3M hoofdstuk 1 organen & cellen.pptx

• newEditor

Geestelijke groei & ontwikkeling

Geestelijke groei & ontwikkeling: verandering van manier van denken, leren en gevoelens.

Voorbeelden:

Eerst vond een kind het spelen met speelgoed leuk en toen die ouder

werd kreeg het kind interesse in ander dingen.

Een baby kan niet lezen een schoolkind (6-12) wel.

Thema 1. Organen & cellen

Basisstof 1. Organismen

Leerdoelen

Aan het eind van de les kan je de levensfasen van de mens benoemen.

Aan het eind van de les kan je de 9 levenskenmerken van een organisme benoemen.

Organisme

- Levend wezen  planten, dieren, schimmels en bacteriën.

Leven

- Organisme vertoont levenskenmerken.

Dood

- Organisme heeft ooit levenskenmerken vertoont nu niet meer.

Levenloos

- Het heeft nooit levenskenmerken vertoont.

Levenskenmerken

1. Groei

2. Ontwikkeling

3. Reageren op prikkels

4. Beweging

5. Stofwisseling

6. Voeding

7. Ademhaling

8. Uitscheiding

9. Voortplanting

Lichamelijke groei en ontwikkeling

Groei= het groter en zwaarder worden van een organisme.

Ontwikkeling= het ontstaan van nieuwe structuren.

Lichamelijke groei & ontwikkeling: groter en zwaarder worden, maar ook het ontstaan van nieuwe structuren. Bv. borsten (waren er nog niet toen een meisje geboren werd).

- Lichamelijke groei & ontwikkeling stop eerder dan de geestelijke groei & ontwikkeling.

Overzicht

Basisstof 1. Organismen

Basisstof 2. De bouw van een organisme

Basisstof 3. Cellen van dieren en planten

Basisstof 4. Chromosomen

Basisstof 5. Gewone celdeling (mitose)

Basisstof 6. Reductiedeling (meiose)

Levensfases

1. Baby

2. Peuter

3. Kleuter

5. Schoolkind

5. Puber

6. Adolescent

7. Volwassene

8. Oudere

Levensfase= een periode met bepaalde kenmerken

- Levensfasen duren niet bij iedereen even lang.

Lesdoelen checken

Benoem de 9 levenskenmerken van een organisme benoemen.

1. Groei

2. Ontwikkeling

3. Reageren op prikkels

4. Beweging

5. Stofwisseling

6. Voeding

7. Ademhaling

8. Uitscheiding

9. Voortplanting

Benoem de levensfasen van de mens.

1. Baby

2. Peuter

3. Kleuter

5. Schoolkind

5. Puber

6. Adolescent

7. Volwassene

8. Oudere

Basisstof 2. De bouw van een organisme

Leerdoelen

Aan het eind van de les kan je organisatieniveaus in de biologie in een organisme beschrijven

Organisatie niveaus

Organisatieniveaus van groot naar klein:

- Organisme

- Orgaanstelsel

- Orgaan

- Weefsel

- Cel

De organisatie niveaus werken met elkaar samen.

Bijvoorbeeld: zintuigcel en spieren.

- Zintuigcellen neem de bal waar.

- Met je spieren kan je de bal wegslaan.

Organisatieniveau= niveau van leven waar biologen naar kijken.

- Elk organisatieniveau is de bouwsteen voor het volgende niveau.

Organisme, orgaanstelsel & organen

Organisme= levend wezen. Niet alle organismen hebben orgaanstelsels bv. bacterie.

Orgaanstelsel= groep organen die met elkaar samenwerken.

Orgaan= een deel van een organisme met 1 of meerdere functies.

Weefsel en cellen

Weefsel= een groep cellen met de zelfde vorm en functie.

Orgaan bestaat uit weefsel orgaan kan ook meerdere weefsels hebben.

- In sommige weefsels vind je tussencelstof.

Tussencelstof= stof tussen de cellen.

- Bestaan meerdere typen tussencelstof (met andere functies).

Bv. hersenvloeistof tussen zenuwcellen in de hersen

of kalkachtige stof tussen botcellen

Cel= kleinste bouwsteen van een organisme

- Hebben in werkelijkheid diepte.

Lesdoelen checken

Welke niveau in de biologie is het kleinst?

- Cel niveau

Wat is tussencelstof?

- Tussencelstof= vloeibare of harde stof die tussen de cellen ligt.

Basisstof 3. Cellen van dieren en planten

Leerdoelen

Aan het eind van de les kan je de onderdelen van dierlijke cellen benoemen met hun functies.

Aan het eind van de les kan je de onderdelen van plantaardige cellen benoemen met hun functies.

Onderdelen dierlijke cel

Cytoplasma (celplasma)= vloeistof in de cel.

- Bestaat uit water + opgeloste stoffen.

Celmembraan= dun vliesje om de cel heen

houdt het cytoplasma bij elkaar.

Celkern= in de kern zit DNA opgeslagen.

- Celkern regelt alles wat er in de cel gebeurt.

Kernmembraan= vliesje om de celkern heen.

Zorgt ervoor dat de inhoud van de celkern gescheiden blijft van het cytoplasma.

kernmembraan

Onderdelen plantencel

Celkern= in de kern zit DNA opgeslagen. Regelt alles wat in de cel gebeurt.

Kernmembraan= vliesje om de celkern heen.

Zorgt ervoor dat de inhoud van de kern gescheiden blijft van het cytoplasma.

Cytoplasma= vloeistof in de cel.

- Bestaat uit water + opgeloste stoffen.

Bladgroenkorrels= vindt fotosynthese in plaats.

- Maakt een plant ook groen.

Vacuole= blaasje gevuld met vocht.

Zorgt voor opslag van stoffen en geeft stevigheid aan de cel.

Celmembraan= dun vliesje om het cytoplasma heen.

Houdt het cytoplasma bij elkaar.

Celwand= wand om de celmembraan, zorgt voor stevigheid.

Is zelf geen onderdeel van de cel zelf!  tussencelstof

Intercelluaire ruimte= deze holten zijn gevuld met lucht of water.

Verschil tussen dierlijke en planten cellen

bladgroenkorrels

celmembraan

vacuole

cytoplasma

celwand

celkern

kernmembraan

celkern

cytoplasma

kernmembraan

celmembraan

Verschil

Planten hebben:

Bladgroenkorrels

Vacuole

Celwand

Dierlijke cellen hebben deze niet

Korrels (plastiden) in cytoplasma van plantaardige cellen

Zetmeel is reservestof voor de plant.

Het ene type kan veranderen in het andere.

Type plastiden in cytoplasma van plantaardige cellen

Lesdoelen checken

Welke cel is dierlijk? En welke een plantencel?

Welk nummer in de dierlijke cel geeft de celkern aan?

En welk nummer in de plantencel geeft de celkern aan?

Dierlijke cel= 1 & plantencel 11

Welke 3 type korrels kunnen vinden terug in

plantencellen?

- Bladgroenkorrels, kleurstofkorrels en zetmeelkorrels.

Dierlijke cel Plantencel

Cel A

Cel B

Lesdoelen

Aan het eind van de les kan je vertellen wat chromosomen zijn.

Aan het eind van de les kan je de bouw en functie van DNA vertellen.

Aan het eind van de les kan je vertellen wat erfelijke eigenschappen zijn.

Bouw chromosoom

Celkern= regelt alles wat er in de cel gebeurt.

DNA= stof waarin de informatie voor de erfelijke eigenschappen is opgeslagen.

Chromosoom= lange draden van DNA en eiwitten, in de celkern.

- Zijn alleen zichtbaar onder een microscoop tijdens de celdeling.

- Chromosomen normaal lang en dun.

- Tijdens celdeling dikker en korter dus dan zichtbaar.

Gen= stukje van het DNA wat informatie bevat voor 1 erfelijke eigenschap.

Basisstof 4. Chromosomen

Erfelijke eigenschappen

Erfelijke eigenschappen= eigenschappen die je van je ouder krijgt.

Bv. haar of oogkleur.

Chromosomen komen in paren voor chromosomenpaar.

- 1 chromosomenpaar bestaat uit 2 gelijke chromosomen.

- Ze bevatten de informatie voor de zelfde erfelijke eigenschap.

Aantal chromosomen

Lichaamscel= cellen waar het lichaam uit is opgebouwd en chromosomen in paren voorkomen.

De lichaamscellen van mensen bevatten 46 chromosomen 23 chromosomenparen.

Voorbeelden van lichaamscellen:

- Huidcel of spiercel

Lesdoelen checken

Wat zijn erfelijke eigenschappen?

- Eigenschappen waarvan de informatie van je ouders komt.

Waarom zijn chromosomen alleen zichtbaar als de cel zich gaat delen?

Omdat tijdens de celdeling de chomosomen dikker en korter worden en dan dus dan wel zichtbaar zijn.

Hoeveel chromosomenparen heeft elke lichaamcel van een mens?

23 chromosomenparen.

Basisstof 5 gewone celdeling (mitose)

Leerdoelen

Aan het eind van de les kan je vertellen hoe mitose verloopt en waarvoor het dient.

De vorming van nieuwe cellen

Nieuwe cellen ontstaan door celdeling.

Celdeling is nodig voor:

- Vervangen van oude cellen

- Groei

- Herstellen

Fases van celdeling:

- Kerndeling

- Celdeling

- Plasmagroei

DNA kopiëren

1 chromosoom met 1 DNA-keten wordt 1 chromosoom met 2 DNA-ketens.

Fase 1 kerndeling

- DNA is verdubbeld voordat de kerndeling begint.

1. Spiraliseren (oprollen) van het DNA, korter en dikker chromosomen nu zichtbaar onder de microscoop.

2. De twee DNA-ketens (origineel en kopie) van elk chromosoom gaan uit elkaar en worden in de cel verdeelt.

3. Kern gaat zich splitsen er ontstaan 2 celkernen.

Fase 2 celdeling

De celkern is in tweeën gesplitst dus nu 2 celkernen in de cel.

4. Er ontstaan 2 nieuwe celmembraan.

- Het cytoplasma deelt zich in tweeën zodat twee cellen ontstaan.

- Ook de chromosomen worden weer onzichtbaar DNA minder strak opgerold om de eiwitten.

- E zijn dan 2 nieuwe cellen ontstaan deze moeten nu alleen nog uit elkaar.

46

46

46

46

46

Fase 3 plasmagroei

5. De cellen worden groter, komt meer cytoplasma in (maken cellen zelf) = plasma groei.

- Daarna gaan de 2 cellen uit elkaar.

- Zijn nu 2 nieuwe dochtercellen ontstaan.

46

46

46

46

46

46

46

De gewone celdeling (mitose)

Gewone celdeling in stappen uitgelegd:

1. Voordat de kerndeling begint, wordt het DNA verdubbelt. Chromosomen worden gekopieerd.

2. Het DNA gaat zich spiraliseren chromosomen worden korter en dikker.

- Chromosomen worden zichtbaar onder de microscoop.

3. Kerndeling: Het originele DNA en de kopie van het chromosoom gaan uit elkaar.

4. Kerndeling: De chromosomen worden verdeelt in de cel, kern splitst zich en er ontstaan 2 kernen.

5. Celdeling: Er ontstaan 2 nieuwe celmembranen hierdoor wordt het cytoplasma gescheiden.

- Er zijn nu 2 nieuwe cellen ontstaan.

- Chromosomen worden langer en dunner  weer onzichtbaar.

6. Nadat er 2 nieuwe cellen zijn ontstaan gaan deze uit elkaar er zijn de 2 nieuwe dochtercellen ontstaan.

1 Als een cel niet deelt, zijn de chromosomen niet te zien. Van elke DNA-keten ontstaat een kopie.

2 Aan het begin van de celdeling worden de DNA-ketens korter en dikker.

3 De chromosomen gaan in het midden van de cel liggen. De twee DNA-ketens van elk chromosoom gaan uit elkaar.

4 Het origineel en de kopie van elke DNA-keten zijn elk naar een andere kant van de cel getrokken.

5 Er ontstaan twee kernen en twee celmembranen tussen de kernen.

6 Er zijn twee cellen ontstaan. De DNA-ketens zijn niet meer zichtbaar.

Opdracht

Maak een schema (tekening) waarin je de 6 stappen van de gewone celdeling samenvat. Teken elke stap en bescijf wat daarin gebeurd.

Basisstof 6 reductie celdeling (meiose)

Leerdoelen

Aan het eind van de les kan je vertellen hoe meiose verloopt en waarvoor het dient.

Aan het eind van de les kan je de verschillen tussen zaadcellen en eicellen vertellen.

Aan het eind van de les kan je vertellen hoe geslachtschromosomen het geslacht van een mens bepalen.

Verschil eicel en zaadcel

Geslachtelijke voortplanting= voortplanting waarbij 2 individuen (2 cellen) voor nodig zijn.

Geslachtscellen: eicellen en zaadcellen.

Geslachtscellen hebben maar 23 chromosomen  enkelvoudig.

Reductiedeling (meiose)

Tijdens de meiose ontstaan de geslachtscellen.

- Cellen met maar 23 chromosomen (1 van elk paar).

Stappen reductiedeling

1. Cel waaruit de geslachtscellen ontstaan. De chromosomen zijn niet zichtbaar. Alle chromosomen komen nog in paren.

2. Chromosomen (DNA) wordt gekopieerd. De DNA-ketens worden korter en dikker. De chromosomen zijn nu zichtbaar.

3. Het kernmembraan verdwijnt. De chromosomen gaan in het midden van de cel liggen.

4. 1ste deling: de chromosomenparen gaan uit elkaar. In elke dochtercel zit één chromosoom met twee DNA-ketens

23 chromosomen met elk 2 DNA-ketens.

5. 2de deling: de 2 DNA-ketens van elk chromosoom gaan uit elkaar.

6. Er ontstaan 4 cellen. Per cel komt elk chromosoom slechts één keer (enkelvoudig) voor. De chromosomen zijn nu niet meer te zien, maar voor de duidelijkheid wel getekend.

DNA kopiëren

Geslachtschromosomen bij bevruchting

Bevruchting= moment dat de eicel en zaadcel samensmelten.

- De chromosomenparen worden dan ook gevormd.

Geslachtschromosomen= de chromosomen die erfelijke informatie bevatten voor het geslacht van baby.

- X-chromosoom

- Y-chromosoom

.

De kern van de zaadcel kan een X-chromosoom of Y-chromosoom hebben

De kern van eicel heeft altijd een X-chromosoom.

Geslachtschromosoom in de zaadcel bepaalt het geslacht.

Verschil mitose en meiose

Lesdoelen checken

Wat zijn de verschillen tussen eicellen en zaadcellen?

Hoe bepalen geslachtscgromosomen het geslacht?

De kern van de zaadcel kan een X-chromosoom of Y-chromosoom hebben.De kern van eicel heeft altijd een X-chromosoom. Het geslachtschromosoom in de zaadcel bepaalt het geslacht, geeft of een X of een Y door.

Leg uit wat er bij de 1ste deling van de meiose gebeurd?

Bij de 1ste deling van de meiose gaan de chromosomenparen uit elkaar.