Klimaatverandering (Aardrijkskunde vmbo), les 2: Examentraining
WEER EN KLIMAAT · KLIMAATBELEID
Examentraining
Klimaatverandering: zo pak je examenvragen aan
Windpark Krammer in Zeeland, gezien vanaf Goeree-Overflakkee
Lesduur is: 45 minIntroductie
Onderdelen in deze les
WEER EN KLIMAAT · KLIMAATBELEID
Examentraining
Klimaatverandering: zo pak je examenvragen aan
Windpark Krammer in Zeeland, gezien vanaf Goeree-Overflakkee
Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Bjorn Mierop / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
WEER EN KLIMAAT · KLIMAATBELEID
Wat ga je kunnen?
Ik kan examenvragen over klimaatverandering beantwoorden: grafieken lezen, gevolgen voorspellen en maatregelen afwegen.
Deze slide heeft geen instructies
WEER EN KLIMAAT · KLIMAATBELEID
Zo pak je een examenvraag aan
1. Lees: wat vraagt de vraag? Beschrijven, verklaren, voorspellen of een maatregel beoordelen?
2. Zoek: kijk in de grafiek of bron naar de trend: wordt het meer, minder of blijft het gelijk?
3. Koppel: gebruik de keten uitstoot, versterkt broeikaseffect, opwarming, gevolg.
4. Schrijf: noem het gebied, gebruik omdat of daardoor en noem bij een maatregel de dimensie.
Deze slide heeft geen instructies
WEER EN KLIMAAT · KLIMAATBELEID
Vraagtype 1: grafiek temperatuur en neerslag
Je krijgt een grafiek of tabel met temperatuur of neerslag over veel jaren.
Beschrijf eerst de trend: stijgt, daalt of blijft het gelijk? Noem de jaren en de getallen.
Let op de eenheid: °C, mm per jaar of het aantal dagen met veel regen.
Examengrafieken tonen vaak het jaargemiddelde met pieken en dalen. Leer leerlingen naar de lange lijn te kijken en niet naar één jaar. Sinds 1901 is het in Nederland ruim 2 °C warmer geworden, sneller dan het wereldgemiddelde.
Grafiek De Bilt: rond 1910 gemiddeld 9 °C, rond 2020 11 °C. De trend?
De temperatuur is ongeveer 11 °C gestegen
De temperatuur is ongeveer 2 °C gedaald
De temperatuur is ongeveer 2 °C gestegen
De temperatuur is ongeveer 20 °C gestegen
Goed: 11 min 9 is 2 °C erbij. Verwachte fout: de eindwaarde als stijging nemen. Dit zijn afgeronde getallen die passen bij de metingen van het KNMI.
Een tabel toont meer dagen met 50 mm regen. Wat zegt dat over de neerslag?
Goed antwoord: de neerslagintensiteit neemt toe, er valt vaker veel regen in korte tijd. Verwachte fout: zeggen dat het het hele jaar natter wordt. De tabel zegt alleen iets over hevige buien.
WEER EN KLIMAAT · KLIMAATBELEID
Vraagtype 2: gevolgen voorspellen
Je krijgt een verandering en moet zeggen waartoe die kan leiden.
Werk in stappen: warmer of natter, dan wat gebeurt er met water, natuur of landbouw?
Noem het gevolg voor een concreet gebied: een polder, een stuwmeer, een kuststad.
Droge bodem van het stuwmeer van Yesa bij lage waterstand, Aragón, Spanje, oktober 2016
Voorspellen is een van de vijf typen aardrijkskundige vragen in de syllabus (waartoe kan dat leiden?). Een goed antwoord heeft een keten van minstens twee stappen. Image credit: Basotxerri / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Een stuwmeer in Zuid-Spanje is maar voor een derde gevuld. Welk gevolg?
Boeren krijgen minder water om hun land te irrigeren
Er komt meer water voor de olijfboomgaarden
De rivieren eronder overstromen vaker
Het grondwater in de buurt wordt zoeter
Goed: een leeg stuwmeer betekent minder water voor irrigatie en drinkwater. Verwachte fout: denken dat de rivier dan overstroomt; dat gebeurt juist bij veel water.
De zeespiegel stijgt. Voorspel een gevolg voor de boeren in Zeeland.
Goed antwoord: zout zeewater dringt verder de bodem en het grondwater in (verzilting), daardoor groeien gewassen slechter. Ook goed: meer risico op overstroming. Verwachte fout: alleen zeggen dat de dijken omhoog moeten, dat is een maatregel en geen gevolg.
WEER EN KLIMAAT · KLIMAATBELEID
Vraagtype 3: maatregel afwegen met dimensies
Je krijgt een maatregel en moet een voordeel en een nadeel noemen.
Zet er de dimensie bij: natuurlijk, sociaal-economisch, cultureel of politiek.
Het examen vraagt vaak om een voordeel en een nadeel uit twee verschillende dimensies.
Zonnecentrales PS10 en PS20 bij Sevilla, Zuid-Spanje, april 2021
Een goed antwoord is: maatregel, voordeel of nadeel, en welke dimensie. Voorbeeld: de zonnecentrales bij Sevilla leveren stroom zonder CO2 (natuurlijk voordeel), maar nemen veel landbouwgrond in (sociaal-economisch nadeel). Image credit: kallerna / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Een zonnecentrale bij Sevilla neemt veel grond in. Welke dimensie is dit nadeel?
Politiek, boeren verliezen landbouwgrond
Sociaal-economisch, boeren verliezen landbouwgrond
Cultureel, er komt minder CO2 in de lucht
Natuurlijk, er komt nieuw werk in de streek
Goed: minder grond om geld mee te verdienen is sociaal-economisch. Verwachte fout: dimensie en argument verkeerd koppelen. Minder CO2 is natuurlijk en nieuw werk is sociaal-economisch.
Een gemeente wil windmolens bij een dorp. Noem een cultureel nadeel.
Goed antwoord: mensen vinden dat de windmolens het landschap lelijk maken of het uitzicht bederven, of het dorpsgezicht verandert. Verwachte fout: geluidsoverlast of lagere huizenprijzen noemen zonder uit te leggen dat het om beleving gaat; lagere huizenprijzen is sociaal-economisch.
WEER EN KLIMAAT · KLIMAATBELEID
Vraagtype 4: maatregelen in de VS
Je krijgt een maatregel in de VS en zegt of hij de oorzaak of de gevolgen aanpakt.
Oorzaak: minder uitstoot, zoals zonneparken in het zuidwesten en windparken in Texas.
Gevolgen: bijvoorbeeld zuiniger met water omgaan of kusten beschermen tegen de zee.
Zonnepark bij Gallup, New Mexico, Verenigde Staten, december 2018
Texas levert van alle staten de meeste windstroom. Het zuidwesten heeft veel zon en ruimte voor zonneparken. De VS stapten onder president Trump uit het Klimaatakkoord van Parijs, wat laat zien dat de politieke dimensie ook kan tegenwerken. Image credit: Troy Sankey / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Waarom staan in het zuidwesten van de VS veel zonneparken?
Er valt veel regen en de grond is goedkoop
Er waait veel wind en er wonen veel mensen
Er is veel bos en de grond is vruchtbaar
Er schijnt veel zon en er is veel open ruimte
Goed: droog klimaat met veel zonuren en veel lege, droge grond. Verwachte fout: wind en zon door elkaar halen.
Californië laat boeren minder water gebruiken. Oorzaak of gevolg? Leg uit.
Goed antwoord: een maatregel tegen de gevolgen, want het gaat om het watertekort door droogte; het vermindert de uitstoot van broeikasgassen niet. Verwachte fout: oorzaak zeggen omdat het duurzaam is.
Welk vraagtype vind jij het lastigst?
Grafiek over temperatuur en neerslag
Gevolgen voorspellen
Maatregel afwegen met dimensies
Maatregelen in de Verenigde Staten
Alleen KB en GL/TL. Herhaal het vraagtype met de meeste stemmen aan het begin van les 3.
WEER EN KLIMAAT · KLIMAATBELEID
Tips voor op het examen
Natuurlijk broeikaseffect is nodig om te leven. Versterkt komt door de mens.
Bij een grafiek: noem de trend, met de jaren en de getallen erbij.
Voorspellen gaat in stappen: warmer of natter, en dan het gevolg voor water, natuur of landbouw.
Bij een maatregel: zeg of hij de oorzaak of de gevolgen aanpakt.
Noem bij een voor- of nadeel altijd de dimensie erbij.
Deze slide heeft geen instructies
