§5.4 Hoek berekenen met tangens

5.4

Hoek berekenen met tangens

Hoofdstuk 5 Goniometrie

3

vmbo-kgt

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorWiskundeMiddelbare schoolvmbo k, g, tLeerjaar 3

In deze les zitten 17 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Instructieles bij Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, paragraaf 5.4. Leerlingen schrijven de tangens van een hoek op als overstaande gedeeld door aanliggende rechthoekszijde, berekenen de hoek met tan⁻¹ en berekenen hellingshoeken van een oprit en een dak. Met uitgewerkte voorbeelden, korte checkvragen en begeleid werken in het boek.

Onderdelen in deze les

5.4

Hoek berekenen met tangens

Hoofdstuk 5 Goniometrie

3

vmbo-kgt

Les bij Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, 13e editie, hoofdstuk 5 Goniometrie, paragraaf 5.4 Hoek berekenen met tangens. Klassikale instructie en herhaling bij de theorie uit het boek, met daarna begeleid werken in het boek. Ongeveer 45 minuten. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.4 Hoek berekenen met tangens

Leerdoelen

  • Je kunt de tangens van een hoek opschrijven als een deling van twee rechthoekszijden.

  • Je kunt met tan⁻¹ een hoek berekenen en afronden op hele graden.

  • Je kunt met de tangens een hellingshoek berekenen, zoals van een dak.

Leerdoelen: het boek heeft één leerdoel, een hoek berekenen met de tangens. Hier is het opgeknipt in de verhouding, de rekenmachine en de hellingshoek, die in examenopgaven vaak terugkomt. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.4 Hoek berekenen met tangens

Voorkennis

Cosinus

In driehoek ABC is ∠C recht. Welke twee zijden gebruik je voor cos ∠A?

A

BC en AB

B

AC en BC

C

Alleen AB

D

AC en AB

Voorkennis uit 5.3: cosinus is aanliggend gedeeld door schuin. AC zit aan ∠A, AB is schuin. BC en AB hoort bij de sinus. AC en BC zijn de twee rechthoekszijden: daarvoor is vandaag de tangens.

5.4 Hoek berekenen met tangens

Startvraag

Zonder schuine zijde

Van een rechthoekige driehoek weet je alleen de twee rechthoekszijden. Kun je een hoek berekenen met sinus of cosinus?

A

Nee, je mist de schuine zijde

B

Ja, alleen met de sinus

C

Ja, alleen met de cosinus

D

Ja, met allebei

Startvraag: sinus en cosinus hebben allebei de schuine zijde nodig. Bij een helling weet je vaak juist de hoogte en de afstand over de grond. Daarvoor is de tangens. Slimme leerlingen zeggen misschien: eerst de schuine zijde met Pythagoras. Dat kan, maar met de tangens gaat het in één keer.

5.4 Hoek berekenen met tangens

Theorie D Tangens

De tangens van een hoek is de overstaande rechthoekszijde gedeeld door de aanliggende rechthoekszijde.

De schuine zijde heb je dus niet nodig.

In driehoek ABC is tan ∠A = 7 : 24.

tan ∠ = overstaande : aanliggende

TOA: Tangens = Overstaande : Aanliggende

Vertel: in driehoek ABC is ∠B recht. BC ligt tegenover ∠A en AB zit eraan vast. tan ∠A = 7 : 24, en met tan⁻¹ vind je ∠A = 16,26... = 16°. TOA: Tangens, Overstaande, Aanliggende.

Vraag: wat is tan ∠C? (24 : 7) Laat zien dat de tangens groter dan 1 kan zijn, anders dan sinus en cosinus. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.4 Hoek berekenen met tangens

Theorie D

tan⁻¹ op je rekenmachine

Net als bij sinus en cosinus reken je terug van de deling naar de hoek.

tan⁻¹ vinden

tan⁻¹ staat boven tan. Druk eerst op SHIFT of 2nd.

Deling intikken

Tik in: tan⁻¹(7 : 24). Of gebruik de breuktoets.

Afronden

Je krijgt 16,26...

Dus ∠A = 16°.

Laat iedereen het meedoen. Wie een vreemd getal krijgt, kijkt of de rekenmachine op graden staat. Vraag: wat gebeurt er als je per ongeluk tan⁻¹(24 : 7) tikt? (74°, de andere hoek)

5.4 Hoek berekenen met tangens

Voorbeeld Hoek berekenen met tangens

Opgave

In driehoek ABC is ∠A recht, CA = 8 cm en AB = 5 cm. Bereken ∠C.

Aanpak

  • AB ligt tegenover ∠C, CA zit eraan vast: TOA.

  • Schrijf tan ∠C op en gebruik tan⁻¹.

Uitwerking

tan ∠C = 5 : 8

tan⁻¹(5 : 8) = 32,00...

∠C = 32°

Laat leerlingen eerst kijken of de schuine zijde gegeven is. Is die er niet, dan is het altijd de tangens. Doorvraag: hoe groot is ∠B? (58°) Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.4 Hoek berekenen met tangens

Opgave

Driehoek DEF

∠E is recht, EF = 3,6 m en ED = 4,5 m. Bereken ∠D. Rond af op hele graden.

A

51°

B

53°

C

39°

D

37°

Uitwerking: EF = 3,6 m ligt tegenover ∠D, ED = 4,5 m zit eraan vast. tan ∠D = 3,6 : 4,5, dus ∠D = 38,66... = 39°. 51° is ∠F. 53° en 37° krijg je met sin⁻¹ en cos⁻¹, maar die horen bij een schuine zijde en die is niet gegeven. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.4 Hoek berekenen met tangens

Voorbeeld Een oprit voor een rolstoel

Opgave

Een oprit gaat over 5 m langs de grond 40 cm omhoog. Bereken de hellingshoek van de oprit.

Aanpak

  • Maak de eenheden gelijk: 40 cm = 0,40 m.

  • Hoogte en afstand zijn rechthoekszijden: TOA.

Uitwerking

tan ∠ = 0,40 : 5 = 0,08

tan⁻¹(0,08) = 4,57...

De hellingshoek is 5°.

Let op de eenheden: wie 40 : 5 intikt, krijgt 83°, een muur in plaats van een oprit. Vraag dan: kan dat kloppen? Een hellingshoek voor rolstoelen mag hooguit ongeveer 6° zijn, dus deze oprit voldoet.

Van driehoek PQR is ∠R = 90°, PR = 5 cm en QR = 12 cm. Vul in.

5.4 Hoek berekenen met tangens

Opgave

tan ∠Q = 5 : 12

∠Q = 23°

∠P = 67°

5
12
23
67
13
25
22

Uitwerking: PR ligt tegenover ∠Q, QR zit eraan vast. tan⁻¹(5 : 12) = 22,6... = 23°, en ∠P = 180 − 90 − 23 = 67°. Afleiders: 13 is de schuine zijde, die je hier niet nodig hebt. 25 krijg je met sin⁻¹. 22 is afgekapt in plaats van afgerond.

5.4 Hoek berekenen met tangens

Opgave

∠E recht, DE = 60 cm, EF = 18 cm. Bereken ∠F op hele graden.

Uitwerking: DE = 60 cm ligt tegenover ∠F, FE = 18 cm zit eraan vast. tan ∠F = 60 : 18, dus ∠F = 73,3... = 73°. Wie 17° heeft, deelde andersom en vond ∠D. Doorvraag: past 73° bij de tekening? (ja, de hoek bij F is groot) Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.4 Hoek berekenen met tangens

Opgave

Zet de hellingen van minst steil naar steilst.

1

3 m omhoog over 6 m

2

2 m omhoog over 8 m

3

1 m omhoog over 10 m

Uitwerking: tan⁻¹(1 : 10) = 6°, tan⁻¹(2 : 8) = 14°, tan⁻¹(3 : 6) = 27°. Je kunt het ook zonder rekenmachine zien: hoe groter de deling, hoe steiler. Snelle leerlingen: hoeveel meter omhoog over 10 m geeft een hoek van 45°? (10 m)

5.4 Hoek berekenen met tangens

Denkvraag

Dakhelling

Het dak is symmetrisch en van A tot C 6,00 m breed. De nok D ligt 2,20 m boven B. Bereken de hellingshoek ∠C.

A

20°

B

36°

C

54°

D

22°

Uitwerking: B ligt in het midden, dus BC = 6,00 : 2 = 3,00 m. tan ∠C = 2,20 : 3,00, dus ∠C = 36,25... = 36°. 20° krijg je met de hele breedte van 6 m: de bekende denkfout. 54° is ∠D1 of ∠D2, de hoek bovenin. 22° komt van sin⁻¹(2,20 : 6,00), maar 6 m is geen schuine zijde. Zonnepanelen leveren het meest op bij een hellingshoek van ongeveer 36°, zie ook opgave 28: dit dak is daar geschikt voor. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.4 Hoek berekenen met tangens

Aan de slag

Aan de slag in je boek

Oefenen

Maak O22, de testopgave en opgave 23 tot en met 25.

Leerdoel checken

Maak opgave A26.

A26 lastig?

Lees theorie D nog eens en maak opgave L4.

Klaar?

Maak opgave 27 en 28.

15

minute

00

second

15 minuten

Bladzijde 244

tot en met 247

Begeleid werken: bij opgave 25 staan de driehoeken in verschillende standen en eenheden. Wie A26 foutloos maakt, beheerst het leerdoel. Opgave 28 gaat over daken en zonnepanelen, net als de denkvraag: let op de halve breedte.

Antwoorden uit het antwoordenboek: opgave A26: ∠R = 56°; opgave L4: ∠A = 53°.

5.4 Hoek berekenen met tangens

Leerdoelencheck

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Tangens opschrijven

2

Hoek met tan⁻¹

3

Hellingshoek berekenen

4

Ik kan ze allemaal

Gebruik de uitslag om te kiezen wat je herhaalt. In het boek hoort bij elk leerdoel een opgave L; wie een doel nog lastig vindt, bestudeert de theorie nog eens en maakt die opgave.

5.4 Hoek berekenen met tangens

Volgende les

Volgende les: 5.5 Hoek berekenen met goniometrie

Je kent nu sinus, cosinus en tangens.

Maar welke kies je bij een opgave?

Volgende les leer je kiezen met SOS CAS TOA.

Vooruitblik: in 5.5 staan de drie verhoudingen door elkaar en moet je zelf kiezen. Ook leer je hoeken te noemen met drie letters. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.4

Hoek berekenen met tangens

Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff