TIJDVAK 10 · VANAF 1950
Televisie en computer
Examenstof geschiedenis havo
TIJDVAK 10 · VANAF 1950
Televisie en computer
Examenstof geschiedenis havo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: KA 45-49. Image credit: Evert F. Baumgardner / Wikimedia Commons, publiek domein
TIJDVAK 10 · VANAF 1950
Wat ga je kunnen?
Ik kan de kenmerkende aspecten van tijdvak 10 uitleggen en herkennen in een onbekend voorbeeld.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden en beelden horen bij de tweede helft van de 20e eeuw?
Verwacht: televisie, computer, Koude Oorlog, Berlijnse muur, atoombom, onafhankelijkheid, Europese Unie, hippies, gastarbeiders. Gebruik de woorden als ophaak voor de drie blokken: blokken en wapenwedloop, dekolonisatie en Europa, welvaart en samenleving.
Een vliegtuig landt op Tempelhof tijdens de Berlijnse luchtbrug, 1948
TIJDVAK 10 · VANAF 1950
Twee blokken, één wereld
Na 1945 ontstonden twee ideologische blokken: het kapitalistische Westen met de VS en het communistische Oosten met de Sovjet-Unie
De Koude Oorlog: geen directe oorlog tussen beide grootmachten, wel voortdurende spanning
Trumandoctrine en Marshallplan moesten communistische expansie tegenhouden
KA 45. Syllabus Duitsland 1945-1961: Trumandoctrine, Marshallplan, Blokkade van Berlijn 1948 met de luchtbrug. Veelgemaakte fout: denken dat de Koude Oorlog een oorlog met directe gevechten tussen de VS en de Sovjet-Unie was. Image credit: Henry Ries, USAF / Wikimedia Commons, publiek domein
Luchtfoto van een Sovjetraketbasis bij San Cristobal, Cuba, 1 november 1962
TIJDVAK 10 · VANAF 1950
De wapenwedloop
Beide blokken bouwden steeds meer en krachtigere (kern)wapens: de wapenwedloop
Daardoor ontstond de dreiging van een atoomoorlog, rampzalig voor beide kanten
In 1962 bracht de Cubacrisis de wereld dicht bij zo'n oorlog
KA 45. Cubacrisis 1962: Amerikaanse verkenningsvluchten fotografeerden Sovjetraketbases op Cuba. Veelgemaakte fout: de wapenwedloop alleen als gevecht zien, het was vooral afschrikking. Image credit: Amerikaanse luchtmacht / Wikimedia Commons, publiek domein
Checkpoint Charlie in de nacht van de val van de muur, Berlijn, november 1989
TIJDVAK 10 · VANAF 1950
Détente en einde van de Koude Oorlog
Vanaf eind jaren zestig ontspande de verhouding: détente
Gorbatsjov hervormde de Sovjet-Unie met glasnost en perestrojka
Op 9 november 1989 viel de Berlijnse muur, in 1990 werd Duitsland herenigd
In 1991 viel de Sovjet-Unie uiteen en eindigde de Koude Oorlog
KA 45, syllabus Duitsland 1961-1991. De muur werd in 1961 gebouwd. Veelgemaakte fout: het uiteenvallen van de Sovjet-Unie (1991) en de val van de muur (1989) door elkaar halen. Image credit: Klaus Oberst / Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de
Wat is kenmerkend voor de Koude Oorlog?
Een directe oorlog tussen VS en Sovjet-Unie
Een strijd tussen westerse landen om kolonies
Spanning zonder directe oorlog tussen de blokken
Een burgeroorlog in heel Europa
Koude oorlog = spanning en wapenwedloop zonder directe strijd. Fout: directe oorlog, omdat het woord oorlog erin zit.
Zet op volgorde, van vroeg naar laat
1948, 1961, 1962, 1989.
Soevereiniteitsoverdracht in het paleis in Jakarta, 27 december 1949
TIJDVAK 10 · VANAF 1950
Het einde van de koloniale rijken
Dekolonisatie: koloniën werden onafhankelijk van de Europese landen
Daarmee eindigde de westerse hegemonie, de overheersende macht van het Westen
Nieuwe landen in Azië en Afrika werden zelfstandig
KA 46. Hegemonie betekent de overheersende positie. Veelgemaakte fout: dekolonisatie zien als iets van één jaar. Het was een proces van decennia. Image credit: Associated Press, Spaarnestad / Wikimedia Commons, CC0
Parlement van Suriname tijdens de onafhankelijkheid, 1975
TIJDVAK 10 · VANAF 1950
Voorbeelden uit Nederland
Indonesië werd in 1949 onafhankelijk, na de soevereiniteitsoverdracht op 27 december
Suriname werd in 1975 onafhankelijk
Daarna kwamen groepen migranten uit Indonesië en Suriname naar Nederland
KA 46, syllabus Nederland 1948-1978: dekolonisatie van Indonesië (1949) en Suriname (1975) zorgde voor de al dan niet vrijwillige komst van migranten. Veelgemaakte fout: Suriname en Indonesië op dezelfde datum zetten. Image credit: Bert Verhoeff / Nationaal Archief, Anefo / Wikimedia Commons, CC0
TIJDVAK 10 · VANAF 1950
Europa werkt samen
Na de oorlog wilden landen samenwerken om oorlog te voorkomen en de economie te herstellen
De EGKS (1951) was een eerste stap, voor kolen en staal
Het Verdrag van Rome (1957) legde de basis voor verdere economische samenwerking
Later kwam de Europese Unie met een gemeenschappelijke munt, de euro
KA 47. Europese eenwording ging stap voor stap. De Verenigde Staten steunden de eenwording als dam tegen het communisme (syllabus). Veelgemaakte fout: denken dat de EU er al in 1951 was.
Wat betekent dekolonisatie?
Koloniën worden onafhankelijk van een moederland
Landen veroveren nieuwe koloniën
Handel tussen Europese landen wordt vrij
Twee landen sluiten zich aaneen
Onafhankelijkheid van koloniën. Fout: nieuwe koloniën, het tegenovergestelde.
Vul in
In 1949 werd Indonesië onafhankelijk en in 1975 Suriname, een voorbeeld van dekolonisatie.
1949, 1975, dekolonisatie.
Noem één reden waarom Europese landen gingen samenwerken.
Goed: nieuwe oorlogen voorkomen, economisch herstel, of een dam tegen het communisme. Verwachte fout: alleen noemen dat ze vrienden waren.
Gezin kijkt televisie, Verenigde Staten, circa 1958
TIJDVAK 10 · VANAF 1950
Welvaart en consumptie
In de jaren 1950 en 1960 groeide de economie sterk, mede door aardgas uit Groningen
Lonen stegen: een consumptiemaatschappij en verzorgingsstaat (AOW in 1957)
Televisie bracht beelden van de wereld in de huiskamer
KA 48. Syllabus Nederland 1948-1978: geleide loonpolitiek, aardgas, AOW 1957, consumptiemaatschappij, apparaten in huishoudens. Veelgemaakte fout: denken dat de welvaart er direct na 1945 al was. De wederopbouw kwam eerst. Image credit: Evert F. Baumgardner / Wikimedia Commons, publiek domein
Provo Hans Tuynman bij een demonstratie tegen de Vietnamoorlog, Amsterdam, 1966
TIJDVAK 10 · VANAF 1950
Jongeren en vrouwen eisen verandering
Jongeren kregen meer geld en vrije tijd: een jongerencultuur, onder meer met nozems
In de jaren 1960 verzetten provo's en hippies zich tegen de consumptiemaatschappij
Vrouwen eisten gelijke rechten, onder meer via Dolle Mina
Ook de anticonceptiepil zorgde voor grote veranderingen
KA 48. Sociaal-culturele veranderingsprocessen vanaf de jaren zestig. Ontzuiling. In 1956 eindigde de handelingsonbekwaamheid van getrouwde vrouwen (syllabus). Veelgemaakte fout: provo's en hippies als dezelfde beweging zien. Image credit: Joost Evers / Nationaal Archief, Anefo / Wikimedia Commons, CC0
Italiaanse gastarbeiders in Twente lezen Nederlandse kranten, 1964
TIJDVAK 10 · VANAF 1950
Een multiculturele samenleving
Nederland was begin jaren 1950 nog een emigratieland
Werkgevers haalden gastarbeiders uit Zuid-Europa, later uit Turkije en Marokko
Zij kregen later recht op gezinshereniging
Zo ontstond een pluriforme en multiculturele samenleving
KA 49. In het CE geldt 'pluriforme en multiculturele samenleving' als één begrip. Veelgemaakte fout: denken dat gastarbeiders alleen als tijdelijke arbeidskrachten bedoeld waren en niet bleven. Image credit: Anefo / Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
Wat is een gevolg van de toenemende welvaart vanaf de jaren zestig?
Het einde van de Koude Oorlog
Sociaal-culturele veranderingen, zoals een jongerencultuur
De onafhankelijkheid van Indonesië
De oprichting van de EGKS
Welvaart leidde tot meer vrije tijd en nieuwe opvattingen. Fout: Indonesië, dat is dekolonisatie (KA 46).
Welke groep stelde zich in de jaren 1960 kritisch op tegenover de consumptiemaatschappij?
Gastarbeiders
Heimatvertriebene
De Sovjetleiders
Provo's en hippies
Provo's en hippies, volgens de syllabus. Fout: gastarbeiders kwamen om te werken.
Welk deel van tijdvak 10 vond je het lastigst?
Koude Oorlog en wapenwedloop
Dekolonisatie
Europese eenwording
Welvaart en multiculturele samenleving
Gebruik de uitkomst om te kiezen wat je herhaalt.
Leg in één zin uit wat de Koude Oorlog was.
Goed: de spanning tussen het kapitalistische Westen en het communistische Oosten, met wapenwedloop, zonder directe oorlog tussen de grootmachten.
TIJDVAK 10 · VANAF 1950
Begrippen (1/2)
Koude Oorlog: Spanning tussen Oost en West na 1945 zonder directe oorlog tussen de grootmachten
ideologische blokken: Het kapitalistische Westen en het communistische Oosten
wapenwedloop: Beide blokken bouwen steeds meer en krachtigere wapens
atoomoorlog: Oorlog met kernwapens, een dreiging in de Koude Oorlog
dekolonisatie: Koloniën worden onafhankelijk van hun moederland
Deze slide heeft geen instructies
TIJDVAK 10 · VANAF 1950
Begrippen (2/2)
hegemonie: Overheersende macht van een land of groep landen
Europese eenwording: Europese landen werken steeds nauwer samen
welvaart: Groeiende rijkdom en bestedingsruimte voor veel mensen
sociaal-culturele verandering: Veranderingen in omgangsvormen, normen en waarden
pluriforme en multiculturele samenleving: Samenleving met veel verschillende groepen en culturen
Deze slide heeft geen instructies