PRODUCENT · KOSTEN EN OPBRENGSTEN
Kosten en opbrengsten
Examenstof economie havo
PRODUCENT · KOSTEN EN OPBRENGSTEN
Kosten en opbrengsten
Examenstof economie havo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: D5. Image credit: Andy Mabbett / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
PRODUCENT · KOSTEN EN OPBRENGSTEN
Wat ga je kunnen?
Ik kan opbrengsten en kosten van een bedrijf berekenen en het verloop van de kosten uitleggen met tabellen, grafieken en formules.
Deze slide heeft geen instructies
Welke kosten heeft een kraam of winkel, en wat levert verkopen op?
Verwacht: huur, inkoop, personeel, prijs, omzet, klanten, verkopen. Groepeer ze in een woordweb in kosten en opbrengsten; die twee kanten rekenen we in deze les door.
PRODUCENT · KOSTEN EN OPBRENGSTEN
Stroopwafel van een kraam op de Albert Cuypmarkt, Amsterdam
Afzet en omzet
De afzet is het aantal verkochte producten: q voor een bedrijf, Q voor de hele markt.
De omzet (totale opbrengst, TO) is wat een bedrijf ontvangt: TO = P x q.
Een kraam op de Albert Cuypmarkt: P = 2 euro en q = 300 stroopwafels, dus TO = 2 x 300 = 600 euro.
De omzet is nog geen winst: de kosten zijn er nog niet vanaf.
P is de prijs per product in euro. Afzet is een aantal, omzet een bedrag. Veelgemaakte fout: omzet en winst door elkaar halen, of de omzet in stuks opschrijven. Image credit: Andy Mabbett / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
PRODUCENT · KOSTEN EN OPBRENGSTEN
Pizza van een foodtruck, Foodtruck Festival Hilversum 2017
Gemiddelde en marginale opbrengst
Gemiddelde opbrengst (GO) is de opbrengst per product: GO = TO / q. Dat is de verkoopprijs P.
Marginale opbrengst (MO) is de extra opbrengst van een extra product: MO = verandering TO / verandering q.
Kraam: q van 300 naar 400 geeft TO van 600 naar 800, dus MO = 200 / 100 = 2 euro.
Blijft de prijs gelijk, dan zijn GO en MO allebei gelijk aan P.
Controle: GO = 600/300 = 2 en 800/400 = 2. MO = (800 - 600)/(400 - 300) = 2. Alleen bij een gelijkblijvende prijs is MO gelijk aan P. Veelgemaakte fout: MO en GO verwarren. Image credit: www.snack-nieuws.nl / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
PRODUCENT · KOSTEN EN OPBRENGSTEN
Opbrengsten van een foodtruck bij dalende prijs
Opbrengsten in een tabel
Foodtruck: bij meer broodjes gaat de prijs omlaag. De gemiddelde opbrengst staat in de rij P.
TO = P x q: 3,00 x 100 = 300 euro en 2,50 x 200 = 500 euro.
MO van q = 100 naar 200: (500 - 300) / (200 - 100) = 2,00 euro.
De prijs daalt, dus de marginale opbrengst is lager dan de gemiddelde opbrengst.
Controle: 2,00 x 300 = 600. MO van 200 naar 300 = (600 - 500)/100 = 1,00. GO daalt van 3,00 naar 2,00, MO ligt steeds onder GO. Veelgemaakte fout: de TO-verandering niet delen door de q-verandering. Image credit: LessonUp Studio (eigen tabel), CC0
Een bakker verkoopt 250 broden voor 3 euro per stuk. Wat is de totale opbrengst?
750 euro
253 euro
83 euro
7,50 euro
TO = P x q = 3 x 250 = 750 euro. Verwachte fouten: optellen (253) of delen (83).
Vul in
De afzet is het aantal verkochte producten, de omzet is P x q en de marginale opbrengst is de extra opbrengst van een extra product.
Let op het verschil tussen een aantal (afzet) en een bedrag (omzet).
PRODUCENT · KOSTEN EN OPBRENGSTEN
Bakkers vormen deeg tot broden in een Nederlandse bakkerij
Constante en variabele kosten
Constante kosten (CK) hangen niet af van de afzet: huur, een oven, een vaste verzekering.
Variabele kosten (VK) groeien mee met de afzet: meel, boter, verpakking.
Totale kosten: TK = CK + VK.
Kraam: CK = 120 euro, VK = 0,50 euro per stroopwafel. Bij q = 200: VK = 100 en TK = 220.
Controle: 0,50 x 200 = 100 en 120 + 100 = 220. Voorbeelden uit de bakkerij: de huur en de oven zijn constant, het meel is variabel. Veelgemaakte fout: constante kosten laten meegroeien met de afzet. Image credit: Wiel van der Randen / Wikimedia Commons, publiek domein
PRODUCENT · KOSTEN EN OPBRENGSTEN
CK, VK en TK van de stroopwafelkraam
Kosten in een grafiek
De CK-lijn is horizontaal: bij elke afzet 120 euro.
De VK-lijn start in 0 en stijgt mee met q: 0,50 euro per stroopwafel.
De TK-lijn begint bij q = 0 op de hoogte van de CK en loopt evenwijdig aan de VK-lijn.
Bij q = 300: VK = 150 en TK = 120 + 150 = 270 euro.
Controle: 0,50 x 300 = 150 en 120 + 150 = 270. Bij q = 0 zijn de VK nul, dus TK = CK. Veelgemaakte fout: de TK-lijn in de oorsprong laten beginnen. Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0
PRODUCENT · KOSTEN EN OPBRENGSTEN
Kosten van de stroopwafelkraam bij q = 0 tot 400
Gemiddelde kosten
GCK (gemiddelde constante kosten) = CK / q. GVK (gemiddelde variabele kosten) = VK / q.
GTK (gemiddelde totale kosten) = TK / q = GCK + GVK.
Bij q = 200: GCK = 120 / 200 = 0,60 en GVK = 100 / 200 = 0,50, dus GTK = 1,10 euro.
Hoe groter q, hoe lager de GCK: de constante kosten worden over meer producten verdeeld.
Controle: TK = 220 en 220 / 200 = 1,10. Alle kolommen in de tabel zijn zo te herleiden. Veelgemaakte fout: de GTK uitrekenen als TK gedeeld door de verandering van q. Image credit: LessonUp Studio (eigen tabel), CC0
Welke kosten van een bakkerij zijn constante kosten?
De inkoop van meel
Het papier voor elk brood
De huur van het pand
De boter voor de koeken
Huur hangt niet af van het aantal verkochte broden. De andere kosten groeien mee met de afzet.
Kopieerwinkel: CK = 500 euro en VK = 300 euro bij q = 100. De GTK zijn:
3 euro
8 euro
5 euro
800 euro
TK = 500 + 300 = 800 en GTK = 800 / 100 = 8 euro. Verwachte fouten: alleen de GVK (3) of alleen de GCK (5), of de TK (800).
PRODUCENT · KOSTEN EN OPBRENGSTEN
Marginale kosten
Marginale kosten (MK) zijn de extra kosten van een extra product: MK = verandering TK / verandering q.
Kraam: q van 200 naar 300 geeft TK van 220 naar 270, dus MK = 50 / 100 = 0,50 euro.
De constante kosten veranderen niet, dus de MK hangt alleen af van de verandering van de variabele kosten.
Let op: MK is niet hetzelfde als GTK. MK gaat over het extra product, GTK over alle producten gemiddeld.
Controle: MK = (270 - 220)/(300 - 200) = 0,50 en dat is gelijk aan de verandering van de VK (150 - 100)/100. Veelgemaakte fout: MK uitrekenen als TK / q.
PRODUCENT · KOSTEN EN OPBRENGSTEN
VK-lijnen: proportioneel recht, progressief steeds steiler, degressief steeds vlakker
Proportioneel, progressief, degressief
Proportioneel variabele kosten stijgen evenredig met q: de MK is constant.
Progressief: de VK stijgen steeds sneller, bijvoorbeeld door overwerk. De MK stijgt.
Degressief: de VK stijgen steeds langzamer, bijvoorbeeld door inkoopkorting. De MK daalt.
In de VK-grafiek: een rechte lijn, een steeds steilere lijn of een steeds vlakkere lijn.
Proportioneel: de stroopwafelkraam met 0,50 per stuk. Progressief: een bakkerij die ploegendienst of overwerk nodig heeft. Degressief: inkoopkorting bij grotere afname. De grafiek is schematisch. Veelgemaakte fout: progressief en degressief omdraaien. Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0
PRODUCENT · KOSTEN EN OPBRENGSTEN
Kosten van een bakkerij met progressief variabele kosten
Een kostentabel doorrekenen
Bakkerij: CK = 600 euro. De VK stijgen van 100 naar 250 euro als q van 100 naar 200 gaat.
TK = 600 + 250 = 850 euro en GTK = 850 / 200 = 4,25 euro.
MK = (850 - 700) / (200 - 100) = 1,50 euro. Een stap later is de MK 2,00 euro.
De MK stijgt steeds: dit zijn progressief variabele kosten.
Controle: MK van 0 naar 100 = (700 - 600)/100 = 1,00, van 200 naar 300 = (1050 - 850)/100 = 2,00, van 300 naar 400 = (1300 - 1050)/100 = 2,50. Veelgemaakte fout: de MK uitrekenen als verschil in TK zonder te delen door het verschil in q. Image credit: LessonUp Studio (eigen tabel), CC0
De MK van een fabriek stijgt door overwerk. Welke variabele kosten zijn dit?
Proportioneel variabele kosten
Degressief variabele kosten
Constante kosten
Progressief variabele kosten
Een stijgende MK hoort bij progressief variabele kosten. Verwachte fout: degressief kiezen omdat de GTK eerst daalt.
Zet de berekening van de GTK op volgorde
Eerst q, dan CK en VK, dan TK, dan delen. Verwachte fout: delen voor optellen.
Wat vond je het lastigst in deze les?
Omzet, GO en MO berekenen
Constante en variabele kosten
GCK, GVK en GTK berekenen
Marginale kosten en het verloop
Gebruik de uitkomst om de examentraining te sturen.
Leg uit waarom de GCK daalt bij meer afzet.
Goed antwoord: de CK blijven gelijk en worden verdeeld over meer producten, dus CK / q wordt kleiner. Verwachte fout: zeggen dat de constante kosten dalen.
PRODUCENT · KOSTEN EN OPBRENGSTEN
Begrippen (1/2)
afzet: Het aantal verkochte producten: q voor een bedrijf, Q voor de markt.
omzet (TO): De totale opbrengst: TO = P x q.
gemiddelde opbrengst (GO): Opbrengst per product: TO / q. Gelijk aan de verkoopprijs P.
marginale opbrengst (MO): De extra opbrengst van een extra product.
constante kosten (CK): Kosten die niet afhangen van de afzet.
Deze slide heeft geen instructies
PRODUCENT · KOSTEN EN OPBRENGSTEN
Begrippen (2/2)
variabele kosten (VK): Kosten die meegroeien met de afzet.
totale kosten (TK): TK = CK + VK.
gemiddelde kosten: GCK = CK / q, GVK = VK / q en GTK = TK / q: kosten per product.
marginale kosten (MK): De extra kosten van een extra product.
proportioneel, progressief, degressief: Verloop van de VK: MK constant, stijgend of dalend.
Deze slide heeft geen instructies