Televisie en computer (Geschiedenis havo), les 1: Uitleg

TIJDVAK 10 · VANAF 1950

Televisie en computer

Examenstof geschiedenis havo

1 / 23
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisMiddelbare schoolhavoLeerjaar 4,5

In deze les zitten 23 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Introductie

Uitleg van de kenmerkende aspecten van tijdvak 10, de tijd van televisie en computer, vanaf 1950.

Onderdelen in deze les

TIJDVAK 10 · VANAF 1950

Televisie en computer

Examenstof geschiedenis havo

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: KA 45-49. Image credit: Evert F. Baumgardner / Wikimedia Commons, publiek domein

TIJDVAK 10 · VANAF 1950

Wat ga je kunnen?

Ik kan de kenmerkende aspecten van tijdvak 10 uitleggen en herkennen in een onbekend voorbeeld.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden en beelden horen bij de tweede helft van de 20e eeuw?

Verwacht: televisie, computer, Koude Oorlog, Berlijnse muur, atoombom, onafhankelijkheid, Europese Unie, hippies, gastarbeiders. Gebruik de woorden als ophaak voor de drie blokken: blokken en wapenwedloop, dekolonisatie en Europa, welvaart en samenleving.

Een vliegtuig landt op Tempelhof tijdens de Berlijnse luchtbrug, 1948

TIJDVAK 10 · VANAF 1950

Twee blokken, één wereld

  • Na 1945 ontstonden twee ideologische blokken: het kapitalistische Westen met de VS en het communistische Oosten met de Sovjet-Unie

  • De Koude Oorlog: geen directe oorlog tussen beide grootmachten, wel voortdurende spanning

  • Trumandoctrine en Marshallplan moesten communistische expansie tegenhouden

KA 45. Syllabus Duitsland 1945-1961: Trumandoctrine, Marshallplan, Blokkade van Berlijn 1948 met de luchtbrug. Veelgemaakte fout: denken dat de Koude Oorlog een oorlog met directe gevechten tussen de VS en de Sovjet-Unie was. Image credit: Henry Ries, USAF / Wikimedia Commons, publiek domein

Luchtfoto van een Sovjetraketbasis bij San Cristobal, Cuba, 1 november 1962

TIJDVAK 10 · VANAF 1950

De wapenwedloop

  • Beide blokken bouwden steeds meer en krachtigere (kern)wapens: de wapenwedloop

  • Daardoor ontstond de dreiging van een atoomoorlog, rampzalig voor beide kanten

  • In 1962 bracht de Cubacrisis de wereld dicht bij zo'n oorlog

KA 45. Cubacrisis 1962: Amerikaanse verkenningsvluchten fotografeerden Sovjetraketbases op Cuba. Veelgemaakte fout: de wapenwedloop alleen als gevecht zien, het was vooral afschrikking. Image credit: Amerikaanse luchtmacht / Wikimedia Commons, publiek domein

Checkpoint Charlie in de nacht van de val van de muur, Berlijn, november 1989

TIJDVAK 10 · VANAF 1950

Détente en einde van de Koude Oorlog

  • Vanaf eind jaren zestig ontspande de verhouding: détente

  • Gorbatsjov hervormde de Sovjet-Unie met glasnost en perestrojka

  • Op 9 november 1989 viel de Berlijnse muur, in 1990 werd Duitsland herenigd

  • In 1991 viel de Sovjet-Unie uiteen en eindigde de Koude Oorlog

KA 45, syllabus Duitsland 1961-1991. De muur werd in 1961 gebouwd. Veelgemaakte fout: het uiteenvallen van de Sovjet-Unie (1991) en de val van de muur (1989) door elkaar halen. Image credit: Klaus Oberst / Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de

Wat is kenmerkend voor de Koude Oorlog?

A

Een directe oorlog tussen VS en Sovjet-Unie

B

Een strijd tussen westerse landen om kolonies

C

Spanning zonder directe oorlog tussen de blokken

D

Een burgeroorlog in heel Europa

Koude oorlog = spanning en wapenwedloop zonder directe strijd. Fout: directe oorlog, omdat het woord oorlog erin zit.

Zet op volgorde, van vroeg naar laat

1

Cubacrisis

2

Val van de Berlijnse muur

3

Bouw van de Berlijnse muur

4

Blokkade van Berlijn en luchtbrug

1948, 1961, 1962, 1989.

Soevereiniteitsoverdracht in het paleis in Jakarta, 27 december 1949

TIJDVAK 10 · VANAF 1950

Het einde van de koloniale rijken

  • Dekolonisatie: koloniën werden onafhankelijk van de Europese landen

  • Daarmee eindigde de westerse hegemonie, de overheersende macht van het Westen

  • Nieuwe landen in Azië en Afrika werden zelfstandig

KA 46. Hegemonie betekent de overheersende positie. Veelgemaakte fout: dekolonisatie zien als iets van één jaar. Het was een proces van decennia. Image credit: Associated Press, Spaarnestad / Wikimedia Commons, CC0

Parlement van Suriname tijdens de onafhankelijkheid, 1975

TIJDVAK 10 · VANAF 1950

Voorbeelden uit Nederland

  • Indonesië werd in 1949 onafhankelijk, na de soevereiniteitsoverdracht op 27 december

  • Suriname werd in 1975 onafhankelijk

  • Daarna kwamen groepen migranten uit Indonesië en Suriname naar Nederland

KA 46, syllabus Nederland 1948-1978: dekolonisatie van Indonesië (1949) en Suriname (1975) zorgde voor de al dan niet vrijwillige komst van migranten. Veelgemaakte fout: Suriname en Indonesië op dezelfde datum zetten. Image credit: Bert Verhoeff / Nationaal Archief, Anefo / Wikimedia Commons, CC0

TIJDVAK 10 · VANAF 1950

Europa werkt samen

  • Na de oorlog wilden landen samenwerken om oorlog te voorkomen en de economie te herstellen

  • De EGKS (1951) was een eerste stap, voor kolen en staal

  • Het Verdrag van Rome (1957) legde de basis voor verdere economische samenwerking

  • Later kwam de Europese Unie met een gemeenschappelijke munt, de euro

KA 47. Europese eenwording ging stap voor stap. De Verenigde Staten steunden de eenwording als dam tegen het communisme (syllabus). Veelgemaakte fout: denken dat de EU er al in 1951 was.

Wat betekent dekolonisatie?

A

Koloniën worden onafhankelijk van een moederland

B

Landen veroveren nieuwe koloniën

C

Handel tussen Europese landen wordt vrij

D

Twee landen sluiten zich aaneen

Onafhankelijkheid van koloniën. Fout: nieuwe koloniën, het tegenovergestelde.

Vul in

In 1949 werd Indonesië onafhankelijk en in 1975 Suriname, een voorbeeld van dekolonisatie.

1949
1975
dekolonisatie
1957
hegemonie

1949, 1975, dekolonisatie.

Noem één reden waarom Europese landen gingen samenwerken.

Goed: nieuwe oorlogen voorkomen, economisch herstel, of een dam tegen het communisme. Verwachte fout: alleen noemen dat ze vrienden waren.

Gezin kijkt televisie, Verenigde Staten, circa 1958

TIJDVAK 10 · VANAF 1950

Welvaart en consumptie

  • In de jaren 1950 en 1960 groeide de economie sterk, mede door aardgas uit Groningen

  • Lonen stegen: een consumptiemaatschappij en verzorgingsstaat (AOW in 1957)

  • Televisie bracht beelden van de wereld in de huiskamer

KA 48. Syllabus Nederland 1948-1978: geleide loonpolitiek, aardgas, AOW 1957, consumptiemaatschappij, apparaten in huishoudens. Veelgemaakte fout: denken dat de welvaart er direct na 1945 al was. De wederopbouw kwam eerst. Image credit: Evert F. Baumgardner / Wikimedia Commons, publiek domein

Provo Hans Tuynman bij een demonstratie tegen de Vietnamoorlog, Amsterdam, 1966

TIJDVAK 10 · VANAF 1950

Jongeren en vrouwen eisen verandering

  • Jongeren kregen meer geld en vrije tijd: een jongerencultuur, onder meer met nozems

  • In de jaren 1960 verzetten provo's en hippies zich tegen de consumptiemaatschappij

  • Vrouwen eisten gelijke rechten, onder meer via Dolle Mina

  • Ook de anticonceptiepil zorgde voor grote veranderingen

KA 48. Sociaal-culturele veranderingsprocessen vanaf de jaren zestig. Ontzuiling. In 1956 eindigde de handelingsonbekwaamheid van getrouwde vrouwen (syllabus). Veelgemaakte fout: provo's en hippies als dezelfde beweging zien. Image credit: Joost Evers / Nationaal Archief, Anefo / Wikimedia Commons, CC0

Italiaanse gastarbeiders in Twente lezen Nederlandse kranten, 1964

TIJDVAK 10 · VANAF 1950

Een multiculturele samenleving

  • Nederland was begin jaren 1950 nog een emigratieland

  • Werkgevers haalden gastarbeiders uit Zuid-Europa, later uit Turkije en Marokko

  • Zij kregen later recht op gezinshereniging

  • Zo ontstond een pluriforme en multiculturele samenleving

KA 49. In het CE geldt 'pluriforme en multiculturele samenleving' als één begrip. Veelgemaakte fout: denken dat gastarbeiders alleen als tijdelijke arbeidskrachten bedoeld waren en niet bleven. Image credit: Anefo / Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0

Wat is een gevolg van de toenemende welvaart vanaf de jaren zestig?

A

Het einde van de Koude Oorlog

B

Sociaal-culturele veranderingen, zoals een jongerencultuur

C

De onafhankelijkheid van Indonesië

D

De oprichting van de EGKS

Welvaart leidde tot meer vrije tijd en nieuwe opvattingen. Fout: Indonesië, dat is dekolonisatie (KA 46).

Welke groep stelde zich in de jaren 1960 kritisch op tegenover de consumptiemaatschappij?

A

Gastarbeiders

B

Heimatvertriebene

C

De Sovjetleiders

D

Provo's en hippies

Provo's en hippies, volgens de syllabus. Fout: gastarbeiders kwamen om te werken.

Welk deel van tijdvak 10 vond je het lastigst?

1

Koude Oorlog en wapenwedloop

2

Dekolonisatie

3

Europese eenwording

4

Welvaart en multiculturele samenleving

Gebruik de uitkomst om te kiezen wat je herhaalt.

Leg in één zin uit wat de Koude Oorlog was.

Goed: de spanning tussen het kapitalistische Westen en het communistische Oosten, met wapenwedloop, zonder directe oorlog tussen de grootmachten.

TIJDVAK 10 · VANAF 1950

Begrippen (1/2)

  • Koude Oorlog: Spanning tussen Oost en West na 1945 zonder directe oorlog tussen de grootmachten

  • ideologische blokken: Het kapitalistische Westen en het communistische Oosten

  • wapenwedloop: Beide blokken bouwen steeds meer en krachtigere wapens

  • atoomoorlog: Oorlog met kernwapens, een dreiging in de Koude Oorlog

  • dekolonisatie: Koloniën worden onafhankelijk van hun moederland

Deze slide heeft geen instructies

TIJDVAK 10 · VANAF 1950

Begrippen (2/2)

  • hegemonie: Overheersende macht van een land of groep landen

  • Europese eenwording: Europese landen werken steeds nauwer samen

  • welvaart: Groeiende rijkdom en bestedingsruimte voor veel mensen

  • sociaal-culturele verandering: Veranderingen in omgangsvormen, normen en waarden

  • pluriforme en multiculturele samenleving: Samenleving met veel verschillende groepen en culturen

Deze slide heeft geen instructies