O P M A A T
R E K E N E N · N I V E A U 2
Tabellen en grafieken lezen
Een rooster, een pakbon, een vertrekbord, een staafdiagram. Overal staan gegevens. Je leert ze snel aflezen en er een vraag mee beantwoorden.
Les 9 · Omgaan met kwantitatieve informatie
O P M A A T
R E K E N E N · N I V E A U 2
Tabellen en grafieken lezen
Een rooster, een pakbon, een vertrekbord, een staafdiagram. Overal staan gegevens. Je leert ze snel aflezen en er een vraag mee beantwoorden.
Les 9 · Omgaan met kwantitatieve informatie
Over deze les: les 9 van de serie Op maat, rekenen voor mbo niveau 2, ongeveer 40 minuten. Studenten lezen gegevens af uit een rooster, een pakbon, een staafdiagram en een lijngrafiek, doen er eenvoudige berekeningen mee en maken zelf een tabel en een staafdiagram.
Koppeling: de les hoort bij het domein Omgaan met kwantitatieve informatie uit de rekeneisen voor het mbo (2020), mbo-niveau 2: gegevens aflezen uit eenvoudige formulieren, schema's, tabellen en grafische voorstellingen om een vraag te beantwoorden, eenvoudige berekeningen uitvoeren met absolute aantallen, en zelf een beperkt aantal gegevens verzamelen en ordenen in een eenvoudige tabel of diagram. Image credit: Smiley.toerist, CC BY-SA 3.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 9
Na deze les:
1
Je kan gegevens aflezen uit een tabel, een rooster of een pakbon.
2
Je kan een staafdiagram en een lijngrafiek lezen.
3
Je kan zelf gegevens in een tabel en een staafdiagram zetten.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 9
Waar zie jij het vaakst een tabel of grafiek?
In mijn rooster
Op mijn loonstrook
In apps op mijn telefoon
Bijna nergens
Startvraag: wie 'bijna nergens' kiest, ziet ze vaak wel zonder het te merken: een busrooster, de weer-app, de stappenteller, een rooster op stage. Vraag studenten om één voorbeeld uit hun opleiding.
K E R N B E G R I P
LES 9
Tabel
Een tabel zet gegevens in rijen en kolommen. Bovenaan en links staan de koppen: die zeggen wat er in een kolom of rij staat. Het antwoord vind je in het vak waar de rij en de kolom elkaar kruisen.
Kernbegrip: laat studenten met twee vingers zoeken: één vinger gaat langs de rij, één langs de kolom. Waar ze elkaar raken, staat het antwoord. Dat is dezelfde manier als zoeken in een busrooster of een maattabel van kleding.
Z O L E E S J E H E T A F
LES 9
Het rooster van een zorgteam
Je loopt stage in een zorgteam. Op de werkbon staat het rooster. Een vroege dienst is van 7:00 tot 15:00, een late dienst van 15:00 tot 23:00. Hoeveel uur werkt Jordy deze drie dagen?
W E R K B O N
naam ma di wo
Sanne vroeg vrij laat
Jordy laat vroeg vrij
Mila vrij laat vroeg
Reken:
Jordy: 2 diensten
2 x 8 uur = 16 uur
Jordy werkt 16 uur
Uitwerking: zoek eerst de rij van Jordy: maandag laat, dinsdag vroeg, woensdag vrij. Dat zijn 2 diensten. Een dienst van 7:00 tot 15:00 of van 15:00 tot 23:00 duurt 8 uur. 2 x 8 = 16 uur. Vraag: wie werkt dinsdag laat? (Mila) Wie heeft maandag vrij? (Mila) De namen zijn verzonnen.
V R A A G
LES 9
Een broodjeszaak verkocht maandag 80, dinsdag 60 en woensdag 100 broodjes. Hoeveel zijn dat er samen?
240
180
220
140
Antwoord: A. 80 + 60 + 100 = 240 broodjes. Wie 140 kiest, telt alleen maandag en dinsdag op. Vervolgvraag: hoeveel meer op woensdag dan op dinsdag? (100 - 60 = 40)
F O R M U L I E R
LES 9
Pakbon Groothandel De Kade, levering aan Zorgcentrum Het Anker
Besteld: 12 dozen handschoenen, 6 flessen desinfectie, 20 pakken tissues.
Geleverd: 12 dozen handschoenen, 4 flessen desinfectie, 20 pakken tissues.
Klopt de levering?
Vergelijk wat besteld is met wat geleverd is. Wat mist er, en hoeveel?
Voorbeeld: er missen 2 flessen desinfectie, want 6 - 4 = 2. De rest klopt. Een pakbon controleren hoort bij veel beroepen: in de logistiek, de zorg, de horeca en de detailhandel. Bespreek wat je doet als er iets mist: noteren op de pakbon en melden. De bedrijfsnamen zijn verzonnen.
S T A A F D I A G R A M
LES 9
Een staafdiagram lezen
Elke staaf is een getal. Hoe hoger de staaf, hoe groter het getal.
Ga vanaf de bovenkant van een staaf recht naar links. Op de as lees je het getal af.
Kijk ook wat er onder de staven staat: dagen, maanden of producten?
Uitleg: het staafdiagram laat het aantal reparaties per dag zien in een fietsenwerkplaats: maandag 10, dinsdag 15, woensdag 5, donderdag 20, vrijdag 25. Vraag: op welke dag waren er de minste reparaties? (woensdag) Hoeveel reparaties in de hele week? (10 + 15 + 5 + 20 + 25 = 75) De werkplaats en de cijfers zijn verzonnen.
V R A A G
LES 9
In een staafdiagram is de staaf van dinsdag twee keer zo hoog als die van maandag. Maandag kwamen er 15 klanten. Hoeveel klanten kwamen er dinsdag?
17
15
45
30
Antwoord: D. Twee keer zo hoog betekent twee keer zo veel: 2 x 15 = 30 klanten. Wie 17 kiest, telt 2 op in plaats van keer 2. Let op: dit klopt alleen als de as bij 0 begint. Daar gaat de laatste les van de serie verder op in.
L I J N G R A F I E K
LES 9
Een lijngrafiek lezen
Een lijngrafiek laat zien hoe iets verandert in de tijd. Gaat de lijn omhoog, dan wordt het meer. Gaat hij omlaag, dan wordt het minder.
Hier zie je de temperatuur in de koelcel van een restaurant. Om 12:00 uur stond de deur te lang open.
Uitleg: lees de grafiek samen: om 8:00 en 9:00 is het 3 graden, om 10:00 en 11:00 is het 4 graden, om 12:00 piekt het op 8 graden, om 13:00 is het 5 graden en om 14:00 weer 3 graden. Het hoogste punt heet het maximum. In dit restaurant is de regel: niet warmer dan 7 graden. Om 12:00 ging het dus mis. Het restaurant en de metingen zijn verzonnen.
V R A A G
LES 9
De lijn in een grafiek van de temperatuur gaat tussen 11:00 en 12:00 steil omhoog. Wat betekent dat?
De temperatuur daalt snel
De temperatuur stijgt snel
De temperatuur blijft gelijk
Er is niets gemeten
Antwoord: B. Omhoog betekent meer, dus een hogere temperatuur. Steil betekent: in korte tijd veel. De temperatuur stijgt dus snel. Een vlakke lijn zou betekenen dat de temperatuur gelijk blijft.
O P D R A C H T
LES 9
Maak zelf een staafdiagram
1
Vraag 10 klasgenoten: hoeveel minuten reis je naar school? Kies uit: tot 15, 15 tot 30, 30 tot 60, meer dan 60.
2
Zet de antwoorden in een tabel. Zet eerst turfjes, tel ze daarna op.
3
Teken een staafdiagram op ruitjespapier: de groepen onder de as, het aantal studenten links.
minute
second
In tweetallen
Opdracht: laat studenten de as bij 0 laten beginnen en elk hokje 1 student laten zijn. Controle: alle staven samen moeten 10 studenten zijn. Bespreek daarna: welke groep is het grootst? Hoeveel studenten reizen meer dan een half uur?
Extra voor snelle studenten: maak het diagram ook in een spreadsheet, als jullie een laptop hebben.
J O U W A N T W O O R D
LES 9
In het staafdiagram van de fietsenwerkplaats zijn op woensdag de minste reparaties. Wat kan de chef met die informatie doen?
Open vraag: mogelijke antwoorden: op woensdag minder monteurs inroosteren, op woensdag vrije dagen geven, op woensdag onderhoud aan het gereedschap doen, of juist reclame maken voor woensdag. Bespreek dat gegevens pas nuttig zijn als je er een beslissing mee neemt.
S T E L L I N G
LES 9
Een grafiek is altijd makkelijker te lezen dan een tabel.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: er is geen goed of fout antwoord, maar laat studenten hun keuze uitleggen. Een grafiek laat snel zien wat het grootst is of hoe iets verandert. Een tabel is beter als je een precies getal zoekt, zoals in een rooster of busrooster.
T E R U G B L I K
LES 9
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Tabellen aflezen
Grafieken lezen
Zelf een diagram maken
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Gemiddelde en kritisch kijken naar cijfers
Gemiddeld 26 euro fooi per dag. 9 van de 10 klanten tevreden. Volgende les reken je een gemiddelde uit en kijk je kritisch naar cijfers in reclame en nieuws.
Je kan een gemiddelde uitrekenen.
Je kan uitleggen waarom een grafiek of reclame misleidend kan zijn.
Volgende les: Kwantitatieve informatie 2, les 10 van de serie, de laatste les.
Image credit: LessonUp