Z I J A A N Z I J
H E L P E N D E Z O R G E N W E L Z I J N · N I V E A U 2
Het werk van de helpende
Je gaat werken met mensen die hulp nodig hebben bij hun dagelijks leven. Wat doe je dan precies, waar, en met wie?
Les 1 · Voert dienstverlenende werkzaamheden uit
Z I J A A N Z I J
H E L P E N D E Z O R G E N W E L Z I J N · N I V E A U 2
Het werk van de helpende
Je gaat werken met mensen die hulp nodig hebben bij hun dagelijks leven. Wat doe je dan precies, waar, en met wie?
Les 1 · Voert dienstverlenende werkzaamheden uit
Over deze les: les 1 van de serie Zij aan zij, beroepslessen voor de opleiding Helpende Zorg en Welzijn (mbo niveau 2), ongeveer 40 minuten. Studenten leren waar een helpende werkt, wat het werk inhoudt, met wie je samenwerkt en wat je als helpende wel en niet doet.
Koppeling: kwalificatiedossier Dienstverlening, profiel Helpende Zorg en Welzijn (crebo 25960, geldig vanaf 1 augustus 2024). Typering van het beroep: de helpende werkt in de eigen woon- of leefomgeving van de cliënt of waar de cliënt verblijft, zoals een verpleeghuis, een woonvorm voor begeleid wonen, dagbesteding, kinderopvang of thuiszorg. De helpende voert vraaggericht ondersteunende taken uit en houdt rekening met de afspraken in het zorgplan. Basisdeel B1-K1 Voert dienstverlenende werkzaamheden uit: de helpende werkt onder verantwoordelijkheid van een leidinggevende. Typerende beroepshouding: dienstverlenend, sociaal en open, alert, flexibel en integer, en werkt volgens richtlijnen en procedures.
Foto: Lifecirclehealthservices, CC BY-SA 4.0 Image credit: Lifecirclehealthservices, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 1
Na deze les:
1
Je kan vertellen waar een helpende werkt en wat je daar doet.
2
Je kan uitleggen met wie je samenwerkt en wie wat beslist.
3
Je kan aangeven wat een helpende wel en niet doet.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 1
Waar zou jij later het liefst als helpende werken?
In de thuiszorg
In een verpleeghuis
Bij begeleid wonen
In de kinderopvang
Startvraag: er is geen goed of fout. Vraag een paar studenten waarom ze hun keuze maakten, en wie al stage loopt of werkt. Noem ook dagbesteding en het ziekenhuis: ook daar werken helpenden. In deze les ontdek je dat het werk op al die plekken op elkaar lijkt.
H E T B E R O E P
LES 1
Wat doet een helpende?
Je ondersteunt mensen bij hun dagelijks leven:
Wonen: samen schoonmaken, de was, boodschappen.
Voeding: samen koken, helpen bij het eten.
Persoonlijke zorg: wassen, aankleden, naar het toilet.
Activiteiten: wandelen, een spelletje, dagbesteding.
De mensen die je helpt, heten cliënten.
Uitleg: dit zijn de vier werkprocessen van het profiel Helpende Zorg en Welzijn. Elk komt in deze serie terug in een eigen les. Vraag: welke van deze vier taken heb je thuis al eens voor iemand gedaan? Benadruk het woord 'samen': je doet het met de cliënt, niet voor de cliënt. Daarover gaat les 3.
Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0
H E T B E R O E P
LES 1
Waar werk je?
Bij de cliënt thuis
Thuiszorg
Begeleid wonen in een eigen appartement
Je bent te gast in iemands huis
Je werkt vaak alleen
In een organisatie
Verpleeghuis of woonzorgcentrum
Woonvorm in de gehandicaptenzorg
Dagbesteding
Kinderopvang of ziekenhuis
Je werkt met collega's om je heen
Uitleg: het kwalificatiedossier noemt al deze plekken. In de thuiszorg werk je vaak alleen. Je collega's zijn wel bereikbaar via de telefoon. In een verpleeghuis of woonvorm zijn collega's dichtbij. Vraag: wat lijkt je fijn aan alleen werken, en wat lastig?
V R A A G
LES 1
Op welke plek ben je als helpende te gast in het huis van de cliënt?
In de thuiszorg
In het verpleeghuis
In de kinderopvang
In het ziekenhuis
Antwoord: A. In de thuiszorg kom je bij de cliënt thuis. Daar bepaalt de cliënt hoe het gaat. Ook in een verpleeghuis woont de cliënt, en zijn kamer is zijn thuis. Maar daar werk je in een gebouw van de organisatie, met collega's om je heen.
K E R N B E G R I P
LES 1
Vraaggericht werken
Je kijkt eerst wat de cliënt wil, kan en nodig heeft. Daarna help je, op een manier die bij de cliënt past. Niet op jouw manier.
Kernbegrip: in het kwalificatiedossier staat dat de helpende 'vraaggericht ondersteunende taken' uitvoert. Voorbeeld: meneer Baldewsingh wil zijn koffie zelf inschenken, ook al knoeit hij soms. Vraaggericht werken betekent: je laat hem dat doen en zet een doekje klaar. Vraag studenten om zelf een voorbeeld te bedenken.
S A M E N W E R K E N
LES 1
Met wie werk je samen?
Verzorgende: geeft zorg en maakt vaak het zorgplan.
Verpleegkundige: doet de medische zorg en beslist bij twijfel.
Leidinggevende: maakt het rooster en is jouw aanspreekpunt.
Cliënt en naasten: zij weten zelf het best wat ze willen.
Jij voert uit wat is afgesproken. Twijfel je? Vraag het.
Uitleg: een verzorgende heeft een opleiding op niveau 3, een verpleegkundige op niveau 4 of in het hbo. Namen verschillen per organisatie: in de gehandicaptenzorg heet de verzorgende vaak begeleider of persoonlijk begeleider. Naasten zijn familie, vrienden en buren die bij de cliënt horen. Het kwalificatiedossier zegt: de helpende werkt onder verantwoordelijkheid van een leidinggevende en kan altijd terugvallen op collega's.
Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0
O P D R A C H T
LES 1
Mehmet, helpende in de thuiszorg
Mehmet helpt mevrouw Pinas (82) elke ochtend. Vandaag ziet hij dat haar enkel dik is. Ze vraagt: "Wat heb ik, denk je? Is het erg?" Mehmet weet het niet. Om 10 uur moet hij bij de volgende cliënt zijn.
Wat doet Mehmet?
Bespreek met je buur: wat zegt Mehmet tegen mevrouw Pinas? En aan wie geeft hij het door?
Opdracht: ongeveer 4 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: Mehmet zegt eerlijk dat hij niet weet wat het is: 'Dat kan ik niet zeggen, mevrouw. Ik geef het meteen door aan de verpleegkundige, die kijkt ernaar.' Hij belt of meldt het voor hij weggaat. Hij zegt niet 'Dat is vast niks', want dan stelt hij toch een soort diagnose. Hoe je goed signaleert en rapporteert, leer je in les 8.
Hulp voor wie vastloopt: wie in het team beslist over medische zorg?
K E R N B E G R I P
LES 1
Voorbehouden handeling
Een medische handeling met risico, zoals injecteren of een katheter inbrengen. In de Wet BIG staat wie die mag doen. Als helpende doe je die niet zelfstandig.
Kernbegrip: de Wet BIG noemt de voorbehouden handelingen, waaronder injecties en katheterisaties. Geen enkel beroep op mbo-niveau 2 of 3 is daarvoor zelfstandig bevoegd. Iemand op dat niveau mag zo'n handeling alleen doen in opdracht van een bevoegde zorgverlener, en alleen als hij of zij er bekwaam voor is. Zeg tegen studenten: wordt je zoiets gevraagd, overleg dan altijd eerst met de verpleegkundige of je leidinggevende.
J O U W T A A K
LES 1
Wat doe je wel en niet?
Wel
Ondersteunen bij wonen, eten en verzorgen
Werken volgens de afspraken
Veranderingen opmerken en melden
Vragen als je iets niet weet
Niet
Zeggen welke ziekte iemand heeft
Voorbehouden handelingen zelfstandig doen
Iets doen wat niet is afgesproken
Iets doen wat je niet hebt geleerd
Uitleg: zeggen welke ziekte iemand heeft, heet een diagnose stellen. Dat doen de arts en de verpleegkundige. De rechterkolom is er niet omdat je het niet kunt, maar om de cliënt en jezelf te beschermen. Waar de afspraken staan, leer je in les 2: in het zorgplan.
Extra voor snelle studenten: bedenk een situatie waarin een cliënt jou iets vraagt uit de rechterkolom. Wat zeg je dan?
V R A A G
LES 1
Meneer Nowak zegt: "Ik heb zo'n pijn op mijn borst." Wat doe jij?
Ik zeg dat het vast spierpijn is
Ik geef hem een paracetamol
Ik zeg dat hij even moet rusten
Ik waarschuw meteen een collega
Antwoord: D. Pijn op de borst kan ernstig zijn. Jij zoekt niet uit wat het is, dat doet de verpleegkundige of de arts. Dus je waarschuwt meteen. Zeggen dat het spierpijn is, is een diagnose. Een medicijn geven doe je alleen als dat zo is afgesproken. In een noodsituatie volg je het protocol van je organisatie. Eerste hulp komt later in je opleiding aan bod.
B E R O E P S H O U D I N G
LES 1
Zo werk je als helpende
Dienstverlenend: je denkt mee met de cliënt.
Open: je behandelt iedereen met respect, wie het ook is.
Alert: je let goed op en merkt dingen op.
Flexibel: elke dag en elke cliënt is anders.
Integer: je bent eerlijk en houdt je aan afspraken.
Uitleg: dit is de typerende beroepshouding uit het kwalificatiedossier. Integer betekent: eerlijk en betrouwbaar, ook als niemand meekijkt. Vraag studenten bij elk woord een voorbeeld uit hun stage of bijbaan te noemen. Bijvoorbeeld flexibel: je collega is ziek en je krijgt ineens twee andere cliënten.
Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0
S T E L L I N G
LES 1
Als je ziet dat het beter kan, pas je de zorg gewoon zelf aan.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Je mag zeker meedenken, en goede ideeën zijn welkom. Maar je past de zorg niet op eigen houtje aan. Je bespreekt je idee met de cliënt en met de verzorgende of verpleegkundige. Zij passen zo nodig de afspraken in het zorgplan aan. Dat is precies het onderwerp van de volgende les.
T E R U G B L I K
LES 1
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Werkplekken en taken
Samenwerken in het team
Wel en niet doen
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Werken met het zorgplan
In het zorgplan staat wat een cliënt wil en wat er is afgesproken. Volgende les leer je een zorgplan lezen en wat je doet als iets er niet in staat.
Je kan vertellen wat er in een zorgplan staat.
Je kan afspraken uit een zorgplan opzoeken en volgen.
Volgende les: les 2 van de serie, kerntaak P2-K1 Ondersteunt bij dagelijkse activiteiten in zorg en welzijn en werkproces B1-K1-W1 Bereidt werkzaamheden voor en stemt af.
Image credit: LessonUp