9.2 Stengels en wortels
9.2 Stengels en wortels
Deze slide heeft geen instructies
Start van de les
Pak je boek Biologie voor jou erbij.
Sla hoofdstuk 9.2 Stengels en wortels open.
Leg je schrift klaar.
Zorg dat je pen of potlood bij de hand is.
Schrijf de datum en de titel van de les op.
minute
second
Zet hier tijdens de les een timer van 5 minuten in beeld. Laat leerlingen hun schrift, boek en pen pakken en klaarleggen.
Leerdoelen
Je kunt in afbeeldingen vaatbundels, houtvaten en bastvaten benoemen en je kunt de functie van deze delen beschrijven.
Je kunt uitleggen hoe planten stevigheid krijgen.
Je kunt beschrijven hoe opname en transport van water en mineralen bij planten plaatsvinden.
Deze slide heeft geen instructies
Wat doen stengels?
stengels geven stevigheid
ze dragen bladeren en bloemen
ze vervoeren water en opgeloste stoffen
ze kunnen reservestoffen opslaan
Verbind met voorkennis: bladeren hebben water nodig voor fotosynthese, dus er moet transport zijn tussen wortels, stengel en bladeren.
Transport door vaatbundels
Het transport in stengels gebeurt vooral via vaatbundels. Dat zijn bundels met lange, dunne vaten die doorlopen van de wortels tot in de bladeren.
Gebruik hierbij bij voorkeur de bijgevoegde afbeelding van de stengel met vaatbundels.
Twee soorten vaten
vervoeren water en energierijke stoffen
vooral suiker
van de bladeren naar de rest van de plant
Bastvaten (blauw)
vervoeren water en mineralen
van de wortels via de stengel
naar bladeren, bloemen en knoppen
Houtvaten (rood)
Benadruk het verschil in transportrichting en in soort stoffen.
Waar liggen deze vaten?
in een stengel liggen houtvaten binnenin
bastvaten liggen aan de buitenkant
in een bladnerf liggen houtvaten boven
bastvaten liggen daar onder
Gebruik de schermafbeeldingen van afbeelding 2 en 3 ter verduidelijking.
Bouw van houtvaten en bastvaten
houtvaten bestaan uit dode houtcellen
hun dikke wanden geven stevigheid
bastvaten bestaan uit levende cellen
Noem dat transport in bastvaten in twee richtingen mogelijk is volgens de methode.
Stevigheid bij planten
Planten krijgen stevigheid op twee manieren:
door vocht in vacuolen
door cellulose en houtstof in de celwanden van houtcellen en vezels
Deze slide heeft geen instructies
Vezels en stevigheid
vezels zijn langgerekte dode cellen
ze hebben dikke celwanden
vezels liggen vaak in bundels
ze zorgen voor extra stevigheid
Koppel aan de methode: vezels kunnen ook worden gebruikt voor garens en touw.
Kruidachtig of houtachtig
kruidachtige planten hebben weinig hout en blijven stevig door water in vacuolen
bij uitdroging gaan ze slap hangen
houtachtige planten hebben veel houtstof in hun stengels
daardoor blijven ze ook bij minder water stevig
Laat leerlingen het verschil herkennen tussen een slappe kruidachtige plant en een houtachtige plant zoals een struik of boom.
Waarom hangen sommige planten slap?
Als een kruidachtige plant water verliest, neemt de stevigheid in de vacuolen af. Daardoor verliest de plant steun en gaat hij hangen.
Leg uit dat dit niet betekent dat alle stevigheid weg is, maar dat juist deze planten sterk afhankelijk zijn van waterdruk in cellen.
Functies van wortels
wortels zetten de plant vast in de bodem
ze nemen water en mineralen op
ze kunnen reservestoffen opslaan
Deze slide heeft geen instructies
Wortelharen nemen op
De opperhuidcellen van wortels vormen uitstulpingen: wortelharen. Vooral via deze wortelharen worden water en mineralen uit de bodem opgenomen.
Gebruik hierbij bij voorkeur de schermafbeelding met het plantje en de wortelharen.
Van wortelhaar naar houtvat
water en mineralen komen binnen via wortelharen
via celwanden gaan ze verder de wortel in
daarna bereiken ze de houtvaten in het midden van de wortel
Noem ook kort dat een deel van het water naar de cellen van de wortel zelf gaat.
Waarom stroomt water omhoog?
Verdamping in de bladeren zorgt voor zuiging. Daardoor wordt water in de houtvaten omhoog getrokken, van wortel naar stengel en verder naar de bladeren.
Vergelijk met drinken door een rietje, zoals in de methode.
Twee oorzaken van transport
Verdamping uit bladeren → zuiging in houtvaten → water stijgt op
Wortels persen water omhoog → worteldruk → kleine bijdrage aan transport
Benadruk dat vooral de zuiging van de bladeren het belangrijkste is.
Water bereikt zelfs hoge bomen
Door zuiging van bladeren en worteldruk kan water in houtvaten grote hoogten bereiken. Zo kunnen ook zeer hoge bomen van water en mineralen worden voorzien.
Verwijs naar de kustmammoetboom uit de methode als voorbeeld.
Wat gebeurt er in de bladeren?
het meeste water verdampt uit de bladeren
een klein deel wordt gebruikt bij fotosynthese
mineralen blijven achter in de bladeren
die mineralen worden gebruikt voor de opbouw van stoffen
Deze slide heeft geen instructies
Oud examenopdracht
De gebruiker vroeg om afsluiting met een oude examenachtige opdracht die past bij de paragraaf. Dit is geformuleerd in examenstijl zonder interactie-instructie.
Oud examenopdracht
De gebruiker vroeg om afsluiting met een oude examenachtige opdracht die past bij de paragraaf. Dit is geformuleerd in examenstijl zonder interactie-instructie.
Begrippen
vaatbundel - bundel van vaten in stengel of blad voor transport
houtvat - vat dat water en mineralen vervoert van wortels naar bladeren
bastvat - vat dat vooral water en suiker vervoert van bladeren naar de rest van de plant
vezels - stevige langgerekte dode cellen met dikke celwanden
wortelhaar - uitstulping van een opperhuidcel van een wortel die water opneemt
worteldruk - druk waarmee wortels water in houtvaten omhoog persen
vacuole - met vocht gevulde ruimte in een plantencel die meehelpt aan stevigheid
Deze slide heeft geen instructies