De waarde van de AEX
Hoe meet je de waarde van de grootste Nederlandse bedrijven?
De waarde van de AEX
Hoe meet je de waarde van de grootste Nederlandse bedrijven?
Deze slide heeft geen instructies
Benieuwd wat komen gaat?
Aan het einde van deze les...
...kun je noemen welke bedrijven onderdeel uitmaken van de AEX
...kun je uitleggen welke waarde ondernemingen kunnen hebben
...kun je uitleggen hoe je de waarde van AEX-ondernemingen kan meten
...kun je uitleggen welke afwegingen jij maakt wanneer je zou beleggen in de AEX
Deze slide heeft geen instructies
Wat is de AEX eigenlijk?
Deze vraag vormt de opmaat naar het filmpje op de volgende slide. Hier kun je leerling mondeling vragen naar het antwoord.
Deze slide heeft geen instructies
Welke bedrijven zitten er zoal in de AEX?
Slide tekst
Deze slide heeft als doel om de breedte van de AEX te laten zien. Veel leerlingen zullen ABN AMRO en Heineken ongetwijfeld wel herkennen.
Bij Universal Music Group (UMG) kan de link gelegd worden naar bekende artiesten zoals Ariana Grande en Taylor Swift, die daarbij aangesloten zijn.
Het kan waardevol zijn om ook enkele mogelijk voor leerlingen minder bekende bedrijven uit te lichten zoals ArcelorMittal (staalfabrikant) en ASML (fabrikant machines waarmee chips geproduceerd kunnen worden).
Het is raadzaam om aan leerlingen een overzicht uit te delen waarin de 23 onderzochte AEX-ondernemingen kort worden omschreven. Dit overzicht kunnen ze later in de LessonUp gebruiken om een betere inschatting bij bepaalde vragen te kunnen maken.
Stel dat jij geld over zou hebben dat je op korte termijn niet nodig hebt. Je besluit om het te beleggen in een AEX-genoteerde onderneming. Noem drie criteria waaraan de onderneming moet voldoen voordat jij besluit erin te beleggen.
Deze vraag heeft als doel om erachter te komen hoe leerlingen redeneren wanneer zij zelf zouden beleggen. Kijken de leerlingen alleen naar financiële prestaties en indicatoren (bijvoorbeeld winst van de onderneming, dividend per aandeel, mogelijk te behalen koersrendement) of nemen zij ook andere zaken mee in hun overwegingen? Met behulp van deze vraag kun je doorvragen bij leerlingen wat hun drijfveren zijn.
De financiële waarde van ondernemingen
Wat is dat?
De waarde die een onderneming in financieel opzicht op een bepaald moment heeft
In deze slide kun je de link leggen tussen de antwoorden van je leerlingen en het concept financiële waarde. Waarschijnlijk hebben veel leerlingen een antwoord gegeven dat raakt aan de financiële waarde (bijvoorbeeld winst of dividend). Je kunt hier de link leggen tussen deze antwoorden en de financiële waarde.
De financiële waarde van ondernemingen
Een belegger zou de financiële waarde (FV) als volgt kunnen meten:
Marktkapitalisatie + netto schuld
Daarbij is:
Marktkapitalisatie = aantal geplaatste aandelen x beurskoers
Netto schuld = totaal vreemd vermogen - liquide middelen
Deze slide bevat een beschrijving hoe je financiële waarde concreet zou kunnen meten. Uitgangspunt hierbij is de wijze waarop financiële waarde in het rapport van Schoenmaker et al. (2025) is gemeten.
In deze maatstaf wordt de term 'marktkapitalisatie' geïntroduceerd. De rationale achter het optellen van de netto schuld bij de marktkapitalisatie is dat het aangaan van schulden ertoe geleid heeft dat de onderneming waardetoevoegende bedrijfsactiviteiten heeft kunnen ontplooien.
Voor een havoleerling is deze slide wellicht wat technisch. Daarnaast hangt de plek van deze les in je programma samen met de complexiteit van deze slide voor leerlingen. Wanneer je al domein D en/of G al hebt behandeld, zal deze slide waarschijnlijk minder complex zijn voor leerlingen dan wanneer je deze slide in domein B aanbiedt.
De financiële waarde van ondernemingen
Het is natuurlijk onwijs veel werk om dit allemaal te berekenen.
De onderzoekers Schoenmaker, Schramade & Marijnissen hebben de financiële waarde voor 23 van de 25 AEX-ondernemingen berekend, door o.a. alle jaarverslagen te analyseren.
Meetmoment: eind 2023
Ter informatie: Exor en Prosus maken wel onderdeel uit van de AEX maar zijn niet meegenomen in het onderzoek. Exor is een investeringsmaatschappij en Prosus is een combinatie tussen de onderneming zelf en Tencent, een Chinees social mediaplatform. Dat maakte het voor de onderzoekers moeilijk om deze ondernemingen te vergelijken met de overige AEX-ondernemingen.
Laten we eens kijken of jullie de top 5 van de bedrijven met de hoogste marktkapitalisatie kunnen rangschikken.
Met deze slide test je het inschattingsvermogen van leerlingen.
Top 5 marktkapitalisatie van de AEX
ASML: € 268,2 miljard
Shell: € 193,3 miljard
Unilever: € 110,4 miljard
RELX: € 67,4 miljard
Heineken: € 52,0 miljard
Deze slide heeft geen instructies
Laten we nu eens kijken naar de netto schuld. Welk bedrijf heeft de hoogste netto schuld?
Adyen
ASML
ING
Shell
Deze slide heeft geen instructies
Top 5 netto schuld van de AEX
ING: € 923,4 miljard
ABN AMRO: € 353,7 miljard
Aegon: € 292,2 miljard
NN Group: € 187,8 miljard
ASR Nederland: € 141,4 miljard
Wat valt je hierin op?
Hier kun je de verdiepingsvraag stellen wat leerlingen opvalt als ze kijken naar deze top 5 en kun je bespreken dat alle vijf bedrijven tot de financiële sector behoren. Het gegeven dat deze sector drijft op leningen maakt dat een eerlijke vergelijking met de overige bedrijven wellicht niet mogelijk is.
Top 5 financiële waarde van de AEX
ING: € 968,5 miljard
ABN AMRO: € 365,5 miljard
Aegon: € 301,7 miljard
ASML: € 266,6 miljard
Shell: € 238,1 miljard
Te zien is dat, vanwege de enorme schulden in de financiële sector, de gehele top 3 wordt gevormd door banken en verzekeraars. Deze vertroebeling zorgt voor een imperfecte maatstaf, wat je hier kunt bespreken. Vervolgens kun je vragen aan leerlingen waarom de financiële waarde niet het hele verhaal vertelt. Dat vormt de opmaat naar de volgende slide.
Maar er is meer dan alleen financiële waarde
Ondernemingen kunnen ook op een andere manier waarde hebben:
Sociale waarde: welke impact heeft de onderneming in sociaal opzicht op de maatschappij?
Ecologische waarde: welke impact heeft de onderneming in ecologisch opzicht op de maatschappij?
Deze slide heeft geen instructies
Sociale en ecologische waarde
Bij sociale en ecologische waarde wordt gekeken naar de impact van bedrijfsactiviteiten op zowel interne stakeholders (zoals werknemers) als externe stakeholders (consumenten, overheden, de natuur).
Deze impact kan zowel positief als negatief zijn.
In het rapport worden positieve effecten weliswaar 'impact' genoemd en negatieve effecten 'risks', maar taalkundig is het wellicht handiger om uitsluitend over impact te spreken en het tweezijdig uit te leggen.
Indien je veel leerlingen hebt die economie in hun pakket hebben, zou je de impact op externe stakeholders ook kunnen linken aan het begrip 'externe effecten'. Je kunt hier ook eventueel voorzichtig de link leggen naar 'true pricing', mocht je dat al eerder hebben behandeld.
Sociale en ecologische waarde
De onderzoekers Schoenmaker, Schramade & Marijnissen hebben de sociale en ecologische waarde voor 23 van de 25 AEX-ondernemingen berekend, door o.a. alle publicaties rondom duurzaamheid te bestuderen en de informatie hieruit meetbaar te maken met allerlei rekenmodellen.
Meetmoment: eind 2023
In het rapport worden positieve effecten weliswaar 'impact' genoemd en negatieve effecten 'risks', maar taalkundig is het wellicht handiger om uitsluitend over impact te spreken en het tweezijdig uit te leggen.
Indien je veel leerlingen hebt die economie in hun pakket hebben, zou je de impact op externe stakeholders ook kunnen linken aan het begrip 'externe effecten'. Je kunt hier ook eventueel voorzichtig de link leggen naar 'true pricing', mocht je dat al eerder hebben behandeld.
Sociale waarde
Ecologische waarde
Dit is een overgangsslide die aankondigt dat hierna de sociale waarde behandeld wordt.
Stel dat je de sociale waarde van een AEX-onderneming gaat bepalen. Noem drie factoren die je mee zou nemen in het meten van de sociale waarde.
Deze vraag heeft als doel om leerlingen te laten nadenken wat er allemaal onder sociale waarde valt.
Het meten van sociale waarde
De shadow price geeft aan hoe de maatschappelijke opbrengsten (bijvoorbeeld welvaart of geluk) of de maatschappelijke kosten (bijvoorbeeld verzekeringsuitkeringen bij bedrijfsongevallen) in geld uitgedrukt kunnen worden. De attribution factor geeft aan hoeveel procent van de ontstane maatschappelijke impact puur veroorzaakt is door de onderneming zelf.
Hier kun je uitleggen hoe sociale waarde meetbaar gemaakt wordt. Bij elke factor wordt de hoeveelheid vermenigvuldigd met de prijs per eenheid. Omdat een onderneming soms niet voor de volle 100% verantwoordelijk is voor de ontstane maatschappelijke opbrengsten of kosten, wordt hier gewerkt met een weegfactor.
Laten we eens kijken naar de sociale waarde van UMG. Welk van onderstaande situaties heeft voor de grootste de negatieve sociale impact van UMG gezorgd?
De artiesten die aangesloten zijn bij UMG werden onderbetaald.
Het ziekteverzuim onder personeel van UMG bereikte een recordhoogte.
Muziek van artiesten die aangesloten zijn bij UMG lekte voortijdig uit.
UMG deed veelvuldig aan belastingontwijking.
Met deze vraag worden de eerder geïntroduceerde sociale factoren concreter gemaakt, door ze te koppelen aan specifieke situaties. Gekozen is hier voor platenlabel UMG omdat veel leerlingen naar muziek luisteren en de onderbetaling van artiesten veelvuldig in het nieuws is.
De sociale waarde van UMG
Van de artiesten die bij UMG zijn aangesloten, wordt geschat dat zij slechts 13% van de opbrengsten van hun muziek ontvangen. Er wordt gesproken van onderbetaling wanneer het percentage onder 20% uitkomt. De maatschappelijke kost is 7% en wordt genomen over het inkomen van de artiesten. UMG wordt echter niet uitsluitend hiervoor verantwoordelijk gehouden, omdat de hele muziekindustrie bekend staat om onderbetaling van artiesten. Voor Universal levert dit aspect een negatieve sociale waarde op.
Het meten van sociale waarde
De value flow wordt niet alleen maar voor één jaar berekend, maar er wordt vanuit gegaan dat deze elk jaar tegen hetzelfde bedrag terugkomt, oneindig lang.
De onderzoekers hebben hiervan de contante waarde berekend, met een percentage van 2,2% (dus groeifactor = 1,022)
Deze slide dient ter verduidelijking op de kolom 'Sum of PV' uit de vorige slide. Het laat de methodologie van de onderzoekers zien.
Indien je de les wil verkorten, zal dit één van de slides zijn die het makkelijkst over te slaan is.
Sociale waarde
Ecologische waarde
Dit is een overgangsslide die aankondigt dat hierna de ecologische waarde behandeld wordt.
Stel dat je de ecologische waarde van een AEX-onderneming moet bepalen. Noem drie factoren die je mee zou nemen in het meten van de ecologische waarde.
Deze vraag heeft als doel om leerlingen te laten nadenken wat er allemaal onder ecologische waarde valt.
Het meten van ecologische waarde
De shadow price geeft aan hoe de maatschappelijke opbrengsten (bijvoorbeeld stimulering van biodiversiteit) of de maatschappelijke kosten (bijvoorbeeld de kosten om grondwaterverontreiniging te herstellen) in geld uitgedrukt kunnen worden. De attribution factor geeft aan hoeveel procent van de ontstane maatschappelijke impact puur veroorzaakt is door de onderneming zelf.
Hier kun je uitleggen hoe sociale waarde meetbaar gemaakt wordt. Bij elke factor wordt de hoeveelheid vermenigvuldigd met de prijs per eenheid. Omdat niet elke factor voor elke onderneming even relevant is (denk bijvoorbeeld aan een financiële sector waarbinnen andere aspecten een rol kunnen spelen dan in de technologiesector), krijgt elke factor ook een eigen weegfactor.
Bij de shadow price zou je eventueel een voorbeeld kunnen geven. De gehanteerde shadow price van water usage is een concreet kengetal: € 1,41 per m3.
Laten we eens kijken naar de ecologische waarde van Shell. Welk van onderstaande factoren bij de bedrijfsactiviteiten van Shell heeft voor de grootste de negatieve ecologische impact gezorgd?
Verlies van biodiversiteit door ontbossing
Veroorzaakte luchtvervuiling
Uitstoot van broeikasgassen
Waterverbruik
Met deze vraag worden de eerder geïntroduceerde ecologische factoren toegepast op één specifieke onderneming. Gekozen is voor Shell omdat vrijwel alle leerlingen Shell zullen kennen.
De ecologische waarde van Shell
Slide tekst
Scope 1 en 2 refereren naar emissie veroorzaakt door de inzet van productiemiddelen van de onderneming zelf.
Scope 3 refereert naar emissie veroorzaakt door partijen elders in de waardeketen (bijvoorbeeld leveranciers of klanten).
Interessant om te benadrukken kan de onderste zin zijn: de uitstoot van broeikasgassen (mede) veroorzaakt door Shell heeft een grotere negatieve waarde dan de totale marktkapitalisatie van het bedrijf.
De ecologische waarde van Shell
Alle ecologische waarde is negatief:
Deze slide heeft als doel om de uitstoot van broeikasgassen die Shell veroorzaakt in perspectief te brengen met de overige ecologische waarde (die overigens uitsluitend negatief is) van Shell.
Het meten van ecologische waarde
De value flow wordt niet alleen maar voor één jaar berekend, maar er wordt vanuit gegaan dat deze elk jaar terugkomt, tot 2050, het jaar waarin wordt verondersteld dat ondernemingen een netto-uitstoot van 0% hebben. De onderzoekers schatten dat elke onderneming zijn uitstoot elk jaar met 2% wil verminderen, waardoor de value flow elk jaar 2% afneemt.
In deze slide wordt duidelijk dat de totale ecologische waarde anders wordt berekend dan de totale sociale waarde. De onderzoekers hebben de emissiedoelen van de EU expliciet betrokken in de berekening van de totale ecologische waarde.
De integrale waarde van ondernemingen
De onderzoekers hebben de totale waarde van de 23 onderzochte AEX-ondernemingen berekend, de zogeheten integrale waarde
Integrale waarde = financiële waarde + sociale waarde + ecologische waarde
Hier wordt een nieuw concept geïntroduceerd, de integrale waarde. Dit is een allesomvattende waarde waarin alle eerder genoemde waardes meegenomen worden.
Het kan hier handig zijn om al te benadrukken dat een integrale waarde ook negatief kan zijn, in het geval dat de sociale en/of ecologische negatieve waarde groter is dan de financiële waarde.
De Futureproofing Ratio
Daarnaast hebben de onderzoekers de integrale waarde vergeleken met de financiële waarde, aan de hand van de Futureproofing Ratio (FR).
FR = integrale waarde / financiële waarde
Dit is het kengetal die de kern van het rapport vormt. Hiermee wordt inzichtelijk hoe de integrale waarde zich verhoudt tot de financiële waarde.
Bij leerlingen die al bekend zijn met kengetallen (domein G) kun je waarschijnlijk sneller door deze slide heen dan bij leerlingen die een kengetal voor het eerst zien.
De betekenis van de Futureproofing Ratio
FR < 0: De negatieve sociale en ecologische waarde is groter dan de financiële waarde
0 < FR < 1: De negatieve sociale en/of ecologische waarde is kleiner dan de financiële waarde
FR > 1: De onderneming heeft niet alleen financiële waarde, maar ook positieve sociale en/of ecologische waarde
De informatie op deze slide is nodig om de uitkomsten van het rapport te kunnen duiden.
Tijd om eens de balans op te maken en te kijken naar de scores van de 23 onderzochte AEX-ondernemingen.
De gemiddelde Futureproofing Ratio is minder dan 1. Dat betekent dat er gemiddeld meer schade wordt aangericht aan de maatschappij dan de financiële waarde oplevert.
Van de 23 AEX-ondernemingen hebben er 15 een positieve een Futureproofing Ratio boven de 1. De 3 ondernemingen die het hoogst scoren met hun integrale waarde zijn Philips (op plek 1), Ahold Delhaize (op 2) en Randstad (op 3).
Er zijn 8 ondernemingen die een Futureproofing Ratio onder de 1 hebben. ArcelorMittal presteert van alle onderzochte AEX-ondernemingen het slechtst, gevolgd door Shell (op 2) en Heineken (op 3).
Met deze invuloefening komen leerlingen erachter hoe de AEX-ondernemingen scoren op de FutureProof Ratio. Daarmee krijgen ze een indicatie hoe het is gesteld met het maatschappelijk verantwoord ondernemen van de grootste ondernemingen van Nederland.
Je kunt leerlingen hier eventueel stimuleren om het uitgedeelde overzicht van de AEX-ondernemingen te gebruiken om meer feeling met de aard van de bedrijven in de invuloefening te krijgen.
De Futureproofing Ratio van de AEX-ondernemingen in één oogopslag
Waarom Philips zo goed scoort:
Hoog welzijn van medewerkers
De producten bevorderen de maatschappelijke gezondheid
De producten zijn betaalbaar voor huishoudens met lage inkomens
Waarom ArcelorMittal zo slecht scoort:
De massaproductie van staal veroorzaakt enorme luchtvervuiling en uitstoot van broeikasgassen
In deze slide is gekozen om de twee uitschieters verder toe te lichten. Het rapport bevat een schat aan informatie over alle onderzochte ondernemingen. Het kan interessant zijn om op nog wat meer bedrijven individueel in te zoomen. Te denken valt dan aan bedrijven waar leerlingen affiniteit mee hebben, zoals Ahold Delhaize of Heineken.
De onderzoekers hebben ook gemiddelde Futereproofing Ratio's op sectorniveau berekend. Welke sector heeft het laagste gemiddelde Futureproofing Ratio?
Foods / Drinks / Consumer Goods
Resources
Services
Technology
Met deze vraag kun je het inzicht van leerlingen in de duurzaamheid van de verschillende sectoren meten.
De gemiddelde Futureproofing Ratio per sector
Hier kun je de verschillen tussen de sectoren bespreken.
Overige belangrijke uitkomsten uit het rapport
De financiële sector was moeilijk meetbaar, omdat de bedrijven uit deze sector via investeringen ook betrokken zijn bij de andere sectoren.
Het is in alle sectoren lastig om alle sociale en ecologische factoren meetbaar te maken.
Ondernemingen publiceren te weinig inhoudelijke cijfers rondom duurzaamheid.
Deze slide heeft geen instructies
En nog een laatste conclusie...
De onderzochte ondernemingen zijn gemiddeld genomen in sociaal opzicht van waarde
Dit wordt alleen volledig teniet gedaan door de ecologische negatieve impact die de ondernemingen hebben.
Deze slide heeft geen instructies
Denk nog eens terug aan de allereerste vraag van deze les. In hoeverre heeft deze les invloed gehad op jouw kijk op de AEX-ondernemingen wanneer je zou besluiten om erin te beleggen?
Deze vraag dient als reflectie op de les en als afsluiting. Er is uiteraard geen goed of fout antwoord bij deze vraag. Je meet met deze vraag niet zozeer wat leerlingen geleerd hebben, maar meer of hun kijk op de wereld veranderd is.
Deze slide heeft geen instructies