Les 4; Bewegingen van het lichaam

Bewegen in het lichaam

1 / 44
volgende
Slide 1: Slide
newEditorFitnessMBOStudiejaar 3

In deze les zitten 44 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Bewegen in het lichaam

Deze les sluit aan op botten en gewrichten van vorige week en bereidt voor op spieren van volgende week. Benadruk dat gewrichten niet alleen namen hebben, maar ook typische bewegingsmogelijkheden.

Lesdoel

Ik kan de bewegingsmogelijkheden van belangrijke gewrichten herkennen en uitleggen in welke bewegingsvlakken en om welke assen deze bewegingen plaatsvinden.

Deze slide heeft geen instructies

Welk woord past voor jou bij bewegen in gewrichten?

Gebruik de opbrengst om voorkennis te activeren. Verwachte woorden: flexie, extensie, rotatie, schouder, knie, vlak, as, mobiliteit, stabiliteit.

Bewegingen beschrijven

In fitness kijk je niet alleen wat beweegt, maar ook hoe het beweegt.


Een beweging beschrijf je met:

  • het gewricht

  • de bewegingsrichting

  • het bewegingsvlak

  • de as waaromheen de beweging draait


Zo kun je oefeningen correct analyseren en coachen.

Leg de koppeling met trainer-coach uit: goede bewegingsanalyse helpt bij techniek, veiligheid en gerichte feedback.

Bewegingsvlakken

  • Sagittaal vlak: voor- en achterwaartse bewegingen

  • Frontaal vlak: zijwaartse bewegingen

  • Transversaal vlak: draaiende bewegingen


Vlakken helpen om bewegingen precies te benoemen.

Gebruik herkenbare voorbeelden: squat of biceps curl in het sagittale vlak, jumping jack in het frontale vlak, romp draaien in het transversale vlak.

Assen

  • Transversale as hoort bij beweging in het sagittale vlak

  • Sagittale as hoort bij beweging in het frontale vlak

  • Longitudinale as hoort bij beweging in het transversale vlak


Een beweging gebeurt in een vlak en om een as.

Veel studenten halen vlak en as door elkaar. Herhaal steeds de vaste koppelingen.

Veelgebruikte bewegingsnamen

  • Flexie: buigen, hoek kleiner maken

  • Extensie: strekken, hoek groter maken

  • Abductie: van het lichaam af bewegen

  • Adductie: naar het lichaam toe bewegen

  • Rotatie: draaien om de lengte-as

  • Circumductie: cirkelbeweging als combinatie van meerdere richtingen

Noem dat niet elk gewricht al deze bewegingen kan maken. Dat verschil komt terug in de subtopics.

Sportmedische namen voor bewegingen

  • flexie = buigen van knie, elleboog, vingers en tenen

  • extensie = strekken van knie, elleboog, vingers en tenen

  • lateraalflexie = zijwaarts buigen van de wervelkolom

  • Ventraalflexie = voorwaarts buigen van de wervelkolom

  • retroflexie = achteroverbuigen van de romp, achterwaarts heffen van armen en benen

  • anteflexie = vooroverbuigen van de romp, voorwaarts heffen van armen en benen

  • torsie = draaien van de wervelkolom

  • plantairflexie = strekken van de voet (spitsstand)

  • palmairflexie = buigen in de richting van de handpalm

  • dorsaalflexie = buigen van de rug in de richting van de hand- en voetrug

  • rotatie = draaiing

  • endorotatie = binnenwaartse draaiing

  • exorotatie = buitenwaartse draaiing

  • abductie = van het lichaam af bewegen

  • adductie = naar het lichaam toe bewegen

  • pronatie = de duim naar binnen draaien

  • Supinatie = de duim naar buiten draaien

  • elevatie = heffen van schouderblad en sleutelbeen

  • depressie = schouderblad omlaag bewegen

  • protractie = schouderbladen naar voren trekken

  • retractie = schouderbladen naar elkaar toe bewegen.

Deze slide heeft geen instructies

Schouder en heupgewricht

  • Beide zijn kogelgewrichten

  • Ze kunnen in meerdere richtingen bewegen

  • Daardoor zijn ze belangrijk bij veel fitnessoefeningen


Toch bewegen ze niet precies even vrij.

Open met de overeenkomst: veel bewegingsvrijheid. Werk daarna toe naar het verschil tussen mobiliteit en stabiliteit.

Schouder en heupgewricht

  • flexie en extensie

  • abductie en adductie

  • endorotatie en exorotatie

  • circumductie

  • groot bereik, maar stabieler dan de schouder

Schouder

  • flexie en extensie

  • abductie en adductie

  • endorotatie en exorotatie

  • circumductie

  • zeer grote bewegingsvrijheid

Heup

Benadruk dat beide gewrichten vergelijkbare bewegingsrichtingen hebben, maar dat de heup functioneel meer draag- en stabiliteitstaken heeft.

Vlakken en assen bij schouder en heup

  • Flexie/extensie → sagittale vlak → transversale as

  • Abductie/adductie → frontale vlak → sagittale as

  • Rotatie → transversale vlak → longitudinale as


Omdat schouder en heup kogelgewrichten zijn, komen alle drie de vlakken hier duidelijk terug.

Koppel aan voorbeelden zoals shoulder press, lateral raise en heuprotatie.

Functioneel verschil

Schouder kiest vooral voor mobiliteit.


Heup combineert mobiliteit met stabiliteit en krachtoverdracht.


In coaching zie je dus vaak: schouder vraagt controle, heup vraagt controle én kracht.

Laat studenten beseffen waarom schoudertechniek kwetsbaarder kan zijn en waarom heupfunctie cruciaal is in staan, lopen, springen en tillen.

Welke combinatie past bij abductie van schouder of heup?

A

Frontaal vlak

B

Sagittaal vlak

C

Transversaal vlak

D

Longitudinale as

Abductie/adductie gebeurt in het frontale vlak en om de sagittale as. Distractors toetsen verwarring tussen vlak en as.

Schouder en heup aanvullen

Schouder en heup zijn kogelgewrichten en kunnen bewegen in meerdere richtingen. De schouder heeft veel mobiliteit, terwijl de heup meer stabiliteit toevoegt tijdens bewegen en kracht leveren.

kogelgewrichten
richtingen
mobiliteit
stabiliteit
scharniergewrichten
assen
rotatie
balans

Laat studenten het functionele verschil benoemen: schouder vooral mobiliteit, heup mobiliteit én stabiliteit.

Elleboog en knie

  • Deze gewrichten werken vooral als scharniergewrichten

  • Hun hoofdtaak is bewegen in één dominante richting

  • Dat maakt de beweging functioneel en controleerbaar

Maak het contrast met schouder en heup expliciet: minder vrijheid, maar juist gericht op efficiënt buigen en strekken.

Elleboog en knie

Knie

  • vooral flexie en extensie

  • beweging vooral in het sagittale vlak

  • belangrijk bij duw- en trekoefeningen

  • vooral flexie en extensie

  • beweging vooral in het sagittale vlak

  • belangrijk bij lopen, springen en squatvarianten

Elleboog

Zuiver anatomisch bestaan er kleine nevenbewegingen, maar houd de focus voor deze les op de dominante functie van het gewricht.

Bijpassend vlak en as

Bij zowel elleboog als knie is de hoofdbeweging:


Flexie/extensie → sagittale vlak → transversale as


Dit is een goed voorbeeld van een gewricht waarbij één bewegingsrichting centraal staat.

Herhaal dat studenten bij oefenanalyse eerst zoeken naar de dominante beweging. Dat maakt het koppelen aan vlak en as makkelijker.

Fitnessvoorbeelden

  • Biceps curl: vooral elleboogflexie

  • Push-up omhoog: elleboogextensie

  • Squat zakken: knieflexie

  • Squat omhoog: knie-extensie

Laat zien dat één oefening uit meerdere gewrichten bestaat, maar dat je per gewricht apart kunt analyseren.

Wat is de hoofdbeweging van elleboog en knie?

A

Rotatie

B

Abductie

C

Flexie/extensie

D

Circumductie

Deze gewrichten functioneren in deze les vooral als scharniergewrichten met één dominante bewegingsrichting.

Dominante richting herkennen

Bij de elleboog en knie staat vooral flexie/extensie centraal. Deze beweging gebeurt vooral in het sagittale vlak en draait om de transversale as. Daarom zijn biceps curl en squat goede voorbeelden van dezelfde hoofdlogica.

flexie/extensie
sagittale vlak
transversale as
frontale vlak
sagittale as
rotatie
adductie

Controleer of studenten de vaste koppeling richting-vlak-as kunnen reproduceren.

Pols en enkel

  • Deze gewrichten sturen en verfijnen beweging

  • Ze zijn belangrijk voor houding, balans en krachtsoverdracht

  • In fitness merk je ze vaak bij steunen, landen en afzetten

Introduceer ze als kleinere gewrichten met grote invloed op techniek en uitvoering.

Pols en enkel

Enkel

  • plantairflexie en dorsaalflexie

  • inversie en eversie

  • belangrijk voor balans en afzet

  • flexie en extensie

  • abductie en adductie

  • kleine combinaties mogelijk

  • helpt bij grip en steun

Pols

Als je plantairflexie en dorsaalflexie uitlegt: wijs op tenen wegduwen versus tenen optrekken.

Vlakken en assen bij pols en enkel

  • Flexie/extensie of dorsaalflexie/plantairflexie → sagittale vlak → transversale as

  • Abductie/adductie of inversie/eversie → vooral frontale vlak → sagittale as


Deze gewrichten combineren sturen met stabiliseren.

Houd het eenvoudig: de lesdoelstelling is herkennen van dominante vlakken en assen, niet het volledig uitdiepen van alle anatomische details.

Waarom dit telt in fitness

  • Een stijve pols beïnvloedt steun bij plank of push-up

  • Een beperkte enkel verandert squat- en landingshouding

  • Kleine gewrichten kunnen dus grote bewegingen verstoren

Maak de transfer naar blessurepreventie en techniekcoaching zonder uit te wijden naar spierleer.

Welke beweging hoort bij de enkel?

A

Plantairflexie

B

Protractie

C

Lateroflexie

D

Retractie

Plantairflexie en dorsaalflexie horen bij de enkel. De andere opties horen bij romp of schoudergordel.

Pols en enkel aanvullen

De pols helpt bij grip en steun. De enkel is belangrijk voor balans en afzet. Flexie en extensie of dorsaalflexie en plantairflexie horen vooral bij het sagittale vlak met de transversale as als bijpassende as.

grip
balans
sagittale vlak
transversale as
rotatie
frontale vlak
sagittale as
elevatie

Benadruk de transfer naar techniek: kleine gewrichten sturen grote bewegingen mee.

Welk gewricht merk jij het vaakst bij techniekproblemen in fitness?

1

Pols

2

Enkel

3

Beide even vaak

4

Nog niet op gelet

Deze slide heeft geen instructies

Wervelkolom

  • De wervelkolom is geen enkel gewricht, maar een keten van gewrichten

  • Samen maken die kleine bewegingen mogelijk

  • Zo ontstaat beweeglijkheid van de romp

Leg uit dat de optelsom van kleine segmentbewegingen zorgt voor zichtbare rompbewging.

Bewegingen van de wervelkolom

  • Ventraal flexie: voorover buigen

  • Dorsaal flexie: achterover strekken

  • Lateraalflexie: zijwaarts buigen

  • Torsie: draaien van de romp


De wervelkolom beweegt dus in meerdere vlakken.

Gebruik de term lateroflexie consequent voor zijwaarts buigen van de romp.

Vlakken en assen van de romp

  • ventraal en dorsaal Flexie → sagittale vlak → transversale as

  • Lateraal flexie → frontale vlak → sagittale as

  • Torsie → transversale vlak → longitudinale as


De romp is daardoor een goed voorbeeld om alle koppelingen te herkennen.

Deze slide verbindt de anatomie direct aan de vlakken en assen. Dit is een kernmoment in de les.

Rompbeweging in training

  • buikspieroefening: rompflexie

  • back extension: rompextensie

  • zijwaartse buiging: lateroflexie

  • russian twist: rotatie

Benadruk dat in veel oefeningen de romp niet alleen beweegt, maar ook juist stabiliseert.

In welk vlak gebeurt lateroflexie van de romp vooral?

A

Sagittale vlak

B

Transversale vlak

C

Frontale vlak

D

Longitudinale as

Lateroflexie is zijwaarts buigen van de romp: frontale vlak, om de sagittale as.

Schoudergordel

  • De schoudergordel bestaat vooral uit schouderblad en sleutelbeen

  • Deze structuur ondersteunt de armbewegingen

  • Zonder goede schoudergordelbeweging werkt de schouder minder efficiënt

Veel studenten denken alleen aan het schoudergewricht. Maak duidelijk dat de schoudergordel een eigen rol heeft in bewegen.

Bewegingen van de schoudergordel

  • Elevatie: schouders optrekken

  • Depressie: schouders omlaag

  • Protractie: schouderbladen naar voren

  • Retractie: schouderbladen naar achteren

  • Upward rotation en downward rotation van het schouderblad

Gebruik de Nederlandse termen waar mogelijk, maar noem dat upward/downward rotation vaak ook zo in de fitnesspraktijk worden gebruikt.

Waarom de schoudergordel belangrijk is

Arm heffen gebeurt niet alleen in het schoudergewricht.


Schoudergewricht + schoudergordel werken samen.


Bij duwen, trekken en bovenhandse oefeningen zorgt die samenwerking voor ruimte, controle en een vloeiende beweging.

Leg de samenwerking uit zonder diep in scapulohumeraal ritme te gaan; houd het functioneel en praktisch.

Herkennen in oefeningen

  • Shrug: elevatie

  • Row: retractie

  • Push-up plus: protractie

  • Overhead press: upward rotation van de schoudergordel

Koppel elk voorbeeld terug aan observatie als coach: wat beweegt er precies behalve de arm?

Samenvatting van de les

  • Kogelgewrichten zoals schouder en heup bewegen in veel richtingen

  • Scharniergewrichten zoals elleboog en knie vooral in flexie en extensie

  • Pols, enkel, wervelkolom en schoudergordel sturen, ondersteunen en verfijnen beweging

  • Elke beweging herken je via gewricht, richting, vlak en as

Deze samenvatting brengt alle subtopics weer samen richting het lesdoel.

Welke beweging past bij een row?

A

Elevatie

B

Protractie

C

Retractie

D

Depressie

Bij een row bewegen de schouderbladen naar achteren: retractie.

Schoudergordel herkennen

De schoudergordel bestaat vooral uit het schouderblad en het sleutelbeen. Bij een shrug zie je elevatie, en bij een push-up plus vooral protractie van de schouderbladen.

schouderblad
sleutelbeen
elevatie
protractie
heupkom
borstbeen
retratie
inversie

Laat studenten expliciet onderscheiden tussen beweging van arm en beweging van schoudergordel.

Welk voorbeeld hielp jou het meest om vlak en as te begrijpen?

Gebruik antwoorden om te zien welke uitleg of voorbeelden het best werkten voor deze groep.

Welk onderdeel vond jij nog het lastigst?

Peil waar nog onduidelijkheden zitten richting de volgende les over spieren.

Begrippenlijst

Flexie - het buigen van een gewricht waardoor de hoek kleiner wordt

Extensie - het strekken van een gewricht waardoor de hoek groter wordt

Abductie - een beweging van het lichaam af

Adductie - een beweging naar het lichaam toe

Rotatie - een draaiende beweging om een as

Circumductie - een cirkelbeweging als combinatie van meerdere bewegingen

Sagittale vlak - het vlak waarin voor- en achterwaartse bewegingen plaatsvinden

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

Frontale vlak - het vlak waarin zijwaartse bewegingen plaatsvinden

Transversale vlak - het vlak waarin draaiende bewegingen plaatsvinden

Transversale as - de as waaromheen beweging in het sagittale vlak plaatsvindt

Sagittale as - de as waaromheen beweging in het frontale vlak plaatsvindt

Longitudinale as - de as waaromheen beweging in het transversale vlak plaatsvindt

Plantairflexie - het wegduwen van de voet of tenen omlaag

Dorsaalflexie - het optrekken van de voet of tenen omhoog

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

Inversie - het naar binnen kantelen van de voetzool

Eversie - het naar buiten kantelen van de voetzool

Lateroflexie - het zijwaarts buigen van de wervelkolom

Elevatie - het optrekken van de schouders

Depressie - het laten zakken van de schouders

Protractie - het naar voren bewegen van de schouderbladen

Retractie - het naar achteren bewegen van de schouderbladen

Deze slide heeft geen instructies