gedragseconomie - havo/vwo 4 Niels

• newEditor
• Economie
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 4

Gedragseconomie

havo/vwo 4

Lesplan

• Uitleg gedragseconomie

• Uitleg verbeeldingsopdracht

• Aan de slag!

Wat betekent rationeel zijn?

Gedragseconomie

Homo economicus: mensbeeld dat ervan uitgaat dat een mens:

• Altijd rationele beslissingen neemt

• Altijd meer wil

Is een mens wel altijd rationeel?

• Emoties spelen vaak een rol in beslissingen

• Mensen houden niet van risico nemen

• Mensen zijn gevoelig voor status

• Mensen kunnen zich laten leiden door wraak of empathie

• Organisaties (bedrijven of overheden) kunnen hier slim op inspelen!

Hoe rationeel ben jij?

Twee vrijwilligers graag!

• Speler 1: 10 minuten eerder weg uit de volgende les

• Verdeel de 10 minuten over speler 1 en 2

• Speler 2 kiest of ze het aanbod accepteert

• Alleen als speler 2 het bod accepteert krijgen beide spelers de beloning

• Bij een afwijzing krijgt niemand iets

Je krijgt een aanbod van 4 minuten voor jou en 6 minuten voor de ander.

Zou je het aanbod accepteren?

A

JA

B

NEE

Je krijgt een aanbod van 3 minuten voor jou en 7 minuten voor de ander.

Zou je het aanbod accepteren?

A

JA

B

NEE

Je krijgt een aanbod van 1 minuten voor jou en 9 minuten voor de ander.

Zou je het aanbod accepteren?

A

JA

B

NEE

Welk voorstel zou een rationeel persoon accepteren?

A

4 voor zichzelf, 6 voor de ander

B

3 voor zichzelf, 7 voor de ander

C

1 voor zichzelf, 9 voor de ander

D

Al deze voorstellen

Gedragseconomie

• Mensen zijn veel minder rationeel dan in veel economische theorie wordt aangenomen

• Gedragseconomie houdt rekening met irrationaliteit van mensen

Hoofdstuk 1

Hoe consumenten vaak irrationele keuzes maken en bedrijven daar op inspelen

Wat kost deze printer?

Goedkoop product -> dure benodigdheden

Duur product -> dure benodigheden

De hoes lijkt goedkoop in verhouding met de dure laptop

Bezitseffect

Je hebt het al in je bezit gehad, daarom heb je er een band mee -> eerder geneigd het product te houden

Een kaneelbroodje bij de supermarkt om de hoek kost €2,50. Een kaneelbroodje bij een supermarkt op 3 minuten hiervandaan kost €1,50

Zou je 3 minuten lopen?

A

JA

B

NEE

Een iPhone bij de winkel om de hoek kost €749. Een iPhone bij een telefoonwinkel op 3 minuten hiervandaan kost €748.

Zou je 3 minuten lopen?

A

JA

B

NEE

Relatieve opofferingskosten

Je hebt meer over voor een besparing van 1 euro bij het kopen van een kaneelbroodje dan bij een iPhone!

Het woordje 'gratis' heeft een effect op consumenten. Raak jij wel eens beïnvloedt door het woordje gratis? Geef een voorbeeld.

De standaard

Mensen hebben een groot vertrouwen in alles wat hen standaard wordt aangeboden.

Hoofdstuk 2

Hoe er experimenten worden gedaan in de gedragseconomie

Economische experimenten

Kunnen gebruikt worden om systematisch aan te tonen dat mensen geen rationele keuzes maken

Neem het volgende gedachte experiment:

Je zet je oude spelcomputer op marktplaats. Je krijgt een bod van €100. De koper komt langs en zegt alleen de spelcomputer te kopen als je mee doet met zijn experiment. Je doet maar mee want je wil echt van die spelcomputer af. Hij geeft je de volgende opties:

A

Je krijgt 120 euro

B

Hij gooit een muntje op. Bij kop krijg je €100, bij munt krijg je €140

Je zet je oude spelcomputer op marktplaats. Je krijgt een bod van €140. De koper komt langs en zegt alleen de spelcomputer te kopen als je mee doet met zijn experiment. Je doet maar mee want je wil echt van die spelcomputer af. Hij geeft je de volgende opties:

A

Je krijgt 120 euro

B

Hij gooit een muntje op. Bij kop krijg je €100, bij munt krijg je €140

Verliesaversie

Bij de tweede vraag heb je het gevoel dat je iets verliest. Ookal zijn de gegeven opties precies hetzelfde!

Verliesaversie:

• Naar gevoel van iets verliezen is groter dan de opbrengst van winnen

• Mensen nemen ook meer risico als ze verliezen

• Dit gedrag wordt zelfs al bij apen geconstateerd en is dus waarschijnlijk genetisch

Spijtaversie

Wie kent de postcodeloterij?

Sociale prijzen

•Als je helpt bij het verhuizen van een vriend of vriendin

•Geeft die je na afloop geld?

•Nee! Maar wel bijvoorbeeld eten of wat lekkers te drinken

•Dit noemen we sociale prijzen

Experiment: zorgt een boete voor beter gedrag?

•Op een kinderdagverblijf komen vaak ouders te laat hun kinderen ophalen.

•Omdat personeel dan langer moeten blijven wekt dit irritatie op.

•De manager besluit een boete in te stellen voor ouders die te laat komen.

•Wat denk je, komen ouders nu eerder?

•Nee, ouders zien de boete als een manier om hun schuldgevoel af te kopen. Ik ben te laat, maar ik betaal gewoon dus is het goed. (een boete werkt niet altijd).

Experiment: lokvogel

•Het Mindf*ck filmpje

•Koffie voor €1

•Muffin voor €3,95

•Koffie + muffin voor €4

•De muffin is hier een lokvogel

Experiment: waardering en motivatie

• Onderzoekers lieten mensen LEGO figuren bouwen voor geld

• Voor de eerste kregen ze $3, voor de tweede $2,70, voor de derde $2,40 etc.

• Deelnemers mochten zo lang doorbouwen tot ze niet meer wilden

• Bij groep 1 werden de gebouwde figuren onder de tafel geplaatst

• Bij groep 2 werden de figuren direct voor hun neus afgebroken als ze klaar waren

• Wie werkte langer door denk je?

• Groep 1: 11 LEGO figuren

• Groep 2: 7 LEGO figuren

• Vertelt ons dat mensen niet alleen door geld worden gemotiveerd!

Hoofdstuk 3

Hoe de overheid inzichten uit de gedragseconomie kan meenemen in het beleid

Rol van de overheid

Consumenten beschermen -> concumentenbond/verplichte bedenktijd

Consumenten stimuleren om bepaalde keuzes te laten maken -> nudging

Orgaandonor

•De standaard was vroeger dat je geen orgaandonor bent

•Maar we hebben een groot tekort aan orgaandonoren

•Oplossing?

•Maak het de standaard dat je wel orgaandonor bent

•Iedereen kan dan de beslissing nemen om niet orgaandonor te zijn

•Het blijkt dat mensen best orgaandonor willen zijn maar het lastig vinden om de beslissing te maken

Slide titel

Slide tekst

Slide titel

Slide tekst

Lees de opdracht door

Kijk ook naar het beoordelingsmodel

Voorbeelden van begrippen die je kan kiezen:

• Vergelijkingen (goedkoop product -> dure benodigdheden/duur product -> dure benodigdheden)

• Relatieve opofferingskosten

• Bezitseffect

• Verliesaversie

• Spijtaversie

• Gratis

• De standaard

• De lokvogel

• Sociale prijzen en marktprijzen

Je mag ook iets anders bedenken, maar overleg wel met de docent!

Ideëen van verbeeldingen

Bedenk een slimme (overheids)campagne/nudge om gedrag te veranderen

Bedenk een marketingtruct of campagne om klanten te lokken

Ga in winkels op zoek naar marketingtrucjes en maak een filmpje

Maak een creatieve strip waarin je begrippen uitwerkt

Verzin een experiment met de begrippen en analyseer de resultaten

Beoordeling

• Minimumcriteria voor een Naar verwachting

• Criteria voor een Boven verwachting

  • Minimaal drie van de vier

Voorbeeld twee jaar geleden

Pannenkoeken bakken met de lokvogel in de kleine en grote pauze!

Wat vinden jullie van deze verbeeldingsopdracht?

• Wat is er goed aan?

• Wat is er minder goed aan?

• Gebruik de rubric

Orgineel

Maar één begrip

Niet een hele duidelijke lokvogel

Nog een voorbeeld

Posters en enquête

Kolom tekst

Begrippen:

• gratis

• lokvogel

Wat vinden jullie van deze verbeeldingsopdracht?

• Wat is er goed aan?

• Wat is er minder goed aan?

• Gebruik de rubric.

Vergelijking is niet 'clean'

Enerzijds verschil in vormgeving

Anderzijds verschil 'gratis'

Geen lokvogel

Laatste voorbeeld

Strip lokvogel, gratis en ultimatumspel

Wat vinden jullie van deze verbeeldingsopdracht?

• Wat is er goed aan?

• Wat is er minder goed aan?

• Gebruik de rubric.

Meerdere begrippen

Creatief en origineel

Theoretisch goed, hoewel lokvogel niet helemaal correct

Groepjes

1.Jonathan, Max

2.Nina, Vera, Mats

3.Azmeer, Finn, Joseph

4.Dina, Jette, Charlie, Boele

5.Lot, Annelynn, Roanna

6.Berber, Mint