Werkwoordspelling in drie tijden
Werkwoordspelling
Lesduur is: 20 minOnderdelen in deze les
Werkwoordspelling
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan werkwoorden in de tegenwoordige tijd, verleden tijd en voltooide tijd correct spellen.
Deze slide heeft geen instructies
De stam van het werkwoord
De stam is de basis voor veel regels.
Neem het hele werkwoord: lopen
Haal -en weg: lop
Maak de stam goed schrijfbaar: loop
Meer voorbeelden:
werken → werk
vinden → vind
maken → maak
Benadruk dat de stam niet altijd precies klinkt zoals je verwacht. Bij bijvoorbeeld lopen krijg je na het weghalen van -en eerst lop, maar de correcte stam is loop.
Tegenwoordige tijd: persoonsvorm
In de tegenwoordige tijd gebruik je vaak de stam.
ik loop
jij loopt
hij/zij/het loopt
wij/jullie/zij lopen
Kort: stam bij ik, stam + t bij hij/zij/jij.
Uitzondering: willen: Hij/ Zij wil , dus zonder -t
Houd het hier nog eenvoudig. De aparte regel voor jij achter de persoonsvorm komt op de volgende slide.
De lastige t in de tegenwoordige tijd
De t hangt af van het onderwerp en de plaats in de zin.
Jij werkt vandaag thuis.
Werk jij vandaag thuis?
Hij werkt vandaag thuis.
Ik werk vandaag thuis.
Bij jij valt de t vaak weg als jij achter de persoonsvorm staat.
Noem alleen de kernregel. Vermijd hier uitzonderingen zoals je/jij te breed uitwerken als dat de groep in verwarring brengt.
Waarom d, t en dt vaak misgaan
Je schrijft niet op gehoor, maar volgens de regel.
worden → ik word
worden → hij wordt
vinden → ik vind
antwoorden → hij antwoordt
De letters d, t en dt ontstaan door de stam en de uitgang van de persoonsvorm.
Leg uit dat leerlingen vaak alleen luisteren naar de klank. Bij word en wordt hoor je bijna hetzelfde, maar de grammaticale functie bepaalt de spelling.
Welke vorm hoort bij hij in de tegenwoordige tijd?
stam + t
hele werkwoord
stam + de
ge + stam
Controleert de kernregel uit de slides over de tegenwoordige tijd. Afleiders komen uit andere tijden of vormen.
Wordwall tegenwoordige tijd
Deze slide heeft geen instructies
Brain break
Slide tekst
Deze slide heeft geen instructies
Verleden tijd: zwakke werkwoorden
Zwakke werkwoorden krijgen in de verleden tijd:
-te / -ten of
-de / -den
Voorbeelden:
werken → werkte, werkten
maken → maakte, maakten
leven → leefde, leefden
antwoorden → antwoordde, antwoordden
Gebruik hier de term zwakke werkwoorden bewust en koppel die direct aan het vaste patroon in de verleden tijd.
Wanneer kies je -te of -de?
Kijk naar de laatste klank van de stam.
Zit die in 't kofschip (of soft ketchup)? Dan krijg je -te / -ten.
Zit die daar niet in? Dan krijg je -de / -den.
Voorbeelden:
werk → werkte
pak → pakte
leef → leefde
bel → belde
Als de klas 't fokschaap kent, mag je die term gebruiken; anders volstaat 't kofschip. Leg uit dat het om de laatste klank gaat, niet alleen om de laatste letter.
Verleden tijd: sterke werkwoorden
Sterke werkwoorden veranderen vaak van klank.
lopen → liep
blijven → bleef
zingen → zong
drinken → dronk
Deze vormen moet je kennen of opzoeken.
Maak het onderscheid scherp: zwakke werkwoorden volgen een regel, sterke werkwoorden vaak niet. Noem dat sterke werkwoorden daarom vaker uit het hoofd geleerd worden.
Wordwall verleden tijd
Deze slide heeft geen instructies
Brain break
Slide tekst
Deze slide heeft geen instructies
Tijdsaanduiding helpt kiezen
Woorden in de zin helpen je de juiste tijd kiezen.
nu, vandaag, meestal → vaak tegenwoordige tijd
gisteren, vroeger, vorige week → vaak verleden tijd
heeft, hebben, is, zijn → vaak voltooide tijd
Eerst de tijd herkennen maakt de spelling makkelijker.
Benadruk dat tijdsaanduiding niet zelf de spellingregel is, maar wel helpt om de juiste werkwoordsvorm te kiezen.
Verleden tijd kiezen
Bij zwakke werkwoorden kijk je naar de laatste klank van de stam. Zit die in 't kofschip, dan schrijf je vaak -te of -ten. Zit de klank daar niet in, dan kies je -de of -den.
Benadruk dat het om de laatste klank gaat en niet alleen om de laatste letter.
Voltooide tijd: hoe bouw je die op?
De voltooide tijd bestaat uit:
een hulpwerkwoord: heeft / hebben / is / zijn
een voltooid deelwoord
Voorbeelden:
ik heb gewerkt
zij heeft geleerd
wij zijn gefietst
hij is gevallen
Houd de focus op spelling, niet op een uitgebreide uitleg van hulpwerkwoorden. Het gaat hier om herkennen van de voltooide tijd en de vorm van het voltooid deelwoord.
Voltooid deelwoord van zwakke werkwoorden
Bij zwakke werkwoorden krijg je meestal:
ge- voor de stam
-t of -d achteraan
Voorbeelden:
werken → gewerkt
maken → gemaakt
leven → geleefd
antwoorden → geantwoord
Verbind deze slide direct met de vorige over 't kofschip: dezelfde keuze tussen t en d helpt ook bij het voltooid deelwoord van zwakke werkwoorden.
Wanneer schrijf je -t of -d?
Ook bij het voltooid deelwoord van zwakke werkwoorden kijk je naar de laatste klank van de stam.
klank uit 't kofschip/ soft ketchup → -t
andere klank → -d
Voorbeelden:
pak → gepakt
werk → gewerkt
bel → gebeld
red → gered
Laat zien dat leerlingen zo minder losse regels hoeven te onthouden: één denkwijze helpt bij verleden tijd én voltooid deelwoord.
Uitzonderingen:
Alle werkwoorden die beginnen met be-, er-, ge-, her- , ont-, en ver- krijgen geen ge - voor het voltooid deelwoord.
infinitief voltooid deelwoord
verdelen stam+d = verdeeld
geschieden stam (geen extra 'd') = geschied
betalen stam+d = betaald
ontdekken stam+t = ontdekt
erkennen stam+d = erkend
herkennen stam+d = herkend
Deze slide heeft geen instructies
Sterke werkwoorden in de voltooide tijd
Sterke werkwoorden hebben vaak een onregelmatig voltooid deelwoord.
zien → gezien
lopen → gelopen
schrijven → geschreven
drinken → gedronken
Deze vormen volgen niet altijd de regel van -t of -d.
Koppel dit aan de eerdere slide over sterke werkwoorden in de verleden tijd: ook in de voltooide tijd zijn ze vaak onregelmatig.
Zo pak je werkwoordspelling aan
Een handig stappenplan:
Zoek het werkwoord.
Bepaal de tijd.
Kijk of het een persoonsvorm of voltooid deelwoord is.
Bepaal de stam.
Kies de juiste regel: stam, stam + t, -te/-de of -t/-d.
Zo werk je nauwkeurig in plaats van op gevoel.
Deze samenvattende slide brengt alle onderdelen van het leerdoel samen: stam, onderwerp, tijd, sterke en zwakke werkwoorden en d/t/dt-regels.
Voltooide tijd en deelwoord
De voltooide tijd bestaat uit een hulpwerkwoord en een voltooid deelwoord. Bij zwakke werkwoorden schrijf je vaak ge- voor de stam en daarna -t of -d. Sterke werkwoorden zijn hierbij vaak onregelmatig.
Verbind de opbouw van de voltooide tijd met de spelling van zwakke en sterke werkwoorden.
Welke zin staat in de voltooide tijd?
Ik werk thuis.
Wij liepen snel.
Zij heeft geleerd.
Jij maakt huiswerk.
De juiste optie bevat een hulpwerkwoord en een voltooid deelwoord.
Wordwall voltooide tijd
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
stam - de basisvorm van het werkwoord die je krijgt vanuit het hele werkwoord
persoonsvorm - de werkwoordsvorm die verandert als je de zin van tijd of onderwerp verandert
tegenwoordige tijd - de tijd die meestal gaat over nu
verleden tijd - de tijd die gaat over wat eerder gebeurde
voltooide tijd - een tijd met een hulpwerkwoord en een voltooid deelwoord
sterk werkwoord - een werkwoord dat vaak van klank verandert
zwak werkwoord - een werkwoord dat vaste uitgangen krijgt zoals -te of -de
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
voltooid deelwoord - een werkwoordsvorm zoals gewerkt, gemaakt of gelopen
onderwerp - het woord dat aangeeft wie iets doet in de zin
hulpwerkwoord - een werkwoord dat samen met een andere werkwoordsvorm een tijd maakt, zoals heeft of zijn
regelmatige werkwoorden - werkwoorden die vaste spellingregels volgen
onregelmatige werkwoorden - werkwoorden die niet altijd de vaste regels volgen
d, t, dt - veelvoorkomende spellinguitgangen bij werkwoorden, afhankelijk van stam en vorm
Deze slide heeft geen instructies
O.T.T O.V.T V.T.T
Onvoltooid tegenwoordige tijd
1A. Ik speel nu met mijn hond in het park.
Onvoltooid verleden tijd
1B. Ik speelde gisteren met mijn hond in het park.
Voltooid tegenwoordige tijd
1C. Ik heb gisteren met mijn hond in het park gespeeld.
Deze slide heeft geen instructies
Onvoltooid tegenwoordige tijd:1A. Ik speel nu met mijn hond in het park.
Onvoltooid verleden tijd:1B. Ik speelde gisteren met mijn hond in het park.
Voltooid tegenwoordige tijd: 1C. Ik heb gisteren met mijn hond in het park gespeeld.
Maak nu jouw drie enkelvoudige zinnen met 5 zinsdelen. Je mag ook inversiezinnen maken :-)
Deze slide heeft geen instructies
Voegwoorden want en omdat
Samengestelde zinnen
Deze slide heeft geen instructies
Rally Coach 3 werkwoordtijden
Slide tekst
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
