TIJD · SPAREN EN LENEN
Examentraining
Sparen, lenen en pensioen: zo pak je examenvragen aan
TIJD · SPAREN EN LENEN
Examentraining
Sparen, lenen en pensioen: zo pak je examenvragen aan
Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Sandra Fauconnier / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
TIJD · SPAREN EN LENEN
Wat ga je kunnen?
Ik kan examenvragen over vermogen, rente, reële verandering, sparen en lenen en pensioen beantwoorden.
Deze slide heeft geen instructies
TIJD · SPAREN EN LENEN
Zo pak je een examenvraag aan
1. Lees: wat is gegeven: bedragen, periode, rente of inflatie, en wie spaart of leent?
2. Kies: de formule: vermogen eind = begin + inkomsten min uitgaven, of reële rente = nominaal min inflatie.
3. Reken: stap voor stap met ronde getallen, bij rente jaar na jaar over het nieuwe saldo.
4. Controleer: past de uitkomst bij de richting, bijvoorbeeld meer sparen bij een hogere rente?
Deze slide heeft geen instructies
TIJD · SPAREN EN LENEN
10.000 euro bij 5% rente per jaar, drie jaar lang
Vraagtype 1: vermogen en rente doorrekenen
Vermogen eind = vermogen begin + inkomsten min uitgaven.
Rente: vermenigvuldig het saldo elk jaar met 1,05 bij 5%.
Rente wordt bijgeschreven en telt in het volgende jaar mee.
Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0
Vermogen begin 8.000, inkomsten 50.000, uitgaven 47.000 euro. Vermogen eind?
5.000 euro
11.000 euro
3.000 euro
105.000 euro
8.000 + 50.000 min 47.000 = 11.000. Verwachte fouten: 5.000 (inkomsten en uitgaven verwisseld) en 3.000 (het beginvermogen vergeten).
Je spaart 2.000 euro tegen 5% per jaar met bijschrijving. Saldo na 2 jaar?
2.205 euro
2.200 euro
2.100 euro
2.250 euro
Jaar 1: 2.000 x 1,05 = 2.100. Jaar 2: 2.100 x 1,05 = 2.205. Verwachte fout: 2.200, de rente twee keer over het beginbedrag berekenen.
TIJD · SPAREN EN LENEN
Nominale rente, inflatie en reële rente in drie jaren
Vraagtype 2: reële verandering berekenen
Reële verandering in % = nominale verandering in % min inflatie in %.
Het werkt voor rente, maar ook voor loon en vermogen.
Negatief: de koopkracht daalt.
Image credit: LessonUp Studio (eigen tabel), CC0
Het loon stijgt nominaal 3%, de inflatie is 2%. Reële loonstijging?
+5%
-1%
+1%
+3%
3 min 2 = +1%. Verwachte fouten: optellen (+5%) en de nominale verandering overnemen (+3%).
Een spaarder krijgt 1,5% rente, de inflatie is 2,5%. Wat klopt?
Reële rente +1%: de koopkracht stijgt
Reële rente -1%: de koopkracht daalt
Reële rente -1%: de koopkracht stijgt
Reële rente +4%: de koopkracht stijgt
1,5 min 2,5 = -1%. Negatieve reële rente betekent minder koopkracht. Verwachte fout: de uitkomst omdraaien.
TIJD · SPAREN EN LENEN
Vermogen in de levensfasen: lenen, aflossen en sparen, interen
Vraagtype 3: keuzes van gezinnen
Koppel de situatie aan de levensfase en de tijdsvoorkeur.
Denk aan rente, inflatie, conjunctuur en consumentenvertrouwen.
Beschrijf de richting: meer of minder sparen of lenen.
Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0
Jan studeert en gaat een studieschuld aan. Wat klopt?
Hij spaart nu en koopt later meer
Hij heeft geen schuld, want het is menselijk kapitaal
Zijn studieschuld is een stroomgrootheid per maand
Hij leent nu en lost later af van een hoger inkomen
Studieschuld is lenen nu voor menselijk kapitaal, aflossen met later inkomen. De schuld is een voorraad op een moment.
Vul in
Stijgt de rente, dan wordt sparen aantrekkelijker en wordt lenen duurder voor gezinnen.
Hogere rente: meer sparen en minder lenen.
TIJD · SPAREN EN LENEN
Omslagstelsel en kapitaaldekkingsstelsel naast elkaar
Vraagtype 4: onderpand en pensioen
Onderpand verkleint het verlies van de kredietgever bij wanbetaling.
Omslagstelsel: premies van nu voor uitkeringen van nu.
Kapitaaldekking: sparen en beleggen voor later.
Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0
Marijn leent 150.000 euro voor een huis als onderpand. Wat betekent dat?
Marijn hoeft de hypotheek niet af te lossen
De overheid betaalt de schuld bij wanbetaling
De bank betaalt voor Marijn de rente
De bank mag het huis verkopen bij wanbetaling
Onderpand is zekerheid voor de bank. Verwachte fout: denken dat onderpand de schuld wegneemt.
Er zijn minder werkenden per gepensioneerde. Welk dilemma past bij omslag?
Meer spaargeld in de pot of meer rente betalen
Hogere premie voor werkenden of lagere uitkering
Het huis als onderpand verkopen of niet
Eerst beleggen of eerst aflossen
Bij het omslagstelsel betalen werkenden direct de uitkeringen: minder werkenden geven een dilemma over premie en uitkering.
Welk vraagtype vind jij het lastigst?
Vermogen en rente doorrekenen
Reële verandering berekenen
Keuzes van gezinnen
Onderpand en pensioen
Herhaal het vraagtype met de meeste stemmen.
TIJD · SPAREN EN LENEN
Tips voor op het examen
Rente over rente: reken elk jaar over het nieuwe saldo.
Reële verandering: nominaal min inflatie, nooit optellen.
Stroom is per periode, voorraad is op een moment.
Omslag: geen pot. Kapitaaldekking: wel een pot.
Deze slide heeft geen instructies