Infectie en ontsteking

• newEditor
• AFZ
• MBO
• Middelbare school
• Studiejaar 2

Ontsteking en afweer.

De les draait om de vraag waarom ontsteking zowel nuttig als belastend kan zijn. Koppel dit aan de verpleegkundige praktijk: observeren, signaleren en ondersteunen.

Leerdoelen

• Je kunt uitleggen waarom een ontsteking een nuttige lichaamsreactie is op weefselbeschadiging

• Je kunt beschrijven aan welke algemene ziekteverschijnselen, plaatselijke ontstekingsreacties en afwijkende bloeduitslagen een ontsteking te herkennen is

• Je kunt toelichten welke vijf groepen schadelijke prikkels een ontsteking kunnen veroorzaken en er voorbeelden van geven

• Je kunt uitleggen in welke vormen oppervlakkige en diepe ontstekingen zich kunnen uiten

• Je kunt beschrijven op welke manieren het lichaam een ontsteking kan genezen en wat restverschijnselen kunnen zijn

• Je kunt toelichten op welke manieren het lichaam ondersteund kan worden bij het genezen van een ontsteking

De andere doelen uit de opdracht komen terug in de lesinhoud, maar dit is het centrale leerdoel dat de les samenbindt.

Welk woord past voor jou bij ontsteking?

Gebruik deze woordwolk om voorkennis en associaties op te halen. Verwachte woorden: roodheid, pijn, koorts, infectie, zwelling, afweer, wond. Bespreek daarna kort dat ontsteking niet hetzelfde is als infectie.

Ontstekingscyclus.

Besmetting / een micro-organisme komt binnen

Infectie / activering afweersysteem gevolg ziek of niet

Ontsteking / de reactie van het lichaam op de infectiebron

Wat is een ontsteking?

• Reactie van het lichaam op weefselbeschadiging of schadelijke prikkels

• Doel: schade beperken en herstel mogelijk maken

• Onderdeel van de afweer en van wondgenezing

• Kan plaatselijk of meer algemeen merkbaar zijn

Benadruk dat ontsteking niet automatisch hetzelfde is als infectie. Een infectie kan een oorzaak zijn, maar ontsteking is de reactie van het lichaam.

Waarom is een ontsteking nuttig?

Een ontsteking is in principe een beschermende reactie, een afweerreactie. Door extra doorbloeding, verhoogde doorlaatbaarheid van bloedvaten en inzet van afweercellen kan het lichaam schadelijke stoffen opruimen, ziekteverwekkers bestrijden en beschadigd weefsel herstellen.

Weefselbeschadiging → signaalstoffen komen vrij → bloedvaten verwijden en worden beter doorlaatbaar → afweercellen en vocht treden uit → opruimen van schadelijke prikkels en start van herstel.

Laat het functionele karakter centraal staan: zonder ontstekingsreactie zou beschadigd weefsel minder goed worden opgeruimd en genezen.

Ontsteking en herstel horen bij elkaar

• Beschadigde cellen worden opgeruimd

• Ziekteverwekkers krijgen minder kans

• Nieuw weefselherstel kan starten

• De reactie is nuttig, zolang zij passend en begrensd blijft

Maak eventueel het onderscheid tussen een normale, doelmatige ontstekingsreactie en een te sterke of langdurige reactie die extra klachten geeft.

Waarom is een ontsteking in principe nuttig?

A

Het stopt alle pijn

B

Het versnelt rust direct

C

Het maakt herstel mogelijk

D

Het verlaagt altijd koorts

Toetst het centrale leerdoel: ontsteking is een beschermende reactie die schade beperkt, opruimt en herstel op gang brengt.

Oorzaken van een ontsteking

Ontstekingen kunnen ontstaan door vijf hoofdgroepen van schadelijke oorzaken:

• mechanische oorzaak / stomp (stoten en vallen) en scherp (snij-scheur- en steekwonden

• fysische oorzaak / temperatuur, straling en electriciteit

• chemische / zuren en logen (etsende en bijtende schoonmaakmiddelen), cytostatica en andere iv medicatie (luchtwegen)

• micro-organismes / bacterien, virussen, schimmels en gisten, protozoa

• immunologische oorzaken / auto-immuunziekte

Houd de indeling precies aan zoals gebruikelijk in de verpleegkundige basisvakken. Deze slide biedt het overzicht; de volgende slides vullen voorbeelden in.

Plaatselijke ontstekingsreacties

• Roodheid / rubor = door vaatverwijding

• Warmte / calor = door verhoogde doorbloeding

• Zwelling / tumor = door uittreden van vocht

• Pijn / dolor = door druk en prikkeling van zenuwen

• Functieverlies / functio laesa = doordat het weefsel minder goed werkt

Naast pijn kan er ook jeuk ontstaan door vrijkomen van histamine, prostaglandine en neuropeptiden. Deze stoffen prikkelen de zenuwen in de huidlagen waardoor er jeuk ontstaat.

Dit zijn de klassieke lokale kenmerken van ontsteking. Koppel elk kenmerk aan het onderliggende mechanisme.

Algemene ziekteverschijnselen

• Koorts of temperatuurverhoging

• Ziek gevoel en malaise

• Vermoeidheid

• Minder eetlust

• Soms verhoogde hartslag

Algemene verschijnselen ontstaan vooral wanneer ontstekingsstoffen via het bloed effect hebben op het hele lichaam.

Vormen van ontstekingen

Verloop van de ontsteking hangt af van de plaats waar de ontsteking zit.

1. Oppervlakkige ontsteking bijvoorbeeld bij neusverkoudheid ( catarre) productie waterig slijm met wel of geen ontstekingsmateriaal (snot). Bronchitis, gastritis en enteritis.

2. Dieper gelegen weefsel dan soms meer zwelling in dieper gelegen weefsel met veel vochtproductie met dood en levend celmateriaal. (pus) Dit noemen we dan een abces. Uitwendig dan zichtbaar door grote zwelling/ bult. (steenpuist of abces bij acne)

3. Infiltraat is een abces in diep gelegen weefsel van een orgaan. Longen, galblaas en blindedarm.

Houd de uitleg praktisch: de vorm zegt iets over het soort exsudaat dat zichtbaar is.

Infectie in diepere structuren...

• Infiltraat: opeenhoping van ontstekingscellen en vocht in weefsel

• Abces: met pus gevulde holte

• Flegmone: diffuus uitbreidende ontsteking in weke delen

Wanneer lichaam niet in staat is de infectie tegen te houden dan kans op uitbreiding van bacteriën in bloedbaan. Bacteriemie !

Wanneer deze bacteriemie zich ook nog kan vermenigvuldigen en uitbreiden in het bloed naar andere organen dan noemen we dat Sepsis.

Sepsis legt alle organen stil....Multiple organ failure = MOF gevolg de dood!

Leg kort het verschil uit: een abces is begrensd, een flegmone verspreidt zich juist diffuus.

Wat past het best bij een abces?

A

Helder wondvocht

B

Diffuus weke delen

C

Pus gevulde holte

D

Ophoping in weefsel

Afleiders verwijzen naar andere vormen: sereus exsudaat, flegmone en infiltraat.

Verloop van een onsteking.

Hangt af van conditie en afweer van patiënt /zorgvrager.

Lichaam ruimt de ontsteking op zonder schade = volledig herstel

Lichaam ruimt ontsteking op met schade aan weefsel = herstel en littekenweefsel

Lichaam kan ontsteking niet aan. Kapot en ernstig beschadigd weefsel wat afsterft = necrose (diabetische voet en decubitus)

Dit is de overgang van ontstekingsreactie naar herstel. Laat zien dat genezing een proces is en niet één moment.

Manieren van genezen

• Oorzaak verdwijnt

• Beschadigd weefsel herstelt met zelfde cellen = regeneratie

• Functie keert terug

• Weinig of geen blijvende schade

Herstel met vervanging

Volledig herstel

• Herstel lukt niet volledig

• Bindweefsel vult het defect op

• Er ontstaat littekenweefsel

• Functie kan verminderd blijven

Gebruik hier de termen regeneratie en herstel door bindweefsel desgewenst mondeling, als dat aansluit bij de opleiding.

Restverschijnselen

• Littekenvorming

• Verklevingen

• Functieverlies

• Chronische of terugkerende klachten

Restverschijnselen hangen af van plaats, ernst en duur van de ontsteking en van het soort weefsel dat beschadigd is.