Gezond werken: verantwoordelijkheden en rechten

• newEditor
• PAV
• Secundair onderwijs
• Technisch secundair onderwijs

Gezondheid op de werkvloer

4 actoren: werknemer - werkgever - overheid - ziekenfondsen

Thema's: mentaal welzijn - ergonomie - sedentair gedrag - fysieke belasting - psychosociale veiligheid - wettelijke kaders

Overzicht: belangrijkste inzichten - praktische tips - actuele maatregelen die bijdragen aan een gezonde werkvloer

Leermateriaal

• LessonUp

• Cursus (digitaal)

• Notities

Afspraken

• Notities nemen

• Meewerken op de LessonUp

• Vragen kunnen gesteld worden op het einde van elk onderdeel

Gezondheid op de werkvloer: verantwoordelijkheden en rechten werknemer

Wat weet je al over gezondheid op het werk en je rechten als werknemer?

Jouw rol als werknemer

Werknemers dragen bij aan een gezonde werkplek. Door gezonde gewoontes, het herkennen van signalen van overbelasting en het benutten van rechten help je een veilige en duurzame werkomgeving te creëren.

Mentaal welzijn bevorderen

Sporten:

• reduceert stress

• verbetert de stemming

• boost zelfvertrouwen

• versterkt sociale contacten

• zorgt voor betere slaapkwaliteit

• ontspanning na het werk

Sedentair gedrag op het werk

• slechter mentaal welbevinden

• gewichtstoename

• spier- en gewrichtsklachten

• slaapproblemen

Gezondheidsrisico’s sedentair gedrag jongeren

Sedentair gedrag is langdurig zitten of liggen met laag energiegebruik, zoals bij bureauwerk, tv-kijken of gamen.

Wat is sedentair gedrag?

Beroepen sedentair gedrag

• kantoorwerk

• controleren onderdelen

• monteren onderdelen

• inpakken van lichte stukken

Ergonomie

Wetenschap die zich bezighoudt met het aanpassen van de werkomgeving, taken en hulpmiddelen, aan de mogelijkheden en beperkingen van de mens.

Doel: gezondheid, veiligheid, comfort en efficiëntie verbeteren

Correcte zithouding

-        Zet de voeten plat op de grond;

-        Zorg dat de enkels, knieën en heupen 90 graden gebogen zijn -> achterop de zitting van de stoel zitten

-        De rugleuning moet steun geven van de onderrug tot aan de schouderbladen;

-        Armleuning op ellebooghoogte;

-        Tafelhoogte voor typen op laptop of tablet is gelijk aan de onderkant van de gebogen elleboog.

Slide titel

Slide tekst

Ergonomisch werken voorkomt beroepsziekten - Hoe?

• Correcte werkhouding: voorkomt nekklachten, rugpijn en hernia

• Verstelbare werkposten: vermindert statische belasting en repetitieve bewegingen

• Tilhulpmiddelen: verlaagt risico op peesontstekingen en slijtage gewrichten

• Pauzes en jobrotatie: vermindert overbelasting spieren en gewrichten

Wat is een beroepsziekte?

A

Nek- en schouderklachten door statische houding

B

Lumbalgie door lichte dingen op te hefffen

C

Nek- en schouderklachten door geen statische houding

D

Lumbalgie door te veel te bewegen

Beroepsziekten door slechte ergonomie

-       Lumbalgie/lumbago door zwaar tillen

-       Tendinitis door repetitieve bewegingen

-       Carpaal tunnel syndroom door langdurig computerwerk

-       Nek- en schouderklachten door statische houding

Fysiek uitdagende jobs & risico’s

Voorbeelden en criteria

Risico’s: hartaandoeningen, blessures, stress en vermoeidheid.

Gezondheidsrisico’s

Fysiek belastende beroepen: metselaar, schilder, poetser, productie-arbeider

Criteria: zwaar fysiek werk, hoge veiligheidsrisico’s, mentale druk en belastende werkorganisatie.

Vaardigheden fysiek uitdagende jobs

-       Vakspecifieke vaardigheden

-       Goede oog-handcoördinatie

-       Communicatieve vaardigheden

-       Probleemoplossend vermogen

-       Kennis

-       Slim omgaan met energie

-       Flexibiliteit

-       Verantwoordelijkheidsgevoel

Jouw rechten bij ziekte

• Gewaarborgd loon

• Recht op ziekteverlof

• Recht op privacy en bescherming tegen ontslag

• Recht op medische vrijstelling van attest

• Recht op vervangingsinkomen

• Recht op behoud van vakantiedagen tijdens vakantie

• Recht op behoud van extralegale voordelen (eerste 30 dagen)

• Recht op gezondheidstoezicht door arbeidsarts

• Recht op PBM's

Persoonlijke beschermingsmiddelen

Persoonlijke beschermingsmiddelen

Uitrustingen die werknemers dragen om zich te beschermen tegen risico's die hun veiligheid of gezondheid bedreigen

• belangrijk -> verminderen risico op ernstige letsels zoals hoofdtrauma, oogschade,...

• beschermen werknemers tegen chemische, biologische, fysische gevaren

Werkomstandigheden - impact - compensatie

• Ploegenarbeid
  -> verschillende shifts buiten de werkuren (voor 6u en na 20u)
  -> verschillende types: discontinu - semi-continu - volcontinu
  -> impact op gezondheid: slaapproblemen, spijsverteringsproblemen, hogere kans op overgewicht en hart- en vaatziekten
  -> compensatie: ploegenpremies, ...
  

• Fysiek zware arbeid
  -> impact: rug- en gewrichtklachten, spierletsels,..
  -> compensatie: opleidingen in tiltechnieken, gezondheidstoezicht arbeidsarts

• 
  

Werkomstandigheden - impact - compensatie

• Werken in lawaaiige omgeving
  -> impact: gehoorschade, stress en concentratieproblemen
  -> compensatie: PBM, periodieke gehoortests
  

• Blootstelling aan gevaarlijke stoffen
  -> impact: ademhalingsproblemen, huidirritaties,...
  -> compensatie: beschermende kledij, ventilatiesysteem, medische opvolging

Werkomstandigheden & gezondheid

• Extreme temperaturen
  -> impact: onderkoeling, uitdroging, hitteberoerte
  -> compensatie: aangepaste werkkledij, extra pauzes, warme of koude dranken
  

• Monotoon/repetitief werk
  -> impact: spier- en gewrichtsklachten, mentale vermoeidheid
  -> compensatie: jobrotatie, ergonomische werkposten, extra pauzes

Gezondheidsproblemen bij nachtwerk

-       Slaapproblemen

-       Hoger risico op diabetes mellitus

-       Hoger risico op hart-en vaatziekten

-       Hogere waarschijnlijkheid op het krijgen van kanker

-       Fertiliteits- en zwangerschapscomplicaties

Federaal re-integratieplan (regeerakkoord Bart De Wever) -> rol werknemers

1. Allesomvattend plan om langdurige ziekte te voorkomen en werkhervatting te versterken.

2. Werknemers krijgen actieve rol in preventie en re-integratie.

3. Doel: absenteïsme beperken en langdurig zieken responsabiliseren.

4. Verplichtingen: screenings, re-integratietrajecten, administratie.

5. Drempels verlaagd voor deeltijds werk + uitkering → terugkeer aantrekkelijker.

Absenteïsme = frequent of langdurig afwezig zijn van het werk, zowel om gerechtvaardigde en ongerechtvaardigde reden

Wijzigingen voor werknemers in het re-integratieplan (samengevat)

1. Beperking van ziektedagen zonder attest
   → Nog slechts 2 keer per jaar toegestaan.

2. Screening & verplichte inschrijving bij arbeidspotentieel
   → Langdurig zieken (> 1 jaar) worden gescreend.
   → Bij arbeidspotentieel: verplichte inschrijving bij VDAB/Forem/Actiris of deelname aan re-integratietraject.

3. Sancties bij niet-meewerken
   → -10% uitkering bij niet-naleving administratieve verplichtingen.
   → Schorsing uitkering bij afwezigheid op medische afspraken of TNW-coördinator.

Werkgever

Zorgen voor een gezonde werkomgeving...

Wat weet jij al over de rol van de werkgever op het werk als het gaat om gezondheid op het werk?

De rol van de werkgever

Werkgevers zijn wettelijk verplicht het welzijn van hun medewerkers te waarborgen. Ze moeten zorgen voor veilige werkomstandigheden, ergonomische voorzieningen en aandacht voor psychosociaal welzijn.

Mentaal welzijn: preventieve aanpak

Creëer een collegiale sfeer, geef en ontvang feedback, bied hulp en ontwikkelkansen aan.

Stem taken af op talenten en motivatie, stel duidelijke doelen en zorg voor haalbare werkuren.

Beheer van werkeisen

Zorg voor hulpbronnen

Mentaal welzijn - preventieve aanpak

Walk the talk & coachende stijl

Leidinggevenden moeten zelf het gewenste gedrag tonen.

Een coachende stijl zorgt voor open communicatie, vertrouwen en een cultuur van feedback.

Gezondheidsbevordering op het werk

• Werknemers aanzetten tot gezondere leefstijl
  -> gezonde voeding aanbieden
  -> beweging stimuleren
  -> infosessies en workshops
  -> aandacht voor werknemers met specifieke noden en behoeften
  

=> inschakelen van externe preventiediensten omtrent gezondheid op de werkvloer

Wat is de eerste stap naar preventie?

A

Het negeren van risico's

B

Het vergroten van werkdruk

C

Het herkennen van onveilige situaties

D

Het verminderen van toezicht

Onveilige situaties op de werkvloer

Gevolg

-> Jaarlijks houden 2670 Belgen een blijvend letsel over aan een val.

-> Directe gevolgen zoals irritatie van ogen, huis en luchtwegen

-> Verminderde zichtbaarheid = struikelen over obstakels

-> Musculoskeletale aandoeningen (MSA) zoals rugpijn

-> Mentale klachten zoals stress, angst en depressie

Voorbeelden

- Werken op hoogte

- Blootstelling aan gevaarlijke stoffen

- Slechte verlichting

- Slechte ergonomie

- Psychosociale onveiligheid

Risico's beperken

• Werken op hoogte -> taak overlaten aan specialist

• Blootstelling aan gevaarlijke stoffen -> collectieve maatregelen = afzuiging

• Onvoldoende verlichting in werkruimtes -> technische maatregelen = kunstlicht

• Slechte ergonomie -> werkpost aanpassen = verstelbare stoelen

• Psychosociale onveiligheid -> vertrouwenspersoon en meldingsprocedure

Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s)

Werkgevers moeten gratis PBM’s ter beschikking stellen, zorgen voor onderhoud en duidelijke uitleg geven over gebruik voor optimale veiligheid.

Wijzigingen werkgevers in het re-integratieplan

1. Actief verzuimbeleid voeren om langdurige ziekte bij werknemers te voorkomen.

2. ·      Verplichte actie: Na 8 weken ziekte moet arbeidspotentieel worden ingeschat en re-integratieproces opgestart (sanctie bij niet-naleving).

3. ·       Flexibiliteit: Re-integratie kan al vanaf de eerste ziektedag mits toestemming werknemer.

Overheid

Overheid

De overheid bepaalt de wettelijke kaders die gezondheid en veiligheid op het werk garanderen. Via de Welzijnswet, Codex Welzijn op het Werk en sociale zekerheidsregels worden zowel werknemers als werkgevers beschermt. Daarnaast voert de overheid beleid rond re-integratie, arbeidsomstandigheden en ziekteverzuim.

Wetgeving en welzijn op het werk

Wat weet je al over de wetten die gezondheid en veiligheid op het werk regelen?

De basis: Welzijnswet & Codex

De Welzijnswet en de Codex Welzijn op het Werk vormen de wettelijke basis voor een veilige en gezonde werkplek. Werkgevers zijn verplicht een welzijnsbeleid te voeren.

• 4 augustus 1996

• 10 boeken: arbeidsplaatsen, arbeidsmiddelen, ergonomie, gezondheidstoezicht,...

• Doel: veiligheid, gezondheid en welzijn werknemers waarborgen

• vormt basis grondige hervorming van wetgeving over veiligheid en gezondheid op het werk

Actueel beleid - wijzigingen rond arbeidsongeschiktheid en re-integratie

-      Hervorming re-integratietraject

-       Recht op gewaarborgd loon

-       Actief verzuimbeleid

-       Meldpunt voor ‘verdachte’ medische attesten

-       Sancties voor werknemers

Rol van de overheid

Plannen regering

Mensen opnieuw medisch laten keuren

op vlak van:

• arbeidsduur bvb nachtarbeid

• pensioen: vervroegd pensioen

Modernisering/ flexibilsering arbeidsrecht

• Frank Vandenbroucke minister van Volksgezondheid

• Na één jaar

Ondersteuning bij re-integratie of langdurige ziekte op het werk

-       Re-integratietraject via mutualiteit en werkgever (aangepast werk, progressieve werkhervatting)

-       Contact en begeleiding door Terug-Naar-Werk-coördinator

-       Sociaal-maatschappelijke hulp (administratie, financiële steun)

-       Medische opvolging door adviserend geneesheer

-       Informele trajecten en preventieve re-integratie (vanaf 2026 wettelijk mogelijk)

Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM)

PBM's zijn verplicht als risico’s niet voldoende kunnen worden geëlimineerd aan de bron of via collectieve maatregelen. Deze verplichting is vastgelegd in de Codex.

Wettelijke verplichtingen nachtwerk

Nachtarbeidsregeling moet evenveel werkuren bevatten als de voltijdse arbeidsregeling van het dagregime

A

Juist

B

Fout

met een minimum van 6 uur

Een aaneengesloten rusttijd van 11 uur per tijdsvak van 24 uur meot voorzie worden

A

Juist

B

Fout

Er moet geen ririscoanalyse uitgevoerd worden

A

Juist

B

Fout

De nodige preventiemaatregelen moeten niet voorzien worden

A

Fout

B

Juist

Er moet een gezondheidstoezicht gedaan worden op werknemers voorafgaand aan de nachtarbeid

A

Juist

B

Fout

Mogen minderjarigen werken tussen 20 uur en 6 uur?

A

Ja, altijd

B

Neen

C

Ja, voor bepaalde bedrijgstakken waar de wet van afwijkt

D

Answer D

Nachtwerk: regels en versoepeling

• Vanaf 2026 is nachtwerk in alle sectoren toegestaan

• Nieuwe werknemers vallen onder het regime van 00u-05u

• Toeslag nieuwe medewerkers wordt mogelijks geschrapt tussen 20u en 24u

• Werknemers die nu al nachtwerk doen blijven hun huidige premies behouden

Ergonomisch werken: preventie

-       Risicoanalyse door preventieadviseur

-       Ergonomie-audit en aanpassing van werkpost

-       Opleiding in tiltechnieken en correcte houding

-       Gebruik van hulpmiddelen en PBM waar nodig

Ziekenfondsen

Wat weet je al over de werking van ziekenfondsen?

Wat is een ziekenfonds?

Een ziekenfonds ondersteunt leden bij medische kosten en bevordert een gezonde levensstijl. Ze zorgen voor terugbetalingen van onder andere zorg, sport en preventie.

Soorten tussenkomsten van ziekenfondsen

Voorbeelden van steun

1. Consultaties bij huisarts/specialist 2. Kinesitherapie 3. Verpleging en thuiszorg 4. Tandzorg en prothesen 5. Ziekenhuis- of rusthuisverpleging

Terugbetaling voor sport en beweging

Ziekenfondsen geven een tegemoetkoming voor het lidgeld van sportclubs. De tussenkomst verschilt per ziekenfonds en regio.

Vergelijking: sportterugbetaling

Christelijke Mutualiteit: €15 Helan Onafhankelijk Ziekenfonds: €50 Neutraal Ziekenfonds Vlaanderen: €40

Voorbeeldbedragen

Solidaris: €10 Liberale Mutualiteit: €40 + sportbon €25 Vlaams en Neutraal Ziekenfonds: €40

Andere mutualiteiten

Psychosociale ondersteuning

Ziekenfondsen steunen leden met:

• Gemeenschapsgerichte interventies: groepsverband -> verhogen veerkracht en zelfzorg

• Eerstelijns psychologische ondersteuning: individueel/groepsverband -> behoud/herwinnen algemeen psychisch welbevinden

• Eerstelijns psychologische behandeling van lichte tot matige problemen: individueel/ groepsverband -> als de psychologische ondersteuning volgens psycholoog/therapeut niet voldoende is (kortdurende behandeling)
  
  
  Steun verschilt voor kinderen, jongeren en volwassenen.

Soorten ziekenfondsen in België

• Christelijke mutualiteit

• Neutraal ziekenfonds

• Socialistische mutualiteiten

• Liberale mutualiteit

• Onafhankelijke ziekenfondsen

• HZIV

• HR Rail

Rol ziekenfonds bij gedeeltelijke werkhervatting

Werken op aangepast tempo met behoud van ziekte-uitkering + loon.

Rol ziekenfonds:

1. Verwerken van aanvragen & opvolging termijnen.

2. Berekenen uitkering op basis van werkuren.

3. Informeren over voorwaarden & sancties.

Recente maatregelen van de overheid rond arbeidsongeschiktheid - impact op ziekenfondsen

-       Jaarlijkse vernieuwing van het attest arbeidsongeschiktheid.

-       Eerste ziekteattest beperkt tot drie weken.

-       Jaarlijks consult bij de arts om terugkeer naar werk te bespreken.

-       Burn-outplan als preventieve maatregel.

Wijzigingen voor ziekenfondsen in de recente maatregelen van de overheid rond arbeidsongeschiktheid

-       Controle op tijdige vernieuwing van attesten.

-       Informeren van leden over nieuwe verplichtingen.

-       Samenwerking met artsen en overheid om re-integratie te stimuleren.

-       Mogelijke impact: administratieve belasting, nood aan digitale opvolging.

Wijzigingen voor ziekenfondsen in het re-integratieplan

1. Klassieke taken: terugbetalingen en medische kosten.

2. Nieuwe verantwoordelijkheid: re-integratie van langdurig zieken.

3. Samenwerking: werkgevers, artsen, revalidatiecentra.

4. Doel: duurzame en inclusieve arbeidsmarkt.

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.

Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.

Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.