Les 3. Kernbegrippen van het boeddhisme: Karma, Samsara, dharma en nirvana.

• Godsdienst
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 4

Kernbegrippen

Wat klopt er niet?

Klik op de afbeelding om deze beeldvullend te tonen.

De kleine Siddhartha zou gelopen hebben tussen de lotusbloemen en niet de zonnebloemen.

Zet de ontmoetingen op chronologische volgorde.

eerste

tweede

derde

vierde

Leerdoelen

• Je bent instaat om de kernbegrippen van het boeddhisme uit te leggen en deze te linken aan elkaar.
• Je kunt de verschillende betekenissen die het hindoeïsme en boeddhisme geven aan deze begrippen duiden en uitleggen.

00:26

Wat is het belangrijkste verschil tussen karma in het hindoeïsme en boeddhisme?

1. In het hindoeïsme heeft karma geen invloed op wedergeboorte
2. In het boeddhisme zorgt karma voor een nieuwe ziel
3. Karma zorgt in het boeddhisme voor een nieuw bewustzijn na de dood
4. In het hindoeïsme gelooft men niet in karma

01:06

Wat geloven boeddhisten over de ziel (atman)?

1. Dat de ziel niet eeuwig is
2. Dat de ziel na de dood naar de hemel gaat
3. Dat de ziel steeds sterker wordt
4. Dat de ziel samensmelt met Brahman

01:32

Wat is het doel in het hindoeïsme?

1. Nirvana bereiken
2. Eén worden met de Boeddha
3. Moksha bereiken en eenheid met Brahman
4. Je karma behouden

00:57

Verlossing krijg je niet door rituelen van brahmanen.

De atman heeft geen goddelijke oorsprong.

Er is geen godheid.

Nieuwe inzichten.

Het boeddhisme en het hindoeïsme delen enkele overeenkomsten, maar verschillen ook op significante wijze, vooral met betrekking tot concepten als "atman" (het zelf) en het concept van goden.

Atman in het hindoeïsme: In het hindoeïsme wordt atman beschouwd als het ware zelf, de innerlijke essentie van een individu, die intrinsiek verbonden is met Brahman, de universele ziel of het goddelijke principe. Atman wordt gezien als onveranderlijk en eeuwig, en het streven is vaak gericht op het realiseren van de eenheid van het individuele atman met Brahman.

Atman in het boeddhisme: Het boeddhisme wijst het idee van een eeuwig, onveranderlijk zelf af. In plaats daarvan leert het boeddhisme dat alle fenomenen, inclusief het zelf (atman), onderhevig zijn aan verandering en voorwaardelijk bestaan. Boeddhisten leren dat het begrip van een permanent zelf (atman) een bron van lijden kan zijn, omdat het kan leiden tot gehechtheid en identificatie.

Goden in het hindoeïsme: Het hindoeïsme kent een rijke pantheon van goden en godinnen, waarvan sommigen belangrijke rollen spelen in verschillende aspecten van het leven en de kosmos. Deze goden worden aanbeden en vereerd in verschillende vormen en aspecten, afhankelijk van de traditie en stroming binnen het hindoeïsme.

Goden in het boeddhisme: In tegenstelling tot het hindoeïsme kent het boeddhisme geen centrale goddelijke entiteit of pantheon van goden die aanbeden moeten worden. Boeddhistische praktijken zijn eerder gericht op het bereiken van verlichting en het begrijpen van de aard van het bestaan door middel van meditatie, ethisch handelen en het volgen van de leer van de Boeddha.

01:06

Staat waarin de onwetendheid is overwonnen door het inzicht. 

(Volmaakte innerlijke vrede door het beheersen van de 4 edele waarheden)

Nirvana: Uitgedoofd, uitgewaaid.

 Totale beëindiging van het bestaan.

Nirvana is een centraal concept in het boeddhisme dat verwijst naar een staat van volledige bevrijding, verlichting en vrede.

 

Het is de ultieme spirituele bestemming binnen het boeddhistische pad, waarbij alle lijden en verlangen worden uitgedoofd.

Nirvana wordt bereikt door het overwinnen van verlangen, gehechtheid en onwetendheid, de oorzaken van lijden volgens het boeddhistische onderricht. 

Wanneer deze oorzaken volledig zijn uitgedoofd, wordt nirvana gerealiseerd. Het is een staat van diepe innerlijke vrede, vrijheid en begrip, waarin het cyclische proces van wedergeboorte (samsara) wordt doorbroken.

Volgens het boeddhistische perspectief gaat iemand die Nirvana heeft bereikt, niet meer door het proces van wedergeboorte (reïncarnatie). Nadat iemand Nirvana heeft gerealiseerd, wordt aangenomen dat deze persoon de cyclus van geboorte en dood (samsara) heeft doorbroken.

01:53

De leer van het Boeddhisme.

Boeddha heeft het wiel met de 8 spaken in beweging gebracht. Dit is het belangrijkste symbool van het boeddhisme.

Dharma

Karma: In het boeddhisme wordt karma gezien als een universele wet van oorzaak en gevolg, vergelijkbaar met hoe het wordt begrepen in het hindoeïsme. Karma verwijst naar de verzameling van onze intenties, acties en gevolgen die voortvloeien uit die acties. Volgens het boeddhistische perspectief beïnvloedt karma niet alleen ons huidige leven, maar kan het ook doorwerken in toekomstige levens, als onderdeel van de cyclus van wedergeboorte (samsara).

Karma wordt gezien als een mechanisme van moraliteit en ethiek, waarbij positieve daden positieve karma genereren en negatieve daden negatieve karma. Het Achtvoudige Pad, dat onderdeel is van het boeddhistische onderricht, wordt gezien als een gids voor het creëren van positieve karma door juist handelen, juiste intentie en juiste levensonderhoud, onder andere aspecten.

In het hindoeïsme wordt geloofd dat Atman, het individuele zelf of de ziel, voortleeft en reïncarneert in verschillende levens, waarbij karma een rol speelt in de bepaling van de omstandigheden van elk nieuw leven.

In het boeddhisme daarentegen wordt het concept van Atman of een permanent, onveranderlijk zelf ontkend. Dus, in plaats van een Atman dat van leven naar leven reist, is het karma dat de overdracht van invloeden van het ene leven naar het andere in het boeddhisme faciliteert.

Dharma: Dharma heeft verschillende betekenissen binnen het boeddhisme. Het kan verwijzen naar de leer van de Boeddha, de universele waarheid of de natuurlijke orde der dingen.

00:13

1. Begeerte (verlangens)

1

 Onwetendheid (geen inzicht)

2

Reïncarnatie:

Er ontstaat een nieuw wezen dat opgebouwd is door karma uit een vorig leven.

De samsara wordt in stand gehouden door:

In het boeddhisme wordt Samsara, de cyclus van geboorte, dood en wedergeboorte, in stand gehouden door een combinatie van factoren en processen die samenwerken om de voortdurende herhaling van lijden mogelijk te maken. 

Onwetendheid (Avijja): Dit is de fundamentele oorzaak volgens het boeddhisme. Onwetendheid verwijst naar het niet begrijpen van de ware aard van de werkelijkheid, inclusief de aard van het zelf (anatta), impermanentie (anicca) en het lijden (dukkha). Door onwetendheid blijven we gehecht aan de illusie van een blijvend zelf en worden we verleid door verlangen en afkeer, wat leidt tot karma en verdere wedergeboorte.

Verlangen (Tanha): Verlangen, dorst of begeerte is een krachtige drijvende kracht achter karma en wedergeboorte. Het is de drang naar plezier, het vastklampen aan ervaringen en het vermijden van pijnlijke situaties die ons steeds opnieuw in Samsara brengen. Dit verlangen wordt gezien als een van de hoofdoorzaken van lijden.

00:41

Wat is atman volgens het hindoeïsme?

1. Een tijdelijke persoonlijkheid
2. De ziel die steeds verandert
3. Een godheid die alles bestuurt
4. De eeuwige ziel die telkens herboren wordt

Geen goden

  De goden van het hindoeïsme zijn personificaties van het karma.

Symboliek van goden: In boeddhistische tradities kunnen goden symbolisch worden gezien als vertegenwoordigers van bepaalde krachten, principes of wetten die werkzaam zijn in het universum. Bijvoorbeeld, goden zoals Brahma, Vishnu en Shiva in het hindoeïsme staan vaak voor schepping, behoud en vernietiging, respectievelijk. 

Deze rollen weerspiegelen de cyclische en dynamische aard van het universum.

Manifestaties van universele principes: Goden kunnen worden begrepen als manifestaties of personificaties van universele principes, zoals rechtvaardigheid, mededogen, wijsheid, enzovoort. Ze dienen als archetypen die menselijke aspiraties en spirituele idealen weerspiegelen.

Hoe keek de Boeddha aan tegen de goden uit het hindoeïsme?

1. Hij geloofde dat ze mensen konden helpen om verlichting te bereiken
2. Hij zag ze als belangrijke wezens om te vereren tijdens meditatie
3. Hij geloofde niet in de goden en zag ze als niet relevant voor verlichting
4. Hij vond dat iedereen minstens één god moest volgen

N

O

L

S

I

G

V

E

R

Taartpunt-puzzel

Het uiteindelijke doel van het Boeddhisme.

Plaats de ontbrekende letter in de ‘taart’, waarna linksom of rechtsom een woord ontstaat. 

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

Q

R

S

T

U

V

W

X

Y

Z

A

B

Antwoord: Verlossing

Wat reïncarneert in het boeddhisme dus niet?

1. De atman
2. De gevolgen van de daden

In het Boeddhisme komen geen goden voor dus eigenlijk is dit geen godsdienst.

1. Waar
2. Niet waar

Noem 2 punten waarin het boeddhisme verschilt van het hindoeïsme als het gaat over de visie op de ziel en op de goden. 

Het boeddhisme en het hindoeïsme delen enkele overeenkomsten, maar er zijn ook duidelijke verschillen in hun visie op de mens en de goden:

Verschillen in visie op de mens:

Concept van het zelf (atman):

Hindoeïsme: Het hindoeïsme gelooft in het concept van het zelf (atman), dat intrinsiek verbonden is met Brahman, de universele ziel. Het uiteindelijke doel is het realiseren van de eenheid van het individuele atman met Brahman, wat bevrijding (moksha) brengt.

Boeddhisme: Het boeddhisme leert daarentegen dat het idee van een permanent, onveranderlijk zelf (atman) een illusie is. Boeddhisten onderwijzen het concept van anatta, ofwel niet-zelf, waarbij het begrip van een blijvend zelf wordt verworpen ten gunste van een begrip van de geest als een continuüm van veranderende processen. Dit inzicht is cruciaal voor het bereiken van bevrijding (nirvana).

Doel van het spirituele pad:

Hindoeïsme: Het spirituele pad in het hindoeïsme richt zich op het bereiken van vereniging met Brahman door middel van devotionele praktijken, kennis (jnana yoga), toewijding (bhakti yoga), actie (karma yoga) en meditatie.

Boeddhisme: In het boeddhisme ligt de nadruk op het beëindigen van lijden (dukkha) door het ontwikkelen van wijsheid (inzicht in de drie karakteristieken van het bestaan: anicca, dukkha, anatta) en het volgen van het Achtvoudige Pad. Het uiteindelijke doel is bevrijding van de cyclus van geboorte en dood (samsara) en het bereiken van nirvana.

Verschillen in visie op de goden:

Rol en aanbidding van goden:

Hindoeïsme: In het hindoeïsme spelen goden een centrale rol in het religieuze leven. Ze worden aanbeden en vereerd als manifestaties van het goddelijke, met elk hun eigen specifieke eigenschappen, krachten en mythen. Aanhangers richten zich op verschillende goden en godinnen, afhankelijk van hun persoonlijke voorkeur, behoeften en spirituele pad.

Boeddhisme: Het boeddhisme erkent het bestaan van goddelijke wezens zoals in de kosmos, maar er is geen aanbidden van goden als een middel tot bevrijding. 

Boeddhistische praktijken zijn eerder gericht op zelfonderzoek, meditatie en ethisch handelen als middelen om persoonlijke transformatie en verlichting te bereiken.

Leg uit dat het streven naar nirvana (hier op aarde) door sommigen kan worden gezien als kritiek op onze economie en daarbij op onze cultuur.

1

Beschrijf duidelijk de verschillen tussen de hemel volgens het christendom en nirvana volgens het boeddhisme.

Welke spreekt jou het meeste aan en waarom?

2

Beantwoord de vragen

1. Het streven naar nirvana binnen het boeddhisme kan door sommigen worden gezien als kritiek op onze economie en cultuur om verschillende redenen:

Materialisme versus spirituele verlichting: Het streven naar nirvana draait om het bereiken van innerlijke vrede, bevrijding van lijden en het overstijgen van de cyclus van wedergeboorte (samsara). Dit staat in contrast met de dominante cultuur van materialisme en consumptie die gericht is op het vergaren van materiële rijkdom en externe vervulling. Voor sommigen kan het nastreven van nirvana impliceren dat het streven naar persoonlijk welzijn en spirituele groei belangrijker wordt geacht dan het streven naar materiële rijkdom, wat een kritiek kan vormen op de nadruk die onze economie legt op consumptie en economische groei.

Ethiek en hebzucht: Het boeddhistische pad naar nirvana omvat ook ethische principes zoals het vermijden van schadelijk gedrag, eerlijkheid, en het respecteren van anderen. In tegenstelling hiermee kan de moderne economie soms worden gekenmerkt door hebzucht, onethisch gedrag en exploitatie van menselijke en natuurlijke hulpbronnen om winst te maximaliseren. Dit kan worden gezien als een gebrek aan aandacht voor ethische overwegingen die belangrijk zijn voor persoonlijke en collectieve welzijn.

Impermanente aard van materiële welvaart: Boeddhisten leren dat alle fenomenen, inclusief materiële welvaart, onderhevig zijn aan verandering (anicca) en dat het vastklampen aan materiële zaken uiteindelijk lijden met zich meebrengt. Dit perspectief kan leiden tot kritiek op een economisch systeem dat gebaseerd is op constante groei en consumptie, omdat het duurzaamheid in vraag stelt en de nadruk legt op onverzadigbare verlangens.

2.  Focus: Nirvana richt zich op het overwinnen van lijden en beëindigen van de cyclus van wedergeboorte. De hemel in het christendom richt zich op de eeuwige gemeenschap met God en het ervaren van zijn volmaakte liefde.

Realisatie: Nirvana wordt bereikt door innerlijke transformatie en spirituele praktijken binnen het boeddhisme. De hemel in het christendom wordt bereikt door geloof in Jezus Christus en zijn verlossingswerk.

Natuur: Nirvana wordt gezien als een staat van innerlijke vrede en bevrijding zonder afhankelijk te zijn van een goddelijke entiteit. De hemel in het christendom is een toestand van eeuwige gelukzaligheid in de aanwezigheid van God.

In essentie vertegenwoordigen Nirvana en de hemel beide een ultieme spirituele bestemming, maar ze verschillen sterk in de manier waarop ze worden begrepen, bereikt en ervaren binnen hun respectievelijke religieuze tradities.