9.2 Stengels en wortels

9.2 Stengels en wortels

1 / 22
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolmavoLeerjaar 4

In deze les zitten 22 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

9.2 Stengels en wortels

Deze slide heeft geen instructies

Start van de les

  • Pak je boek Biologie voor jou erbij.

  • Sla hoofdstuk 9.2 Stengels en wortels open.

  • Leg je schrift klaar.

  • Zorg dat je pen of potlood bij de hand is.

  • Schrijf de datum en de titel van de les op.

5

minute

00

second

Zet hier tijdens de les een timer van 5 minuten in beeld. Laat leerlingen hun schrift, boek en pen pakken en klaarleggen.

Leerdoelen

Je kunt in afbeeldingen vaatbundels, houtvaten en bastvaten benoemen en je kunt de functie van deze delen beschrijven.


Je kunt uitleggen hoe planten stevigheid krijgen.


Je kunt beschrijven hoe opname en transport van water en mineralen bij planten plaatsvinden.

Deze slide heeft geen instructies

Wat doen stengels?

  • stengels geven stevigheid

  • ze dragen bladeren en bloemen

  • ze vervoeren water en opgeloste stoffen

  • ze kunnen reservestoffen opslaan

Verbind met voorkennis: bladeren hebben water nodig voor fotosynthese, dus er moet transport zijn tussen wortels, stengel en bladeren.

Transport door vaatbundels

Het transport in stengels gebeurt vooral via vaatbundels. Dat zijn bundels met lange, dunne vaten die doorlopen van de wortels tot in de bladeren.

Gebruik hierbij bij voorkeur de bijgevoegde afbeelding van de stengel met vaatbundels.

Twee soorten vaten

  • vervoeren water en energierijke stoffen

  • vooral suiker

  • van de bladeren naar de rest van de plant

Bastvaten (blauw)

  • vervoeren water en mineralen

  • van de wortels via de stengel

  • naar bladeren, bloemen en knoppen

Houtvaten (rood)

Benadruk het verschil in transportrichting en in soort stoffen.

Waar liggen deze vaten?

  • in een stengel liggen houtvaten binnenin

  • bastvaten liggen aan de buitenkant

  • in een bladnerf liggen houtvaten boven

  • bastvaten liggen daar onder

Gebruik de schermafbeeldingen van afbeelding 2 en 3 ter verduidelijking.

Bouw van houtvaten en bastvaten

  • houtvaten bestaan uit dode houtcellen

  • hun dikke wanden geven stevigheid

  • bastvaten bestaan uit levende cellen


Noem dat transport in bastvaten in twee richtingen mogelijk is volgens de methode.

Stevigheid bij planten

Planten krijgen stevigheid op twee manieren:

  • door vocht in vacuolen

  • door cellulose en houtstof in de celwanden van houtcellen en vezels

Deze slide heeft geen instructies

Vezels en stevigheid

  • vezels zijn langgerekte dode cellen

  • ze hebben dikke celwanden

  • vezels liggen vaak in bundels

  • ze zorgen voor extra stevigheid

Koppel aan de methode: vezels kunnen ook worden gebruikt voor garens en touw.

Kruidachtig of houtachtig

  • kruidachtige planten hebben weinig hout en blijven stevig door water in vacuolen

  • bij uitdroging gaan ze slap hangen

  • houtachtige planten hebben veel houtstof in hun stengels

  • daardoor blijven ze ook bij minder water stevig

Laat leerlingen het verschil herkennen tussen een slappe kruidachtige plant en een houtachtige plant zoals een struik of boom.

Waarom hangen sommige planten slap?

Als een kruidachtige plant water verliest, neemt de stevigheid in de vacuolen af. Daardoor verliest de plant steun en gaat hij hangen.

Leg uit dat dit niet betekent dat alle stevigheid weg is, maar dat juist deze planten sterk afhankelijk zijn van waterdruk in cellen.

Functies van wortels

  • wortels zetten de plant vast in de bodem

  • ze nemen water en mineralen op

  • ze kunnen reservestoffen opslaan

Deze slide heeft geen instructies

Wortelharen nemen op

De opperhuidcellen van wortels vormen uitstulpingen: wortelharen. Vooral via deze wortelharen worden water en mineralen uit de bodem opgenomen.

Gebruik hierbij bij voorkeur de schermafbeelding met het plantje en de wortelharen.

Van wortelhaar naar houtvat

  • water en mineralen komen binnen via wortelharen

  • via celwanden gaan ze verder de wortel in

  • daarna bereiken ze de houtvaten in het midden van de wortel

Noem ook kort dat een deel van het water naar de cellen van de wortel zelf gaat.

Waarom stroomt water omhoog?

Verdamping in de bladeren zorgt voor zuiging. Daardoor wordt water in de houtvaten omhoog getrokken, van wortel naar stengel en verder naar de bladeren.

Vergelijk met drinken door een rietje, zoals in de methode.

Twee oorzaken van transport

Verdamping uit bladeren → zuiging in houtvaten → water stijgt op


Wortels persen water omhoog → worteldruk → kleine bijdrage aan transport

Benadruk dat vooral de zuiging van de bladeren het belangrijkste is.

Water bereikt zelfs hoge bomen

Door zuiging van bladeren en worteldruk kan water in houtvaten grote hoogten bereiken. Zo kunnen ook zeer hoge bomen van water en mineralen worden voorzien.

Verwijs naar de kustmammoetboom uit de methode als voorbeeld.

Wat gebeurt er in de bladeren?

  • het meeste water verdampt uit de bladeren

  • een klein deel wordt gebruikt bij fotosynthese

  • mineralen blijven achter in de bladeren

  • die mineralen worden gebruikt voor de opbouw van stoffen

Deze slide heeft geen instructies

Oud examenopdracht

De gebruiker vroeg om afsluiting met een oude examenachtige opdracht die past bij de paragraaf. Dit is geformuleerd in examenstijl zonder interactie-instructie.

Oud examenopdracht

De gebruiker vroeg om afsluiting met een oude examenachtige opdracht die past bij de paragraaf. Dit is geformuleerd in examenstijl zonder interactie-instructie.

Begrippen

vaatbundel - bundel van vaten in stengel of blad voor transport

houtvat - vat dat water en mineralen vervoert van wortels naar bladeren

bastvat - vat dat vooral water en suiker vervoert van bladeren naar de rest van de plant

vezels - stevige langgerekte dode cellen met dikke celwanden

wortelhaar - uitstulping van een opperhuidcel van een wortel die water opneemt

worteldruk - druk waarmee wortels water in houtvaten omhoog persen

vacuole - met vocht gevulde ruimte in een plantencel die meehelpt aan stevigheid

Deze slide heeft geen instructies