SO1 - Rode vlekken in het gezicht

• Geneeskunde
• WO
• Studiejaar 2

SO1 - Rode vlekken in het gezicht

Inhoud

• Wat houdt een auto-immuunziekte in?
• Centrale en perifere tolerantie
• SLE

Wat houdt een auto-immuunziekte in?

• het immuunsysteem reageert op je eigen antigenen
• specifieke cellen, gehele lichaamelijke systeem

• Twee mechanismen ter voorkoming
• Centrale tolerantie
  
• Perifere tolerantie

het valt je eigen lichaam aan

Centrale tolerantie

• lymfocyten die tijdens de ontwikkeling                                                         aan eigen cellen binden in                                                                              apoptose gaan
• Dit heet deletie of negatieve selectie.

• In de thymus --> AIRE SYSTEEM
• In het beenmerg --> apoptose / tweede modificatie

• Niet waterdicht --> tweede mechanise

Perifere tolerantie

• Ontsnapte T- & B-cellen 

• Anargie (functionele inactivatie)
• costimulatoire signalen

• Suppressie door regulerende T-cellen (TREGs)
• cytokines --> suppresie costimulatoire moleculen op de APC.
• Activatie-geïnduceerde celdood
• Fas receptor (death receptor)

• naast herkenning van het antigen op het MHC van de APC meerdere signalen nodig
• costimulatoire signalen gegeven, óf inhibitoire signalen
• B-cellen hebben activatie door costimulatoire signalen van specifieke Th-cellen nodig

• Eerste twee, indirect op B-cellen
• tweede direct

Tolerantie mechanismen (Figuur 5-19 uit Robbins Basic Pathology 10th ED, Kumar et al, 2023)

Wat is SLE?

• Systemische lupus erythematosus --> systemische immuunziekte 
• Heterogeen klinisch beeld
• Prevalentie: 400/100,000
  
• vrouwen>mannen

• Diagnose
• Klachten
  
• Criteria
• Behandeling
• Lange termijn klachten

• naast herkenning van het antigen op het MHC van de APC meerdere signalen nodig
• costimulatoire signalen gegeven, óf inhibitoire signalen
• B-cellen hebben activatie door costimulatoire signalen van specifieke Th-cellen nodig

• Eerste twee, indirect op B-cellen
• tweede direct

SLE - Diagnose - klachten

• Butterfly rash (typisch voor SLE)
  
• Anemie
  
• Vergrote lymfeknopen
  
• Pleuritis, pericarditis
  
• Glomerulonefritis
  
• Artritis

• niet iedereen heeft dezelfde symptomen

• naast herkenning van het antigen op het MHC van de APC meerdere signalen nodig
• costimulatoire signalen gegeven, óf inhibitoire signalen
• B-cellen hebben activatie door costimulatoire signalen van specifieke Th-cellen nodig

• Eerste twee, indirect op B-cellen
• tweede direct

Wat is het kenmerkende symptoom van (primair) Sjögren syndroom?

1. gewrichtsafwijkingen
2. lymfklierzwellingen
3. spierzwakte
4. droge mond en ogen

SLE - Diagnose - Criteria

• 1. Vlindervormig exantheem
  
• 2. Discoïde huidafwijking
  
• 3. Zonlichtintolerantie
  
• 4. Orale / nasale ulcera
  
• 5. Artritis ( ≥ 2 gewrichten)
  
• 6. Serositis (pericarditis, pleuritis)
  
• 7. Nierlijden (oa proteïnurie)
  
• 8. Neurologische symptomen
  
• 9. Hematologische afwijkingen (o.a. hemolytische anemie)
• 10. Immunologische afwijkingen (serologie)
• 11. Anti-nucleaire antistoffen

• naast herkenning van het antigen op het MHC van de APC meerdere signalen nodig
• costimulatoire signalen gegeven, óf inhibitoire signalen
• B-cellen hebben activatie door costimulatoire signalen van specifieke Th-cellen nodig

• Eerste twee, indirect op B-cellen
• tweede direct

• Hematologische afwijkingen, = bloedaandoeningen waarbij rode bloedcellen onjuist worden afgebroken, wat leidt tot bloedarmoede

Hoeveel Criteria moet een patiënt minstens hebben voor de diagnose SLE?

1. 3
2. 4
3. 5
4. 6

Diagnose - Criteria

• 1. Vlindervormig exantheem
  
• 2. Discoïde huidafwijking
  
• 3. Zonlichtintolerantie
  
• 4. Orale / nasale ulcera
  
• 5. Artritis ( ≥ 2 gewrichten)
  
• 6. Serositis (pericarditis, pleuritis)
  
• 7. Nierlijden (oa proteïnurie)
  
• 8. Neurologische symptomen
  
• 9. Hematologische afwijkingen (o.a. hemolytische anemie)
• 10. Immunologische afwijkingen (serologie)
• 11. Anti-nucleaire antistoffen

• naast herkenning van het antigen op het MHC van de APC meerdere signalen nodig
• costimulatoire signalen gegeven, óf inhibitoire signalen
• B-cellen hebben activatie door costimulatoire signalen van specifieke Th-cellen nodig

• Eerste twee, indirect op B-cellen
• tweede direct

Serologie

• bestudeert de interactie tussen antigenen en antistoffen in het bloed 
• diagnostiek van infecties, immunologische reacties en Auto-immuunziektes

• Bij SLE
• ANA’s (antinucleaire antilichamen): vrijwel altijd aanwezig, maar niet specifiek.
• Anti-dsDNA: 40–60%, geassocieerd met nefritis → relatief specifiek voor SLE
• Anti-Sm (Smith-antigeen): 20–30%, vrijwel diagnostisch voor SLE
• Anti-Ro/La: overlappend met Sjögren, kan ook bij neonatale lupus
• Antifosfolipide-antilichamen: in 30–40%, veroorzaken trombose, miskramen en vals-positieve syfilisserologie

• naast herkenning van het antigen op het MHC van de APC meerdere signalen nodig
• costimulatoire signalen gegeven, óf inhibitoire signalen
• B-cellen hebben activatie door costimulatoire signalen van specifieke Th-cellen nodig

• Eerste twee, indirect op B-cellen
• tweede direct

• anti-dubbelstrengs DNA antistoffen

Serologie

• bestudeert de interactie tussen antigenen en antistoffen in het bloed 
• diagnostiek van infecties, immunologische reacties en Auto-immuunziektes

• Bij SLE
• ANA’s (antinucleaire antilichamen): vrijwel altijd aanwezig, maar niet specifiek.
• Anti-dsDNA: 40–60%, geassocieerd met nefritis → relatief specifiek voor SLE
• Anti-Sm (Smith-antigeen): 20–30%, vrijwel diagnostisch voor SLE
• Anti-Ro/La: overlappend met Sjögren, kan ook bij neonatale lupus
• Antifosfolipide-antilichamen: in 30–40%, veroorzaken trombose, miskramen en vals-positieve syfilisserologie

• naast herkenning van het antigen op het MHC van de APC meerdere signalen nodig
• costimulatoire signalen gegeven, óf inhibitoire signalen
• B-cellen hebben activatie door costimulatoire signalen van specifieke Th-cellen nodig

• Eerste twee, indirect op B-cellen
• tweede direct

• anti-dubbelstrengs DNA antistoffen

Antilichamen in het bloed

• SLE = systeemziekte
• kan overal neerslaan
• Nieren --> filterfunctie

•  SLE --> reumatische aandoening
• kan samen gaan met jicht --> ook reumatische aandoening

• naast herkenning van het antigen op het MHC van de APC meerdere signalen nodig
• costimulatoire signalen gegeven, óf inhibitoire signalen
• B-cellen hebben activatie door costimulatoire signalen van specifieke Th-cellen nodig

• Eerste twee, indirect op B-cellen
• tweede direct

Behandeling

• Hydroxychloroquine (standaard)
• Het werkingsmechanisme bij reumatoïde artritis is onbekend (Farmacotherapeutisch Kompas)

• Medicijnen die je afweer minder maken
• prednison

• Verdere behandeling hangt af van welke organen bij de ziekte betrokken zijn

• naast herkenning van het antigen op het MHC van de APC meerdere signalen nodig
• costimulatoire signalen gegeven, óf inhibitoire signalen
• B-cellen hebben activatie door costimulatoire signalen van specifieke Th-cellen nodig

• Eerste twee, indirect op B-cellen
• tweede direct

Lange termijn

• Onvoorspelbaar, flares
  
• 5 en 10 jaarsoverleving 90% en 80%
  
• Nierfalen (grootste doodoorzaak)
  
• Infecties
  
• Myocardinfarct
  

• Geen onderdrukking --> sneller schade

• naast herkenning van het antigen op het MHC van de APC meerdere signalen nodig
• costimulatoire signalen gegeven, óf inhibitoire signalen
• B-cellen hebben activatie door costimulatoire signalen van specifieke Th-cellen nodig

• Eerste twee, indirect op B-cellen
• tweede direct

Bij de ziekte SLE (systemische lupus erythematosus) kunnen veel verschillende auto-antistoffen gevormd worden.
Welke zijn vrij karakteristiek voor de SLE?

1. anti-centromeer antistoffen
2. anti-dubbelstrengs DNA antistoffen
3. SS-a en SS-B antistoffen
4. antihistoneiwit antistoffen

Hoe kunnen infecties een rol spelen bij het ontstaan van auto-immuniteit?

1. een micro-organisme stimuleert een antigeen-presenterende cel tot expressie van co-stimulatoire moleculen, waardoor een auto-reactieve T-cel geactiveerd wordt
2. een micro-organisme heeft een antigeen dat heel erg lijkt op een lichaamseigen molecuul waardoor de antigeen-presenterende cel een auto-reactieve T-cel gaat stimuleren
3. beide zijn juist
4. beide zijn onjuist

Bij SLE kan bijna elk orgaan worden aangedaan, maar er is wel een voorkeur voor sommige organen.
Welk van de volgende organen is het minst vaak betrokken bij SLE?

1. de pleura
2. de gewrichten
3. de huid
4. het centrale zenuwstelsel

Bronnen

• Kumar, V., Abbas, A. K., & Aster, J. C. (2017). Robbins Basic Pathology. Elsevier.
  
• Schade, afweer en herstel Literatuur deel 2. (2024). Slim Academy
  
• Schade, afweer en herstel Hoorcolleges. (2024). Slim Academy.
  
• Schade, afweer en herstel - Colleges week 3. (2025). Canvas. https://canvas.vu.nl/courses/77690/pages/week-3-colleges-2?module_item_id=1315363
  
• Auto-immuunziektes. (2017, April 8). GENEESKUNDE. https://geneeskundeeur.wordpress.com/pathologie/immunologie/auto-immuunziektes/
  
• Systemische lupus erythematodes. (2017, April 3). GENEESKUNDE. https://geneeskundeeur.wordpress.com/ziektebeelden/immunologie/auto-immuunziektes/systemische-lupus-erythematodes/
  
• Systemische Lupus erythematosus (SLE). (n.d.). Jeroen Bosch Ziekenhuis. https://www.jeroenboschziekenhuis.nl/aandoeningen/systemische-lupus-erythematosus-sle#group_modal_treatment
  
• Farmacotherapeutisch Kompas. (n.d.). hydroxychloroquine. https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/h/hydroxychloroquine#eigenschappen
• Thuisarts. (2024, March 21). Ik heb SLE. https://www.thuisarts.nl/sle/ik-heb-sle#welke-behandelingen-kun-je-krijgen-bij-sle

• naast herkenning van het antigen op het MHC van de APC meerdere signalen nodig
• costimulatoire signalen gegeven, óf inhibitoire signalen
• B-cellen hebben activatie door costimulatoire signalen van specifieke Th-cellen nodig

• Eerste twee, indirect op B-cellen
• tweede direct