Ziekten van het spijsverteringskanaal
Ziekten van het spijsverteringskanaal
Leerdoel van deze les
Aan het einde van de les kun je functies, symptomen en verpleegkundige zorg bij aandoeningen van het spijsverteringskanaal toepassen in de praktijk.
Wat weet jij al over aandoeningen van het spijsverteringskanaal?
Mevrouw Raamsdonk (21) heeft sinds ongeveer drie maanden hevige buikpijnklachten. Zij heeft al wel langer lichte buikklachten, maar dacht dat dit met haar menstruatiecyclus te maken had. Nu heeft zij echter diarree en verliest zij bloed bij haar ontlasting. De huisarts verwijst haar door naar de internist in het ziekenhuis. Na verschillende onderzoeken te hebben ondergaan, krijgt zij de diagnose colitis ulcerosa. Mevrouw Raamsdonk start met medicatie die de ontstekingen in haar darm moeten onderdrukken. Helaas werken deze onvoldoende en moet zij worden opgenomen in het ziekenhuis. Eenmaal in het ziekenhuis blijkt dat zij flinke bloedarmoede heeft en een lage bloeddruk. Daarbij is zij 15 kilo afgevallen sinds haar buikpijnklachten begonnen. Haar arts adviseert een coloscopie. Bij dit onderzoek wordt vastgesteld dat de dikke darm zó ontstoken is, dat deze gedeeltelijk verwijderd moet worden. Bij de operatie wordt een ileostoma aangelegd.
Casus: mevrouw Raamsdonk
Mevrouw Raamsdonk heeft buikpijn, diarree, bloedverlies, gewichtsverlies en een lage bloeddruk. Wat vind jij het meest zorgwekkend?
Het spijsverteringskanaal
Het spijsverteringsstelsel (tractus digestivus) is als een fabriek waarin voedsel wordt verwerkt en omgezet. Het strekt zich uit van mond tot anus. In de route die het voedsel aflegt, worden voedingsstoffen in de bloedbaan opgenomen en voedselresten uitgescheiden als feces. Het spijsverteringsstelsel is van grote invloed op hoe mensen zich voelen. Als het niet goed functioneert, kunnen mensen zich zwak voelen, (ernstig) ziek zijn of zelfs overlijden. Het is belangrijk dat je als verpleegkundige in het ziekenhuis weet waarop je moet letten bij zorgvragers die worden opgenomen met spijsverteringsproblematiek.
Inleiding
Eten, drinken, verteren en ontlasten zijn lichaamsfuncties die normaal gesproken geen moeite kosten. Als een zorgvrager last heeft van problemen hiermee, kan dit zijn leven behoorlijk beïnvloeden. Te veel of juist te weinig eetlust kunnen ziekteverschijnselen zijn of geven. Zorgvragers met een afwijkend eet- of ontlastingspatroon kunnen hier pijn, misselijkheid en hinder in het dagelijks leven bij ervaren. Klachten van het spijsverteringskanaal kunnen onschuldig en gemakkelijk te bestrijden zijn of als bijwerking van medicatie ontstaan. Helaas passen deze klachten vaak bij chronische ontstekingsziekten of vormen van kanker.
Dit hoofdstuk behandelt de volgende onderwerpen:
het spijsverteringskanaal;
verschijnselen en verpleegkundige zorg bij aandoeningen aan het spijsverteringskanaal;
onderzoeken aan het spijsverteringskanaal;
behandeling van aandoeningen aan het spijsverteringskanaal.
Verschijnselen en verpleegkundige zorg bij aandoeningen aan het spijsverteringskanaal
Bij aandoeningen aan het spijsverteringskanaal doen zich vooral problemen voor bij de voedselopname en defecatie. Dit is eenvoudig te verklaren: de hoofdtaak van het spijsverteringskanaal is de opname van voeding en de uitscheiding van onverteerbare voedselresten. Naast aandacht voor de totale lichamelijke conditie van de zorgvrager, moet je als verpleegkundige bij deze aandoeningen dan ook vooral aandacht hebben voor voedselopname en uitscheiding. De verpleging is gericht op de verschijnselen waarmee de aandoeningen gepaard gaan. Hierna komen de volgende ziekteverschijnselen aan bod:
gebrek aan eetlust; ondervoeding; braken; pijn; zuurbranden; defecatiestoornissen.
Anatomie van het spijsverteringskanaal
Noem de organen van de mond tot de anus. Wat doet elk orgaan? Plaats de juiste labels en functies.
Belangrijkste organen en hun functies
Maag, lever, dunne darm, dikke darm, endeldarm
Orgaan
Voorvertering, galproductie, opname voedingsstoffen, opname vocht, opslag ontlasting
Functie
Symptomenmarkt: verken de verschijnselen
Per groep bestudeer je één symptoom: wat is het, oorzaken, risico's en verpleegkundige aandachtspunten. Maak een miniposter en presenteer kort.
Groep 1 – Gebrek aan eetlust
Situatie
Een zorgvrager eet al enkele dagen nauwelijks. Hij geeft aan geen trek te hebben en laat regelmatig maaltijden staan.
Werk uit
Wat is gebrek aan eetlust?
Welke oorzaken kunnen er zijn?
Waarom kan dit gevaarlijk worden?
Wat observeer je als verpleegkundige?
Welke adviezen en interventies geef je?
Groep 2 – Ondervoeding
Situatie
Een zorgvrager is in zes maanden 12 kilo afgevallen. Hij voelt zich moe en heeft weinig energie.
Werk uit
Wat is ondervoeding?
Hoe ontstaat ondervoeding?
Welke gevolgen heeft ondervoeding voor het lichaam?
Hoe kun je ondervoeding signaleren?
Wat doet de verpleegkundige?
Groep 3 – Braken
Situatie
Een zorgvrager is misselijk en heeft vandaag meerdere keren gebraakt.
Werk uit
Wat is braken?
Welke oorzaken kunnen er zijn?
Welke risico's ontstaan bij veel braken?
Wat moet je observeren aan het braaksel?
Welke verpleegkundige zorg geef je?
Text
Groep 4 – Pijn
Situatie
Een zorgvrager klaagt over hevige buikpijn en geeft een pijnscore van 8 op 10.
Werk uit
Wat is pijn?
Welke soorten buikpijn bestaan er?
Waarom is pijn een belangrijk symptoom?
Welke signalen van pijn kun je observeren?
Hoe ondersteun je een zorgvrager met pijn?
Groep 5 – Zuurbranden
Situatie
Een zorgvrager klaagt regelmatig over een brandend gevoel achter het borstbeen, vooral na het eten.
Werk uit
Wat is zuurbranden?
Hoe ontstaat reflux?
Welke schade kan langdurige reflux veroorzaken?
Welke klachten horen erbij?
Welke verpleegkundige adviezen geef je?
Groep 6 – Defecatiestoornissen
Situatie
Een zorgvrager heeft al drie dagen diarree. Een andere zorgvrager heeft al vijf dagen geen ontlasting gehad.
Werk uit
Wat is diarree?
Wat is obstipatie?
Welke oorzaken kunnen beide klachten hebben?
Welke risico's horen erbij?
Welke verpleegkundige interventies zijn belangrijk?
Maak een ezelsbrug of geheugensteun waarmee jullie symptoom makkelijk kunnen onthouden.
Voorbeeld:
Diarree = D.R.O.O.G.
D = Dunne ontlasting
R = Risico op uitdroging
O = Observeren
O = Ontlasting beoordelen
G = Goede huidzorg
Tussenquiz: test je kennis
Waar of niet waar: Melaena is zwarte teerachtige ontlasting. Diarree verhoogt kans op uitdroging. Wat zijn belangrijke risico’s bij deze symptomen?
Klinisch redeneren: stappenplan
Welke verpleegkundige problemen zie je bij mevrouw Raamsdonk? Denk aan observaties, diagnoses, doelen en interventies. Werk samen via de 6 stappen van klinisch redeneren.
Escape room: casusopdrachten
Los de raadsels op in groepjes. Herken je symptomen als melaena, ileus of besmettelijke diarree? Welke verpleegkundige acties horen hierbij?
Afsluiting en verwerkingsopdracht
Wat heb je geleerd? Maak thuis een verpleegplan voor mevrouw Raamsdonk via de 6 stappen klinisch redeneren. Toon 3 diagnoses, 3 SMART-doelen en 5 interventies per diagnose.