Hoofdstuk 7 · Staatsinrichting
§ 7 . 1
Je stem laten horen
Hoe heb je invloed op het bestuur van het land? Stemmen is niet de enige manier.
Gemaakt bij Memo 3 havo, 5e editie
Hoofdstuk 7 · Staatsinrichting
§ 7 . 1
Je stem laten horen
Hoe heb je invloed op het bestuur van het land? Stemmen is niet de enige manier.
Gemaakt bij Memo 3 havo, 5e editie
Open met de vraag: heeft jouw stem invloed? Laat een paar leerlingen reageren. ± 1 min. Image credit: Element5 Digital, via Unsplash
§ 7 . 1
Je stem laten horen
Dit leer je
Je kunt uitleggen hoe je in een parlementaire democratie via verkiezingen invloed hebt.
Je kunt andere manieren noemen om je stem te laten horen.
Je kunt de politieke stromingen en links en rechts herkennen bij Nederlandse partijen.
Hier zijn we: tijdvak 10, de Tijd van televisie en computer (vanaf 1950)
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
10
Lees de drie doelen voor. Dit hoofdstuk gaat over nu; daarom staat de markering op tijdvak 10. ± 1 min.
§ 7 . 1
Je stem laten horen
A C T I V E R E N
Wat weet je al over verkiezingen en politiek?
Laat de klas woorden typen: Tweede Kamer, stemmen, partijen, namen van politici. Gebruik de woorden later in de les. ± 2 min.
§ 7 . 1
Je stem laten horen
T E R U G B L I K
Uit: §1.4 Europa na de Eerste Wereldoorlog
Wat houdt een parlementaire democratie in?
De koning heeft alle macht
Er zijn geen verkiezingen nodig
Het volk regeert via gekozen vertegenwoordigers
Alleen de rijken mogen stemmen
Goed is C. In een parlementaire democratie kiest het volk vertegenwoordigers die beslissen. Bij A heeft één persoon alle macht, bij B kiest niemand, bij D is er geen gelijk stemrecht. De rest van de les gaat dieper op dit systeem in. ± 1 min.
§ 7 . 1
Je stem laten horen
Jouw stem in het parlement
Burgers kiezen hun volksvertegenwoordiging: mensen die namens het volk beslissen. Zij zitten in het parlement, de Eerste en de Tweede Kamer.
Elke vier jaar zijn er verkiezingen voor de gemeente, de provincie en het land. Wie 18 jaar of ouder is, mag stemmen.
De Tweede Kamer · de zaal in Den Haag, foto
Benadruk: de volksvertegenwoordigers nemen de beslissingen, niet de kiezers zelf. Let op: stemmen mag vanaf 18 jaar. Eerste en Tweede Kamer samen vormen het parlement. ± 3 min. Image credit: -JvL-, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons
§ 7 . 1
Je stem laten horen
Van stem tot besluit
Zo heb je als burger indirect invloed op het bestuur van het land.
1
Je stemt
Je kiest een kandidaat van een politieke partij: een groep mensen met dezelfde politieke ideeën.
2
Zij worden gekozen
De kandidaten met de meeste stemmen komen in het parlement.
3
Zij beslissen
De volksvertegenwoordigers nemen de besluiten voor het land.
Je beslist dus niet zelf: je hebt indirect invloed.
Politieke partij is nieuw: een groep mensen met dezelfde ideeën over hoe het land bestuurd moet worden. Vraag: waarom noemen we dit indirecte invloed? Omdat jij kiest wie beslist. ± 2 min.
§ 7 . 1
Je stem laten horen
V R A A G 1
Zijn de stellingen juist?
1 In Nederland mag je stemmen vanaf 16 jaar.
2 Verkiezingen zijn om de vier jaar.
Alleen stelling 1 is juist
Stelling 1 en 2 zijn beide juist
Stelling 1 en 2 zijn beide onjuist
Alleen stelling 2 is juist
Goed is D. Stemmen mag vanaf 18 jaar; verkiezingen zijn elke vier jaar. ± 1 min.
§ 7 . 1
Je stem laten horen
V R A A G 2
Waarom noem je stemmen indirecte invloed?
Omdat je alleen kiest wie er beslist
Omdat je zelf elke wet schrijft
Omdat je stem niet meetelt
Omdat de koning je stem leest
Goed is A. Je beslist niet zelf, je kiest vertegenwoordigers. De andere antwoorden kloppen niet met hoe een parlementaire democratie werkt. ± 1 min.
§ 7 . 1
Je stem laten horen
Meer dan stemmen
Een belangenvereniging komt op voor de belangen van een groep, zoals de ANWB voor weggebruikers.
Een actiegroep vraagt aandacht voor één probleem. Zij bestaat vaak uit vrijwilligers met een gezamenlijk doel.
Een protest · klimaatdemonstratie in Amsterdam, 2019, foto
Vraag: kent de klas een actiegroep of belangenvereniging? Een actiegroep is gericht op één probleem, een belangenvereniging op de belangen van een groep. ± 2 min. Image credit: Accon4, CC0, via Wikimedia Commons
§ 7 . 1
Je stem laten horen
Vrijheid van meningsuiting
Je mag je mening geven en kritiek uiten op de bestuurders van het land. Dat heet vrijheid van meningsuiting.
Dat kan via massamedia: kranten, televisie en internet. Zo bereik je een groot publiek en kun je invloed hebben op maatschappelijke discussies.
Kritiek op bestuurders mag: zo houden burgers de macht in de gaten.
Massamedia kennen de leerlingen uit §1.1. Bespreek kort: welke grenzen zijn er aan wat je mag zeggen? Dat gaat verder dan de les. ± 2 min.
Belangenvereniging of actiegroep?
§ 7 . 1
Je stem laten horen
V R A A G 3
Belangenvereniging
Actiegroep
De ANWB
Vrijwilligers tegen vervuild water in hun dorp
Organisatie voor de belangen van huurders
Leerlingen die een petitie starten voor een schoolplein
De ANWB en de huurdersorganisatie zijn belangenverenigingen: ze komen op voor een groep. De vrijwilligers en de leerlingen vormen een actiegroep rond één probleem. ± 2 min.
§ 7 . 1
Je stem laten horen
V R A A G 4
Hoe kun je via massamedia je mening laten horen?
Voorbeeld van een goed antwoord: een artikel of een opiniestuk schrijven, een interview geven of iets plaatsen op sociale media. Let op dat het een groot publiek bereikt. ± 2 min.
§ 7 . 1
Je stem laten horen
Politieke stromingen
Partijen hebben eigen ideeën over hoe het land bestuurd moet worden.
Liberalisme
Zoveel mogelijk vrijheid voor het individu.
VVD, D66.
Sociaaldemocratie
Welvaart eerlijk verdelen.
PvdA, GroenLinks.
Confessionalisme
Politiek op basis van geloof.
CDA, ChristenUnie.
One-issuepartij
Richt zich op één onderwerp, zoals dierenrechten.
Partij voor de Dieren.
De klas kent liberalisme en confessionalisme uit klas 2 en sociaaldemocratie uit §2.1: haal ze kort terug. Nieuw is de one-issuepartij: een partij die zich op één onderwerp of ideaal richt. ± 3 min.
§ 7 . 1
Je stem laten horen
Links en rechts
Links
Vaak progressief: voor verandering. Richt zich op gelijkheid en wereldproblemen.
Rechts
Vaak conservatief: voor behoud. Wil zo min mogelijk bemoeienis van de overheid, met een focus op het eigen land.
Links en rechts is een indeling van partijen. Progressief is vernieuwend, conservatief wil behouden wat er is. Ruwe vuistregel, niet elke partij past precies. ± 2 min.
Welke stroming past bij de partij?
§ 7 . 1
Je stem laten horen
V R A A G 5
Liberalisme
Sociaaldemocratie
Confessionalisme
PvdA
CDA
D66
ChristenUnie
VVD
GroenLinks
VVD en D66: liberaal. PvdA en GroenLinks: sociaaldemocratisch. CDA en ChristenUnie: confessioneel. GroenLinks is eigenlijk een groene, linkse partij; sinds 2023 gaat ze samen met de PvdA. Accepteer uitleg als een leerling twijfelt. ± 2 min.
§ 7 . 1
Je stem laten horen
V R A A G 6
Een partij wil zo min mogelijk overheid en richt zich op het eigen land. Links of rechts?
Links en progressief
Rechts en conservatief
Links en conservatief
Rechts en progressief
Goed is B: min overheid en eigen land horen bij rechts, en rechtse partijen zijn vaak conservatief. Links is vaak progressief. ± 1 min.
§ 7 . 1
Je stem laten horen
V R A A G 7
Hoe heb je via verkiezingen invloed op wetten?
Je stemt zelf over elke wet
Je schrijft de wetten in de Tweede Kamer
Je kiest de koning
Je kiest volksvertegenwoordigers die beslissen
Goed is D. Dit is de kern van het eerste doel: indirecte invloed via gekozen vertegenwoordigers. ± 1 min.
§ 7 . 1
Je stem laten horen
V R A A G 8
Noem een andere manier dan stemmen om je stem te laten horen. Hoe geeft die invloed?
Voorbeeld van een goed antwoord: een actiegroep starten om aandacht te vragen voor een probleem; lid worden van een belangenvereniging; je mening uiten in de massamedia. Beoordeel of de manier past en of het effect wordt uitgelegd. ± 3 min.
§ 7 . 1
Je stem laten horen
Begrippen
volksvertegenwoordiging
De mensen die het volk kiest om namens hem te beslissen.
parlement
De Eerste en Tweede Kamer.
verkiezingen
Elke vier jaar stemmen burgers op partijen en kandidaten.
politieke partij
Groep mensen met dezelfde politieke ideeën.
belangenvereniging
Komt op voor de belangen van een groep, zoals de ANWB.
actiegroep
Vrijwilligers die aandacht vragen voor één probleem.
vrijheid van meningsuiting
Je mag je mening en kritiek vrij uiten.
one-issuepartij
Partij die zich op één onderwerp richt.
links en rechts
Links is vaak progressief, rechts vaak conservatief.
Loop de begrippen langs en laat leerlingen een voorbeeld noemen. ± 2 min.