L E E S S P O O R
De slimste in de zee
Begrijpend lezen · AVI E6
L E E S S P O O R
De slimste in de zee
Begrijpend lezen · AVI E6
Over deze les: Leesspoor is een reeks lessen begrijpend lezen op AVI-niveau E3 tot en met E7, voor groep 4 tot en met 7. Elke les heeft dezelfde opbouw: voor het lezen, lezen in drie korte delen, en na het lezen. Zo weten leerlingen snel wat er komt.
Deze les: een informatieve tekst op AVI-niveau E6, met de leesstrategie samenvatten. AVI E6 is het niveau dat een gemiddelde lezer eind groep 6 haalt. Deze les past daarom in groep 7, en bij vlotte lezers al eind groep 6. Na elk tekstdeel volgen vragen waarvan het antwoord in de tekst staat: invulvragen, open vragen en meerkeuzevragen. De les duurt ongeveer 35 minuten.
Kerndoel: de les sluit aan bij kerndoel 4 voor Nederlands in het primair onderwijs: informatie achterhalen in informatieve teksten. De tekst is geschreven op weg naar referentieniveau 1F lezen.
Voorlezen: bij elk tekstdeel staat een luisterknop. Daarmee kan een leerling de tekst eerst zelf lezen en daarna laten voorlezen, of meelezen met de stem. Image credit: H. Zell, CC BY-SA 3.0
Leesspoor · AVI E6
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Dit ga je leren
1
Je kan uitleggen wat een samenvatting is.
2
Je kan van een stuk tekst de belangrijkste informatie kiezen.
3
Je kan in een paar zinnen vertellen wat er bijzonder is aan een octopus.
Leesstrategie van vandaag: Samenvatten
Leerdoelen: lees de doelen samen voor. Kom er aan het eind van de les op terug: bij de laatste vraag kijkt de klas of de doelen gehaald zijn.
Leesspoor · AVI E6
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Foto: een octopus tussen de rotsen
K I J K E N V O O R S P E L
De slimste in de zee
Wat is er bijzonder aan dit dier, denk je?
Wat weet jij al over de octopus?
Praat met je buur.
minute
second
Kijk en voorspel: laat de leerlingen één minuut met hun buur praten over de titel en de foto. Schrijf een paar voorspellingen op het bord. Na het lezen kijkt de klas of ze klopten. De timer start je met een klik. Image credit: H. Zell, CC BY-SA 3.0
Leesspoor · AVI E6
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Woorden die je gaat lezen
weekdier
een dier zonder botten met een zacht lijf
zuignap
een rondje op een arm waarmee een dier zich vastzuigt
camouflage
je kleur aanpassen zodat anderen je niet zien
Woorden vooraf: lees de woorden voor en laat de klas ze nazeggen. Vraag bij elk woord om een voorbeeld uit hun eigen leven. Zo blijft er bij het lezen niets in de weg zitten.
Leesspoor · AVI E6
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Z O P A K J E H E T A A N
Samenvatten
Een samenvatting vertelt in een paar zinnen het belangrijkste uit een tekst.
Zoek per stuk tekst de hoofdgedachte.
Laat voorbeelden en kleine details weg.
Zet de belangrijkste zinnen achter elkaar, in je eigen woorden.
Voorbeeld
Honden hebben een heel goede neus. Ze ruiken veel beter dan mensen. Daarom helpen ze de politie bij het zoeken. Mijn hond heet Bobby.
Samenvatting: honden ruiken heel goed en helpen daarom de politie.
De naam van de hond is een detail. Die laat je weg.
Strategie: doe de strategie samenvatten één keer hardop voor met het voorbeeld. Denk hardop: wat doe ik eerst, waar kijk ik naar? Daarna oefenen de leerlingen het zelf bij de vragen.
Leesspoor · AVI E6
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
De slimste in de zee · deel 1 van 3
De octopus is een weekdier dat in zee leeft. Hij heeft geen botten, en daardoor kan hij door heel kleine openingen kruipen. Op zijn acht armen zitten honderden zuignappen.
Met die zuignappen kan de octopus niet alleen grijpen, maar ook proeven. Hij voelt dus met zijn armen wat er te eten is.
Deel 1: laat de leerlingen het deel eerst zelf stil lezen. Wie nog moeite heeft met lezen, kan daarna de luisterknop gebruiken en meelezen. Stel daarna de vraag op de volgende dia.
Vul de woorden in.
Leesspoor · AVI E6
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
De octopus heeft geen botten. Op zijn armen zitten zuignappen.
Antwoord: botten, zuignappen. Het woord schubben blijft over: die hebben vissen. Vraag: wat is de hoofdgedachte van deel 1? Voorbeeld: een octopus heeft geen botten en kan met zijn armen grijpen en proeven.
Leesspoor · AVI E6
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
De slimste in de zee · deel 2 van 3
Een octopus heeft drie harten en blauw bloed. Twee harten pompen het bloed langs de kieuwen, en het derde hart pompt het door de rest van zijn lijf.
Ook de hersenen van een octopus zijn bijzonder. Het grootste deel van zijn zenuwcellen zit niet in zijn kop, maar in zijn armen. Daardoor kan elke arm een beetje zelf bepalen wat hij doet.
Deel 2: laat de leerlingen het deel eerst zelf stil lezen. Wie nog moeite heeft met lezen, kan daarna de luisterknop gebruiken en meelezen. Daarna volgen twee vragen over dit deel.
Vul de woorden in.
Leesspoor · AVI E6
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Een octopus heeft drie harten en blauw bloed.
Antwoord: harten, blauw. Het woord rood blijft over. Extra vraag voor snelle lezers: wat doen de twee harten bij de kieuwen? Antwoord: ze pompen het bloed langs de kieuwen.
Leesspoor · AVI E6
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Waar zit het grootste deel van de zenuwcellen van een octopus?
Tip: zoek het woord zenuwcellen in deel 2.
Antwoord: in zijn armen. Vraag door: wat is daarvan het gevolg? Elke arm kan een beetje zelf bepalen wat hij doet.
Leesspoor · AVI E6
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
De slimste in de zee · deel 3 van 3
Een octopus is ook een meester in camouflage. In een paar tellen kan hij de kleur van zijn huid veranderen, zodat hij op een steen of een plant lijkt. Zo verstopt hij zich voor vijanden, zoals haaien.
Is hij toch in gevaar? Dan spuit hij een wolk zwarte inkt in het water en zwemt hij snel weg. Onderzoekers zagen ook dat een octopus puzzels kan oplossen, zoals een potje openmaken.
Deel 3: laat de leerlingen het deel eerst zelf stil lezen. Wie nog moeite heeft met lezen, kan daarna de luisterknop gebruiken en meelezen. Daarna volgen drie vragen over de hele tekst.
Leesspoor · AVI E6
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Waarom kan een octopus door kleine openingen kruipen?
Tip: zoek het signaalwoord daardoor in deel 1.
Omdat hij acht armen heeft.
Omdat hij zuignappen heeft.
Omdat hij geen botten heeft.
Omdat hij van kleur verandert.
Antwoord: C. Voor daardoor staat de oorzaak: hij heeft geen botten. A, B en D kloppen wel als feit, maar zijn niet de reden.
Leesspoor · AVI E6
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Wat doet een octopus als hij in gevaar is? Noem twee dingen.
Tip: zoek het woord gevaar in deel 3.
Antwoord: hij spuit een wolk zwarte inkt in het water en hij zwemt snel weg. Bespreek: hoort dit in een korte samenvatting van deel 3? Ja, want het is een van de belangrijkste manieren waarop de octopus zich redt.
Leesspoor · AVI E6
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Welke zin is de beste samenvatting van deel 3?
Tip: welke zin gaat over het hele deel?
Een octopus kan in zee een potje openmaken.
Haaien zijn vijanden van de octopus in zee.
Een octopus spuit soms een wolk zwarte inkt.
Een octopus verstopt zich slim en lost puzzels op.
Antwoord: D. De andere zinnen gaan over één detail. Een samenvatting vertelt het belangrijkste van het hele stuk.
Leesspoor · AVI E6
1 Voor het lezen
2 Lezen
3 Na het lezen
Vat de hele tekst samen in drie zinnen: één zin per deel.
Terugkijken: kijk na deze vraag samen terug naar de drie leerdoelen van dia 2. Voorbeeldantwoord: Een octopus heeft geen botten en proeft met zijn armen. Hij heeft drie harten, blauw bloed en denkt ook met zijn armen. Hij kan van kleur veranderen, inkt spuiten en puzzels oplossen. Let op: geen details als haaien of het potje. Hulp: laat de leerling eerst per deel één belangrijk woord opschrijven.
Leesspoor · AVI E6
V O L G E N D E L E S
Een deur in de zee
Leesstrategie: Probleem en oplossing
Leerdoel: Je kan uitleggen hoe de Maeslantkering Nederland beschermt tegen de zee.
Wat zou dit grote ding in het water zijn, denk je?
Volgende les: in de volgende les van Leesspoor E6 lezen de leerlingen "Een deur in de zee" en oefenen ze de leesstrategie probleem en oplossing. Stel de vraag op de dia alvast, zodat de klas er nieuwsgierig naar wordt. Image credit: Quistnix, CC BY 2.5
Slotdia: hier vind je meer kant-en-klare themalessen van LessonUp.