Subcutaan en intramusculair injecteren

• newEditor
• Verpleging en verzorging
• MBO
• Studiejaar 2

Injecteren

Open de les met de kernboodschap: veilig subcutaan injecteren is meer dan de techniek. De rode draad is steeds: wat doe je als verpleegkundige, en waarom?

Leerdoel

Ik kan veilig en volgens protocol een subcutane en intramusculaire injectie met de juiste techniek voorbereiden, uitvoeren en achteraf beoordelen, daarnaast weet ik de juiste huidlaag te bepalen.

De gebruiker gaf veel leerdoelen op. Voor deze slide is dat samengebracht tot één centrale 'Ik kan'-doelzin die de hele les dekt.

Wat is een subcutane injectie?

• Toediening van medicatie in de subcutis

• Dat is het onderhuidse bind- en vetweefsel

Sluit aan bij de startvraag uit de input: het juiste antwoord is het onderhuidse bind- en vetweefsel.

Wat zit er in de subcutis?

• Bloedvaten

• Zenuwen

• Bindweefsel

• Vetweefsel
  --> Wisselende dikte per persoon en per plaats

Daarom kijk je altijd naar de cliënt én de injectieplaats

Waarom dien je subcutaan toe?

• Als opname via het maag-darmkanaal niet geschikt is

• Als het medicijn geleidelijk moet worden opgenomen

• Opname van medicatie verloopt via haarvaten en lymfe
  

Het is vaak gewenst bij:

• Een meer constante bloedspiegel

Blijf bij de redenen uit de prompt en vermijd extra farmacologische details die niet nodig zijn voor deze les.

Verschillende injectiewegen

Intracutaan

Subcutaan

Intramusculair

Intraveneus

-> lederhuid

-> onderhuids vetweefsel

-> spierweefsel

-> in de bloedbaan

-> trage opname

-> trage/gelijkmatige
opname

-> snelle opname/goede
doorbloeding

-> direct effect

-> allergietest/mantouxtest (TBC)

-> insuline/fraxi

-> griepprik, Vit. B12

-> vocht en elektrolyten
antibiotica

Gebruik consequent 'subcutaan' en noem kort dat elke injectieweg een andere laag of structuur als doel heeft.

In welk weefsel de naald terechtkomt.

Daarom verschillen ook:

• Diepte

• Techniek

• Naaldkeuze

• Doel van de toediening

Belangrijkste verschil

Waar hoort de naald bij een subcutane injectie terecht te komen?

A

In de dermis

B

In de subcutis

C

In de spier

D

In een bloedvat

Checkt de kern uit slides 2-6: subcutaan betekent in het onderhuidse bind- en vetweefsel, niet in huid, spier of bloedvat.

In welk weefsel wordt de griepprik geprikt?

A

Intracutaan

B

Subcutaan

C

Intramusculair

D

Intraveneus

Maak de kernzin compleet

Een subcutane injectie geef je in de subcutis. Het belangrijkste verschil met andere injectiewegen is in welk weefsel de naald terechtkomt. Opname verloopt geleidelijk via haarvaten en lymfe.

subcutis

weefsel

haarvaten

dermis

spier

huid

zenuwen

Alle drie de invulwoorden zijn dragende begrippen uit de eerste uitlegslides.

Geschikte subcutane injectieplaatsen

• Boven-/buitenzijde van het bovenbeen

• Rond de navel, minimaal 2 cm ervandaan

• Boven-/buitenzijde van de billen

• Boven-/buitenzijde van de bovenarm

• Wissel injectieplaatsen af

Noem ook dat een nieuwe injectieplaats volgens het protocol minimaal 1 cm van de vorige injectieplaats ligt.

Geschikte intramusculaire injectieplaatsen

• Bovenarm (schouderspier / deltaspier)

• Bovenbeen (buitenzijde van het bovenbeen)

• Heupgebied (zijkant van de heup)

Noem ook dat een nieuwe injectieplaats volgens het protocol minimaal 1 cm van de vorige injectieplaats ligt.

Wanneer gebruik je een plek niet?

Niet injecteren in of op:

• oedeem of trombosegebied

• harde, rode of blauwe plekken

• wond, eczeem of ontstoken huid

• littekenweefsel of operatiegebied

• arm/been met infuus of shunt

• rond een stoma

Aanvullend uit de broninput: ook niet in verlamde ledematen, bestraald gebied of dystrofische ledematen. Benoem mondeling dat je altijd eerst kijkt én beoordeelt.

De injectieplaats beoordelen

Een geschikte plaats is niet alleen de juiste locatie.

Je beoordeelt ook:

Bij afwijkingen kies je een andere geschikte injectieplaats.

• hoe de huid eruitziet

• hoe het weefsel aanvoelt

• of er roodheid is

• of er een harde plek zit

• of de huid intact en droog is

Koppel dit aan de casus uit de input: harde plek + lichte roodheid betekent niet injecteren op die plek.

• Wissel injectieplaatsen af bij herhaald injecteren

• Masseer de injectieplaats niet (vooral bij insuline en bloedverdunners)

• Houd rekening met de maximale hoeveelheid medicatie per injectieplaats

• Volg altijd het geldende protocol

Andere aandachtspunten bij injecteren

Wat doe je bij een harde, licht rode injectieplaats?

A

Toch injecteren

B

Plek masseren

C

Andere plek kiezen

D

Naald vervangen

Toepassing van slides 7-10. De locatie kan juist zijn, maar de plek is ongeschikt door afwijkingen van huid of weefsel.

Welke injectieplaats is NIET geschikt voor een intramusculaire injectie?

A

Buik

B

Bovenbeen

C

Bovenarm

D

Heupgebied

Injectietechnieken subcutaan

• (Perpendiculair): recht door de huid de subcutis in

• (Perpendiculair) met huidplooi: huidplooi, hoek van 90°

• Huidplooitechniek: huidplooi, hoek van 45°

De keuze hangt samen met:

• Dikte van het subcutane weefsel

• Naaldlengte

• Aanwijzingen van de fabrikant

Houd onderscheid scherp: deze les focust op de huidplooitechniek, maar studenten moeten begrijpen dat er meerdere subcutane technieken bestaan.

Benoem dat de dikte van de huid bij volwassenen redelijk constant is, maar dat de dikte van het subcutane weefsel kan verschillen. Dat is later belangrijk voor de keuze van techniek en naald.

Waarom maak je een huidplooi bij een subcutane injectie?

Bij de huidplooitechniek breng je de naald onder 45° in, ongeveer halverwege de huidplooi.

De huidplooi helpt om in het subcutane weefsel te komen en niet in de spier.

Benadruk de koppeling tussen dikte van subcutaan weefsel, naaldlengte en gekozen techniek.

De naald kiezen

Belangrijke punten:

• naaldlengte

• naalddikte

• schuine kant van de naald

• injectienaald

• optreknaald -> nooit gebruiken bij injecteren!

Er is geen vaste naaldlengte voor elke subcutane injectie.

Licht toe dat een langere naald niet altijd beter is. De keuze hangt af van subcutisdikte, techniek en fabrikantinformatie.

Waarom maak je bij de Perpendiculaire (loodrecht) techniek een huidplooi?

A

Voor minder pijn

B

Voor snellere opname

C

Om de spier te vermijden

D

Om lucht te verwijderen

Sluit aan op slides 11-14: de huidplooi helpt om in het subcutane weefsel te komen en niet in de spier.

Medicijnspuit klaarmaken

• handhygiëne en schoon werkoppervlak

• materialen klaarleggen

• medicatie controleren

• juiste hoeveelheid opzuigen

• lucht verwijderen als dat volgens productvoorschrift nodig is

• juiste injectienaald plaatsen en zo nodig labelen

Noem bij de controle: naam cliënt, geboortedatum, medicijn, dosering, toedieningsweg, datum/tijd, houdbaarheid en zo nodig kleur/substantie.

Medicatie controleren vóór toediening

Controleer steeds:

• juiste cliënt

• juiste medicijn

• juiste dosering

• juiste toedieningsweg

• juiste datum/tijd

• houdbaarheid en juiste bereiding
  

Medicatieveiligheid begint vóór de injectie.

Als dubbele controle nodig is, benoem dat dit volgens voorschrift of lokaal beleid gebeurt.

Ampul, flacon of voorgevulde spuit

• Ampul: opzuigen volgens protocol

• Flacon: opzuigen volgens protocol

• Voorgevulde spuit: al gevuld

Bij voorgevulde spuiten hangt het verwijderen van lucht af van het product

Benadruk: volg altijd productinformatie en bijsluiter. Bij sommige producten moet een luchtbel juist blijven zitten.

Lucht in de spuit

• Ongewenste lucht verwijder je uit een gewone klaargemaakte spuit

• Bij voorgevulde spuiten is dit niet altijd zo

• Het verschilt per product

• Volg altijd de instructies van de fabrikant

• Niet op routine handelen

Voorkom zwart-witdenken: 'altijd alle lucht eruit' is onjuist.

Moet je altijd alle lucht uit een spuit verwijderen?

A

Ja, altijd

B

Nee, nooit

C

Alleen bij insuline

D

Dat verschilt per product

Gebaseerd op slides 15-18. Gewone spuit en voorgevulde spuit verschillen; fabrikantinformatie is leidend.

Vul de controles aan

Voor toediening controleer je de juiste cliënt, het juiste medicijn, de juiste dosering en de juiste toedieningsweg. Ook let je op houdbaarheid en bereiding.

cliënt

medicijn

toedieningsweg

injectieplaats

houding

naald

reactie

Herhaalt de medicatieveiligheidsketen uit deze subtopic zonder nieuwe inhoud toe te voegen.

De cliënt voorbereiden

Voor je gaat injecteren:

• cliënt identificeren

• uitleg geven

• rekening houden met pijn en angst

• geschikte houding kiezen

• injectieplaats kiezen en controleren

• materialen binnen handbereik houden

Vul mondeling aan met handhygiëne en no-touchtechniek als vaste voorwaarden tijdens de voorbereiding.

Waar let je op tijdens de injectie?

• reactie van de cliënt

• pijn of angst/spanning

• onverwachte bewegingen

• juiste huidplooi

• juiste hoek en juiste plaats

• rustig en regelmatig injecteren

Kernpunt: techniek en observatie lopen tegelijk.

Als de cliënt plotseling beweegt

• blijf rustig

• houd veiligheid voorop

• spreek de cliënt aan

• vang onverwachte beweging op

• fixeer zo nodig spuit of naald

• voorkom ongecontroleerde beweging van de naald

Verbind dit aan professioneel handelen: niet alleen technisch juist prikken, maar ook anticiperen op gedrag van de cliënt.

Naald verwijderen en veilig afronden

1. Haal de stabiliserende hand weg

2. Trek de naald uit de huid

3. Activeer het veiligheidssysteem

4. Gebruik zo nodig een droog gaasje

5. Masseer de injectieplaats niet

6. Voer naald of spuit veilig af volgens protocol

Noem zo nodig: met naaldverwijderaar in naaldencontainer of gehele spuit afvoeren volgens lokaal protocol.

Welke hoek gebruik je bij de huidplooitechniek bij een mevrouw met een laag BMI

A

30°

B

45°

C

60°

D

90°

Directe check van de stappenkaart in slides 19-24.

Waarom masseer je niet?

Massage kan:

• de werking van het medicijn beïnvloeden

• de opname veranderen, bijvoorbeeld bij insuline

• hematomen veroorzaken, bijvoorbeeld bij Clexane/heparine

• medicatie naar een verkeerde huidlaag verplaatsen

Bij een beetje bloed: zacht deppen, niet masseren.

Noem als protocollaire uitzondering uit de input: na toediening met een EpiPen wordt de injectieplaats 10 seconden gemasseerd.

Mogelijke complicaties

• Allergische reactie: direct handelen volgens protocol en arts informeren

• Directe bobbel: mogelijk intracutaan geïnjecteerd

• Weefselbeschadiging: bijvoorbeeld door steeds dezelfde plek te gebruiken

• Bot raken: mogelijk bij te lange naald of verkeerde techniek

Bij een directe bobbel is de toegediende hoeveelheid niet duidelijk; overleg met de behandelend arts of opnieuw doseren nodig is.

Na de injectie controleren

Controleer:

• hoe het met de cliënt gaat

• pijn of andere klachten

• bloeding, roodheid, zwelling of bobbel

• of materialen veilig zijn afgevoerd

• of de werkplek is opgeruimd

• of handhygiëne is uitgevoerd

Deze slide focust op observatie en afronding; rapportage komt op de volgende slide apart terug.

Rapporteren en documenteren

Registreer de handeling volgens protocol:

• datum en tijd

• medicijn

• concentratie

• hoeveelheid

• toedieningsweg

• bevindingen en bijzonderheden

De handeling is pas compleet als je ook hebt geobserveerd, geëvalueerd en gerapporteerd

Benadruk het verpleegkundige verschil tussen alleen uitvoeren en professioneel afronden.

Wat neem jij mee uit deze les in de praktijk?

Reflectievraag zonder goed of fout. Laat studenten één concreet leerpunt noemen, bijvoorbeeld injectieplaats beoordelen, 45 graden, niet masseren of veilig rapporteren.