L E E S S P O O R
Een dijk dwars door de zee
Begrijpend lezen · AVI E5
L E E S S P O O R
Een dijk dwars door de zee
Begrijpend lezen · AVI E5
Over deze les: Leesspoor is een reeks lessen begrijpend lezen op AVI-niveau E3 tot en met E7, voor groep 4 tot en met 7. Elke les heeft dezelfde opbouw: voor het lezen, lezen in drie korte delen, en na het lezen. Zo weten leerlingen snel wat er komt.
Deze les: een informatieve tekst op AVI-niveau E5, met de leesstrategie signaalwoorden. AVI E5 is het niveau dat een gemiddelde lezer eind groep 5 haalt. Deze les past daarom in groep 6, en bij vlotte lezers al eind groep 5. Na elk tekstdeel volgen vragen waarvan het antwoord in de tekst staat: invulvragen, open vragen en meerkeuzevragen. De les duurt ongeveer 35 minuten.
Kerndoel: de les sluit aan bij kerndoel 4 voor Nederlands in het primair onderwijs: informatie achterhalen in informatieve teksten. De tekst is geschreven op weg naar referentieniveau 1F lezen.
Voorlezen: bij elk tekstdeel staat een luisterknop. Daarmee kan een leerling de tekst eerst zelf lezen en daarna laten voorlezen, of meelezen met de stem. Image credit: Nederlands Instituut voor Militaire Historie, CC BY-SA 4.0
Leesspoor · AVI E5
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Dit ga je leren
1
Je kan signaalwoorden voor oorzaak en gevolg in een tekst aanwijzen.
2
Je kan bij een signaalwoord de oorzaak en het gevolg noemen.
3
Je kan uitleggen waarom de Afsluitdijk is gebouwd.
Leesstrategie van vandaag: Signaalwoorden
Leerdoelen: lees de doelen samen voor. Kom er aan het eind van de les op terug: bij de laatste vraag kijkt de klas of de doelen gehaald zijn.
Leesspoor · AVI E5
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Luchtfoto van de Afsluitdijk
K I J K E N V O O R S P E L
Een dijk dwars door de zee
Waarom bouw je een dijk dwars door de zee, denk je?
Ken jij de Afsluitdijk?
Praat met je buur.
minute
second
Kijk en voorspel: laat de leerlingen één minuut met hun buur praten over de titel en de foto. Schrijf een paar voorspellingen op het bord. Na het lezen kijkt de klas of ze klopten. De timer start je met een klik. Image credit: Nederlands Instituut voor Militaire Historie, CC BY-SA 4.0
Leesspoor · AVI E5
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Woorden die je gaat lezen
dijk
een hoge wal die het water tegenhoudt
ingenieur
iemand die bedenkt hoe je iets groots bouwt
zoet water
water zonder zout
Woorden vooraf: lees de woorden voor en laat de klas ze nazeggen. Vraag bij elk woord om een voorbeeld uit hun eigen leven. Zo blijft er bij het lezen niets in de weg zitten.
Leesspoor · AVI E5
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Z O P A K J E H E T A A N
Signaalwoorden
Signaalwoorden laten zien hoe zinnen bij elkaar horen.
Sommige signaalwoorden laten oorzaak en gevolg zien: daardoor, daarom, omdat, want en zo.
De oorzaak is de reden waarom iets gebeurt.
Het gevolg is wat er daardoor gebeurt.
Voorbeeld
Het regende de hele dag. Daardoor werd het veld nat.
Oorzaak: het regende de hele dag.
Gevolg: het veld werd nat.
Strategie: doe de strategie signaalwoorden één keer hardop voor met het voorbeeld. Denk hardop: wat doe ik eerst, waar kijk ik naar? Daarna oefenen de leerlingen het zelf bij de vragen.
Leesspoor · AVI E5
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Een dijk dwars door de zee · deel 1 van 3
Ruim honderd jaar geleden lag er midden in ons land een grote zee. Dat was de Zuiderzee. Die zee hoorde bij de Noordzee, dus het water was zout.
In de winter van 1916 was er een zware storm. Het water stond toen heel hoog. Daardoor braken op veel plekken de dijken door. Grote stukken land kwamen onder water te staan.
Deel 1: laat de leerlingen het deel eerst zelf stil lezen. Wie nog moeite heeft met lezen, kan daarna de luisterknop gebruiken en meelezen. Stel daarna de vraag op de volgende dia.
Vul de woorden in.
Leesspoor · AVI E5
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
In de winter van 1916 was er een zware storm. Het water stond heel hoog. Daardoor braken de dijken door.
Antwoord: 1916, Daardoor. Het woord toch blijft over. Vraag door: wat is hier de oorzaak en wat is het gevolg? Oorzaak: het water stond heel hoog. Gevolg: de dijken braken door.
Leesspoor · AVI E5
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Een dijk dwars door de zee · deel 2 van 3
Na die ramp besloot de regering om de zee af te sluiten. Ingenieur Lely had daar al veel eerder een plan voor gemaakt.
In 1927 begonnen duizenden mannen aan een lange dijk dwars door het water. Er waren nog niet zoveel machines als nu. Veel werk ging met de hand. Daarom was het zwaar werk.
Deel 2: laat de leerlingen het deel eerst zelf stil lezen. Wie nog moeite heeft met lezen, kan daarna de luisterknop gebruiken en meelezen. Daarna volgen twee vragen over dit deel.
Vul de woorden in.
Leesspoor · AVI E5
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Ingenieur Lely had een plan om de Zuiderzee af te sluiten. In 1927 begonnen de arbeiders aan de dijk.
Antwoord: Lely, 1927. Het jaartal 1932 blijft over: dat jaar ging het laatste gat dicht. Extra vraag voor snelle lezers: welk woord in de eerste zin van deel 2 laat zien dat het besluit door de ramp kwam? Antwoord: na die ramp.
Leesspoor · AVI E5
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Waarom was het bouwen van de dijk zwaar werk?
Tip: zoek het signaalwoord daarom in deel 2.
Antwoord: er waren nog niet zoveel machines, en veel werk ging met de hand. Het staat in de twee zinnen vóór daarom. Bespreek: daarom komt vóór het gevolg (zwaar werk), de oorzaak staat ervoor. Hulp: laat de leerling eerst het woord daarom aanwijzen en dan één zin terug lezen.
Leesspoor · AVI E5
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Een dijk dwars door de zee · deel 3 van 3
Op 28 mei 1932 ging het laatste gat in de dijk dicht. Vanaf dat moment was de Zuiderzee geen zee meer.
Er stroomde geen zout water meer in. Rivieren brachten wel zoet water. Daardoor werd het water langzaam zoet. Zo ontstond het IJsselmeer. De Afsluitdijk is 32 kilometer lang. Er loopt een snelweg overheen.
Deel 3: laat de leerlingen het deel eerst zelf stil lezen. Wie nog moeite heeft met lezen, kan daarna de luisterknop gebruiken en meelezen. Daarna volgen drie vragen over de hele tekst.
Leesspoor · AVI E5
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Waarom besloot de regering de Zuiderzee af te sluiten?
Tip: lees het begin van deel 2.
Omdat er in de Zuiderzee te weinig vis zat.
Omdat de ingenieur Lely dat zelf wilde.
Omdat een storm veel land onder water zette.
Omdat de Noordzee steeds kleiner werd.
Antwoord: C. Deel 2 begint met "Na die ramp". Die ramp is de storm uit deel 1. Wie B kiest: Lely had wel het plan, maar de regering besloot het pas na de ramp.
Leesspoor · AVI E5
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Hoe werd het zoute water zoet? Schrijf het in je eigen woorden.
Tip: zoek het woord zoet in deel 3.
Antwoord: er kwam geen zout water meer in, en rivieren brachten zoet water. Daardoor werd het water langzaam zoet. Een goed antwoord noemt allebei. Extra vraag voor snelle lezers: welk signaalwoord staat er vlak voor "werd het water langzaam zoet"? Antwoord: daardoor.
Leesspoor · AVI E5
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Lees: "Het water stond toen heel hoog. Daardoor braken op veel plekken de dijken door." Wat is het gevolg?
Tip: kijk goed naar het signaalwoord.
Het water stond heel hoog.
De dijken braken door.
Er was een zware storm.
De regering sloot de zee af.
Antwoord: B. Na daardoor komt het gevolg. Het hoge water is de oorzaak. Wie A kiest, haalt oorzaak en gevolg door elkaar: vraag dan "wat gebeurde er door het hoge water?"
Leesspoor · AVI E5
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Zet de gebeurtenissen in de goede volgorde.
Terugkijken: kijk na deze vraag samen terug naar de drie leerdoelen van dia 2. Goede volgorde: storm 1916, besluit van de regering, begin van de bouw in 1927, laatste gat dicht op 28 mei 1932, het water wordt zoet. Bespreek: hoe weet je dat de storm de reden was voor het besluit? In deel 2 staat "Na die ramp". Die woorden laten het verband zien, ook zonder signaalwoord.
Leesspoor · AVI E5
V O L G E N D E L E S
De fiets wordt uitgevonden
Leesstrategie: Vragen stellen
Leerdoel: Je kan vertellen hoe de fiets in de loop van de tijd is veranderd.
Hoe zag de eerste fiets eruit, denk je?
Volgende les: in de volgende les van Leesspoor E5 lezen de leerlingen "De fiets wordt uitgevonden" en oefenen ze de leesstrategie vragen stellen. Stel de vraag op de dia alvast, zodat de klas er nieuwsgierig naar wordt. Image credit: Wilhelm Siegrist (1817), publiek domein
Slotdia: hier vind je meer kant-en-klare themalessen van LessonUp.