkheidstraining leren kinderen de signalen van een volle blaas herkennen en de blaas steeds beter beheersen.

Man en vrouw: verschil in de plasbuis

Bij mannen en vrouwen verschilt de plasbuis.

Vrouw

  • Plasbuis is ongeveer 3 tot 5 cm lang.

  • De plasbuis is kort en recht.

  • Bacteriën kunnen daardoor gemakkelijker de blaas bereiken.

  • Vrouwen hebben hierdoor meer kans op een blaasontsteking.


Man

  • Plasbuis is ongeveer 20 tot 25 cm lang.

  • De plasbuis loopt door de prostaat.

  • Een vergrote prostaat kan de plasbuis dichtdrukken.

  • Hierdoor kan plassen moeilijker worden.

Bij vrouwen liggen de anus en de opening van de plasbuis dicht bij elkaar. Bacteriën vanuit de darm kunnen daardoor gemakkelijker in de korte plasbuis terechtkomen en opstijgen naar de blaas. Bij mannen kan de prostaat vanaf ongeveer 50 jaar groter worden door hormonale veranderingen. Omdat de plasbuis door de prostaat loopt, kan een vergrote prostaat de afvoer van urine belemmeren.

Een man van 72 jaar moet vaak plassen. Het plassen komt moeilijk op gang en hij heeft het gevoel dat zijn blaas niet helemaal leeg is.


Wat kan hiervan een oorzaak zijn?

A

Zijn plasbuis is korter geworden.

B

Zijn blaas kan geen urine opslaan.

C

Zijn prostaat drukt tegen de plasbuis.

D

Zijn nieren maken te weinig afvalstoffen.

Bij mannen loopt de plasbuis door de prostaat. Als de prostaat groter wordt, kan deze de plasbuis samendrukken. Hierdoor kan de urine minder gemakkelijk uit de blaas stromen en kan urine achterblijven. Dit wordt urineretentie genoemd.



Bij aandrangincontinentie is de blaasspier overactief en kan de sluitspier de druk niet goed opvangen. Bij stressincontinentie is de bekkenbodem vaak verzwakt, bijvoorbeeld na zwangerschap of bevalling. Reflexincontinentie kan voorkomen bij aandoeningen zoals een CVA, Parkinson, diabetes of MS. Bij totale incontinentie ontbreekt de controle over de blaas volledig.

Een cliënt verliest regelmatig een paar druppels urine wanneer zij moet hoesten of hard moet lachen.


Welke vorm van incontinentie past hierbij?

A

Aandrangincontinentie

B

Overloopincontinentie

C

Reflexincontinentie

D

Stressincontinentie

Bij stressincontinentie ontstaat urineverlies wanneer de druk in de buik toeneemt, bijvoorbeeld bij hoesten, niezen, lachen of sporten. De bekkenbodem kan verzwakt zijn, bijvoorbeeld door zwangerschap, bevalling, overgewicht of hormonale veranderingen tijdens de overgang.

Urineretentie

Urineretentie = de blaas kan niet goed leegplassen.


Er blijft urine achter in de blaas. Dit kan bijvoorbeeld komen door:

  • een vergrote prostaat;

  • een vernauwing of blokkade in de urinewegen;

  • blaas- of nierstenen;

  • problemen met de afvoer van urine.



Urine die achterblijft, vergroot de kans op problemen zoals een blaasontsteking.

Bij retentie blijft er na het plassen urine in de blaas achter. In de theorie wordt dit genoemd als oorzaak van veel blaasproblemen, omdat oude urine in de blaas blijft staan. Een vergrote prostaat kan bij mannen de plasbuis samendrukken. Ook stenen of andere belemmeringen in de urinewegen kunnen de afvoer van urine verstoren.

Deze slide heeft geen instructies

Katheters

Een katheter wordt gebruikt om urine op te vangen of uit de blaas af te voeren.


Er zijn twee hoofdgroepen:


Externe katheter

  • zit buiten het lichaam;

  • bijvoorbeeld een condoomkatheter bij mannen.


Interne katheter

  • wordt in de blaas ingebracht;

  • voert urine rechtstreeks uit de blaas af;

  • kan eenmalig of als verblijfskatheter worden gebruikt.

Een externe katheter, zoals een condoomkatheter, wordt over de penis aangebracht en vangt urine op buiten het lichaam. Een interne katheter is een hol, flexibel slangetje dat in de blaas wordt ingebracht. Een interne katheter kan eenmalig worden gebruikt om de blaas te legen of langere tijd blijven zitten als verblijfskatheter. Bij een verblijfskatheter wordt de urine continu afgevoerd en heeft de blaas geen opslagfunctie meer.

Soorten interne katheters

Een interne katheter wordt in de blaas ingebracht.


Eenmalige katheter

  • Wordt één keer ingebracht.

  • De blaas wordt geleegd.

  • Daarna wordt de katheter weer verwijderd.


Verblijfskatheter

  • Blijft langere tijd in de blaas.

  • Een ballonnetje houdt de katheter op zijn plaats.

  • De urine wordt voortdurend afgevoerd.


Een verblijfskatheter kan op twee manieren worden ingebracht:

  • via de plasbuis: urethrale katheter

  • via de buikwand boven het schaambeen: suprapubische katheter

Een verblijfskatheter wordt ook wel een ballonkatheter genoemd. Het ballonnetje wordt na het inbrengen gevuld met speciale vloeistof en voorkomt dat de katheter uit de blaas glijdt. Bij een suprapubische katheter loopt de katheter niet via de plasbuis, maar via een opening in de buikwand rechtstreeks naar de blaas.

Wat mag je als Helpende Plus?

Katheteriseren is een voorbehouden handeling.

Als Helpende Plus breng je geen interne blaaskatheter in.


Als Helpende Plus mag je, wanneer je hiervoor bekwaam bent:

  • een condoomkatheter verwisselen;

  • een urineopvangzak legen en verwisselen;

  • een urineopvangzak doorkoppelen;

  • de gezonde huid rond een urethrale verblijfskatheter verzorgen;

  • de gezonde huid rond een suprapubische katheter verzorgen.



Let op:
Is de huid rood of geïrriteerd? Dan draag je dit over aan een bevoegde collega.

Het inbrengen van een blaaskatheter valt volgens de theorie onder de voorbehouden handelingen. Voor de Helpende Plus ligt de taak bij de verzorging rondom de katheter en de urineopvang. De handelingen mogen alleen worden uitgevoerd wanneer de Helpende Plus hiervoor bekwaam is. Bij afwijkingen aan de huid wordt de zorg overgedragen aan een bevoegde collega.

Condoomkatheter

Een condoomkatheter is een externe katheter voor mannen. De katheter wordt over de penis aangebracht en aangesloten op een urineopvangzak.


Wanneer wordt deze gebruikt?

  • bij matige tot zware urine-incontinentie;

  • als iemand geen goede controle heeft over de sluitspier;

  • als iemand moeilijk op tijd naar het toilet kan,

  • bijvoorbeeld ’s nachts of bij valgevaar.


Voordelen

  • kleinere kans op een urineweginfectie dan bij een interne katheter;

  • de katheter komt niet in de blaas;

  • als de cliënt nog controle heeft over de sluitspier, kan deze behouden blijven.

Een condoomkatheter wordt ook wel een externe katheter of uritip genoemd. De urine stroomt via het uiteinde van de condoomkatheter naar een urineopvangzak. Omdat er geen katheter in de blaas wordt ingebracht, is de kans op een urineweginfectie kleiner. Bij cliënten die nog controle hebben over de sluitspier kan de blaasfunctie behouden en getraind worden.

Condoomkatheter aanbrengen

Voor een goede pasvorm en om huidproblemen en lekkage te voorkomen:


Voorbereiden

  • Was de penis met water, zonder zeep.

  • Verwijder of bescherm overtollige haren.

  • Controleer of de huid schoon, droog en intact is.

Juiste maat kiezen

  • Bepaal de maat met een maatkaart of meetlint.

  • Te groot geeft kans op lekkage.

  • Te klein kan irritatie veroorzaken.

  • Ontstaan er plooien? Kies dan een kleinere maat.

Aanbrengen

  • Rol de condoomkatheter zorgvuldig over de penis.

  • Zorg dat deze goed vastzit.

  • Sluit de condoomkatheter aan op de urineopvangzak.

  • Werk volgens het protocol van de organisatie.

Condoomkatheters bestaan in verschillende diameters en lengtes; in de theorie worden diameters van 20 tot 40 mm genoemd. Ze kunnen van siliconen, latex of latexvrij materiaal zijn. Siliconen zijn transparant, waardoor de huid gemakkelijker gecontroleerd kan worden. Scheren kan wondjes en stoppels veroorzaken en daarmee de kans op lekkage vergroten; overtollig haar kan daarom beter worden bijgeknipt of tijdens het aanbrengen worden beschermd. De precieze uitvoering van de handeling gebeurt volgens het geldende protocol.

Je brengt bij een cliënt een condoomkatheter aan. Na het aanbrengen zie je meerdere plooien in de condoomkatheter.


Wat doe je?

A

Je kiest een grotere maat.

B

Je kiest een kleinere maat.

C

Je brengt extra kleefmateriaal aan.

D

Je laat de katheter zo zitten.

Plooien kunnen erop wijzen dat de condoomkatheter te groot is. Volgens de theorie kies je dan een kleinere maat. Een te grote condoomkatheter geeft bovendien meer kans op lekkage. Een te kleine maat kan juist irritatie veroorzaken.



Deze slide heeft geen instructies

Urineopvangzakken

Een urineopvangzak vangt de urine op die via de katheter wordt afgevoerd.


Beenopvangzak

  • Wordt aan het been gedragen.

  • Geschikt voor cliënten die mobiel zijn.

  • Geeft meer bewegingsvrijheid.

  • Heeft een kleinere inhoud en moet vaker worden geleegd.

Bedopvangzak / nachtzak

  • Heeft een grotere inhoud.

  • Wordt gebruikt tijdens de nacht of bij bedgebonden cliënten.

  • Kan worden aangesloten op de beenopvangzak.


Belangrijk

  • De opvangzak hangt altijd lager dan de blaas.

  • Laat de zak niet helemaal vol worden.

  • Zorg dat de slang niet geknikt is.

Een beenopvangzak wordt met bandjes aan het been bevestigd en kan onder de kleding worden gedragen. Een bedopvangzak heeft een grotere inhoud. Volgens de theorie kan een bedopvangzak op de beenopvangzak worden aangesloten, waardoor het systeem niet hoeft te worden losgekoppeld en de kans op infectie kleiner wordt. Een volle opvangzak kan de urineafvoer belemmeren en klachten zoals lekkage en buikpijn veroorzaken.

Veilig gebruik van de urineopvangzak

Om de urine goed te laten doorstromen:

  • Hang de opvangzak altijd lager dan de blaas.

  • Laat de opvangzak nooit op de grond staan of liggen.

  • Zorg dat de slang niet geknikt is.

  • Zorg dat de slang niet aan de katheter trekt.

  • Leg de slang bij een bedgebonden cliënt in een S-bocht.

  • Zorg dat het aansluitpunt niet tegen de huid drukt.

  • Leeg de opvangzak voordat deze helemaal vol is.


Waarom?
Zo voorkom je dat urine terugstroomt of niet goed kan worden afgevoerd.

Deze slide heeft geen instructies

Urineopvangzak legen en verwisselen

Werk zo schoon mogelijk om de kans op een urineweginfectie te verkleinen.


Bij het legen

  • Draag niet-steriele handschoenen.

  • Zorg dat het kraantje niets raakt.

  • Voorkom spatten.

  • Leeg de urine in het toilet of de spoelruimte.

  • Reinig het kraantje met een gaasje met alcohol 70%.

Bij het verwisselen

  • Raak de aansluiting niet met je vingers aan.

  • Bewaar nieuwe zakken verpakt en stofvrij.

  • Controleer na aansluiten of de urine goed kan doorstromen.

  • Noteer wanneer de opvangzak is verwisseld.


Werk altijd volgens het protocol Vilans of van de organisatie.

Volgens de theorie wordt een opvangzak met kraantje op tijd geleegd en niet pas wanneer deze volledig vol is. Bij een gesloten systeem wordt de opvangzak wekelijks vervangen en eerder bij lekkage of geur. Wanneer een beenzak is aangesloten op een bedzak, sluit je eerst het kraantje van de beenzak voordat je het kraantje van de bedzak opent. Bij het los- en aankoppelen is schoon werken belangrijk vanwege het risico op een urineweginfectie.

Urineopvangzak doorkoppelen

Bij het doorkoppelen sluit je een bed-/nachtzak aan op de beenopvangzak. De beenzak blijft aangesloten op de katheter.


Waarom doorkoppelen?

  • De nachtzak heeft een grotere inhoud.

  • De cliënt hoeft ’s nachts minder vaak de zak te legen.

  • De verbinding tussen katheter en beenzak blijft gesloten.

  • Hierdoor verklein je de kans op een infectie.


Belangrijk

  • De bedzak hangt altijd lager dan de blaas.

  • Zorg dat de slangen niet geknikt zijn.

  • Zorg dat er een beetje urine in de beenzak zit om vacuümvorming te voorkomen.

  • Sluit eerst het kraantje van de beenzak voordat je het kraantje van de bedzak opent.

Bij doorkoppelen wordt de beenopvangzak niet losgemaakt van de katheter. De bedopvangzak wordt aangesloten op het aftapkraantje van de beenzak. Hierdoor blijft het kathetersysteem zoveel mogelijk gesloten, wat het risico op een urineweginfectie vermindert. Controleer na het aansluiten of de urine vrij kan doorstromen en of beide zakken correct zijn aangesloten.

Deze slide heeft geen instructies

Je helpt meneer de Boer bij de ochtendzorg. Hij heeft een verblijfskatheter. Je ziet dat er bijna geen urine in de opvangzak zit. De zak hangt goed, maar de afvoerslang ligt geknikt onder zijn been. Meneer zegt dat hij druk en pijn in zijn onderbuik voelt.


Wat doe je als eerste?

A

Je leegt de opvangzak en controleert daarna opnieuw de urineproductie.

B

Je controleert de slang en zorgt dat deze vrij en zonder knikken ligt.

C

Je meldt de buikpijn direct en wacht tot een collega de katheter controleert.

D

Je stimuleert meneer om te drinken en observeert of de urine weer gaat lopen

Deze slide heeft geen instructies

Suprapubische katheter verzorgen

Dagelijkse verzorging

  • Reinig de katheter en katheterslang dagelijks met water.

  • Controleer de insteekopening.

  • Houd de katheter en slang vrij van knikken.

  • Voorkom druk en trekkracht.

  • Zorg dat de urineopvangzak lager dan de blaas hangt.


Let bij de insteekopening op:

  • roodheid, zwelling, pijn of warmte;

  • pus of ander vocht;

  • wild vlees of drukplekken.


Bij een schone insteekopening
Reinig met water van binnen naar buiten en dep de huid daarna droog.

Afwijkingen? Niet zomaar doorgaan. Handel volgens protocol en overleg met de bevoegde collega/behandelaar.

Deze slide heeft geen instructies




A

Ik vind dit nog lastig.

B

Ik begrijp de meeste onderdelen.

C

Ik kan dit uitleggen en toepassen.

D

Ik kan dit uitleggen aan een ander.

Hier is dus bewust geen goed of fout antwoord. Het is een zelfcheck.

Afronding

Huiswerk

  • Leer de theorie van hoofdstuk 8 Mictie.

  • Maak de opdrachten van hoofdstuk 8.

  • Lees de theorie van hoofdstuk 9 Rouw.



Volgende les
We behandelen de theorie van hoofdstuk 9 Rouw en voeren een klassengesprek over rouw en verlies.

Deze slide heeft geen instructies