Voeding, vertering en energie
H5. Voeding en energie & H6. Voeding en vertering
Voeding, vertering en energie
H5. Voeding en energie & H6. Voeding en vertering
Waar gaan we het over hebben?
Waar komt ons eten eigenlijk vandaan?
Waarom eten we?
Wat gebeurt er met ons eten als we het gegeten hebben?
Waar gaat alles wat overblijft heen?
Waar komt ons eten vandaan?
5.2 + 5.4 + 5.5 & 6.1
Wat is het verschil tussen een voedingsmiddel en een voedingsstof?
Plantaardig en dierlijk voedsel
Voedingsmiddel = alle soorten voedsel die door mensen kunnen worden genuttigd
Voedingsstoffen = stoffen die noodzakelijk zijn voor de groei en de instandhouding van een organisme
Voedingsmiddel bestaat uit voedstoffen:
Water
Vitaminen
Mineralen
Eiwitten
Vetten
Koolhydraten
Deze voedingstoffen halen we uit plantaardige en dierlijke voedingsmiddelen
Planten zijn geweldig
Al ons voedsel zou er niet zijn als we geen planten hadden
Wordt gegeten door
Wordt gegeten door
Wat 'eten' planten?
Schrijf de bijbehorende formule op in je antwoord.
Maar wat ‘eten’ planten?
Fotosynthese!!
Via de huidmondjes in het blad komt CO2 binnen
Via de wortels komt water binnen
Wordt via de houtvaten omhoog geduwd
In de bladeren wordt in de bladgroenkorrels water omgezet in glucose (C6H12O6) --> VOEDINGSSTOF
Suiker in water wordt via de bastvaten naar beneden vervoerd naar de rest van de plant
Suiker wordt daar gebruikt voor ontwikkeling van de plant
Even inzoomen
Basis van het leven
Planten maken van koolstofdioxide en water glucose
Water en koolstofdioxide zijn anorganische stoffen
Stoffen die 1 of minder koolstofatomen bevatten
Suiker is een organische stof
Stoffen die 2 of meer koolstofatomen bevatten
Het opbouwen van organische moleculen uit anorganische moleculen of kleinere organische moleculen heet ASSIMILATIE
Assimilatie: woord lijkt op assemble/assembleren wat betekent monteren/ in elkaar zetten of samenvoegen
Planten/ algen en plankton zijn de enige organismen die via fotosynthese in staat zijn om van anorganische stoffen organische stoffen te maken
Organische stoffen zijn de basismoleculen waar alle organismen uit ontstaan
Zonder planten zou het leven dus niet bestaan!
Glucose alleen is niet genoeg. Welke voedingsstoffen worden er vanuit suiker verder gemaakt?
Maar met suiker alleen redden we het toch niet?
Er zijn ook plantaardige koolhydraten, eiwitten en vetten
Via voortgezette assimilatie maken planten koolhydraten, eiwitten en vetten, vitaminen van glucose!!
En deze voedingstoffen kunnen wij/ andere organismen weer gebruiken om zich te ontwikkelen
Twee soorten assimilatie
Endotherm = energie verbruikt
Fotosynthese
Alleen in chloroplasten
Voortgezette assimilatie
In alle cellen (mens, plant,
dier, bacterie)
Wat is het verschil tussen assimilatie en voortgezette assimilatie?
Assimilatie: verbranding. Voortgezette: opbouw organische stoffen uit verbrandingsproducten.
Assimilatie: opbouw organische stoffen (glucose) uit anorganische stoffen. Voortgezette: opbouwen van grotere organische stoffen uit kleinere organische stoffen.
Assimilatie: opbouw organische stoffen (glucose) uit anorganische stoffen. Voortgezette: afbraak organische stoffen.
Assimilatie: opbouw van fotosynthese. Voortgezette: veel fotosynthese.
Gebruikt een plant dan niets zelf?
Een plant verbruikt energie, net als een mens.
Verbranding --> Dissimilatie
Dissimilatie is de verbranding van organische moleculen ontstaat energie
Glucose + zuurstof --> water + koolstofdioxide + energie
Overdag doet de plant aan verbranding (dissimilatie) en fotosynthese (assimilatie)
Water + koolstofdioxide --> zuurstof + glucose
Glucose + zuurstof --> water + koolstofdioxide + energie
‘s nachts vindt er alleen verbranding plaats
Glucose + zuurstof --> water + koolstofdioxide + energie
Compensatie punt: als de plant evenveel zuurstof maakt als dat het zelf nodig heeft voor verbranding
Bruto en netto
Waarom is de opbrengst van glucose van 8-17 uur het hoogst?
Waar komt ons eten vandaan?
5.2 + 5.4 + 5.5 & 6.1
Waarom is dissimilatie overal gelijk?
En wat eet je dan precies op?
Bruto (totale hoeveelheid glucose die een plant maakt) – dissimilatie (alle glucose die nodig is om energie van te maken om te leven) = nettoproductie (reservestoffen --> voedsel voor heterotroof organisme)
Was dat alles??
Suikers
Eiwitten
Vitamines
Mineralen
Cellulose: voedingsvezel
een polysacharide die wij niet kunnen verteren. Bacteriën in de dikke darm kunnen dat wel goede darmwerking
Lignine en pectine zijn ook voedingsvezels
Water. Groot gedeelte van plantaardig voedsel bestaat uit water.
Droge stof: kan je berekenen door het drooggewicht te bepalen: voedingsmiddelen drogen
Bacteriën en schimmels
Planten zijn niet de enige organismen die te maken hebben met ons voedsel
Bacteriën en schimmels spelen al jaren een belangrijke rol in de productie van ons voedsel --> klassieke biotechnologie
Bedenk samen met degene naast je enkele voorbeelden waarbij micro-organismen ingezet worden in onze voedselbereiding.
Yoghurt
Yoghurt wordt gemaakt van melk
In melk zit lactose (-ose is een suiker)
Deze lactose wordt gebruikt door een melkzuurbacterie
Gebruikt de lactose om van te leven
Anaerobe verbranding verbranding zonder zuurstof!!
In melk ontstaat melkzuur
Melkzuur verlaagt de pH je hebt yoghurt
Dit proces heet melkzuurgisting en is dus een voorbeeld van anaerobe verbranding
Wijn en bier
Gist (schimmel)
Gistcellen zetten suiker om in alcohol
glucose ethanol + koolstofdioxide + energie
Wat is een voorbeeld van assimilatie?
Het maken van suikers
Het maken van eiwit
Het verbranden van suikers
Het maken van koolstofdioxide
Wat is dissimilatie?
Vorming van glucose
Afbraak van organische stoffen
Energie vrijmaken uit voedsel
Opbouw van eiwitten
Wat is een product van dissimilatie?
Water
Glucose
Koolstofdioxide
Zuurstof
Welke stof wordt gebruikt in dissimilatie?
Water
Zuurstof
Vetten
Glucose
Wat hebben planten nodig voor fotosynthese?
Zonlicht
Stikstof
Water
Koolstofdioxide
Waar komt ons eten eigenlijk vandaan?
Voedingstoffen uit voedingsmiddelen
Planten maken van anorganische stoffen organische stoffen
Fotosynthese
(voortgezette) Assimilatie
Suiker, eiwitten, vetten en koolhydraten
Niet alles van de plant wordt opgegeten
Verbranding en dissimilatie
Glucose wordt verbrand
Naast eiwitten, vetten en koolhydraten bevatten planten ook mineralen, vitaminen en voedingsvezels
Ook bacteriën en schimmels spelen een belangrijke rol in bereiding van ons voedsel
Melkzuurgisting
Alcoholgisting
Waar gaan we het over hebben?
Waar komt ons eten eigenlijk vandaan?
Waarom eten we?
Wat gebeurt er met ons eten als we het gegeten hebben?
Waar gaat alles wat overblijft heen?
Waarom eten we?
5.1, 5.2, 5,3 en 6.1
Energie!!
Zonder voedsel geen dissimilatie (verbranding) en zonder dissimilatie geen energie
Energie ontstaat dus bij dissimilatie
Verbranding in de cel --> energie --> cel functioneert --> organen functioneren --> organisme functioneert
Maar wat is energie?
Algemeen: Energie is de capaciteit van een systeem om warmte, licht of beweging te produceren.
In je lichaam: energie wordt gebruikt voor celprocessen. Een deel van energie komt vrij als warmte. Het andere deel wordt opgeslagen in moleculen ATP
ATP: Adenosinetrifosfaat is een molecuul dat in de celstofwisseling een sleutelrol vervult als drager van chemische energie.
In deze P bindingen zit veel energie!
Dissimilatie BiNaS68
•Welke twee vormen waren er ook al weer?
Aerobe dissimilatie
Anaerobe dissimilatie
•Welke vorm van verbranding geeft de meeste energie?
•Aerobe dissimilatie geeft veel energie
C6H12O6 + 6 H2O + 6 O2 → 6 CO2+ 12 H2O + energie (genoeg voor 38 ATP)
•Anaerobe dissimilatie geeft weinig energie
C6H12O6 à 2 C3H6O3 + 2ATP
glucose à melkzuur + (beetje) energie
Energieopslag
Een gedeelte van de energie is opgeslagen in je in ATP voor wanneer je lichaam het nodig heeft
Hoe krijgt je lichaam de energie die opgeslagen zit in ATP nou uit ATP?
In deze P bindingen zit veel energie!
Energieopslag BiNaS67L
ATP geeft de energie die opgeslagen zit in de fosfaatbindingen af als er 1 fosfaat afsplitst!
3x een P
2x een P
1x een P
De energie die hier opgeslagen was is nu vrijgekomen
Energieopslag aanvullen
Je lichaam gebruikt de energie die opgeslagen is in ATP
Dit moet wel weer aangevuld worden!
Hoe doet je lichaam dit? Met andere woorden hoe vult je lichaam de voorraad ATP weer aan?
Wat is het belangrijkste verschil tussen ATP en ADP?
ATP heeft drie fosfaatgroepen
ATP heeft één fosfaatgroep
ADP heeft twee fosfaatgroepen
ADP is een energiedrager
Waarom eten we?
5.1, 5.2, 5,3 en 6.1
Wat gebeurt er bij de omzetting van ATP naar ADP?
ADP wordt omgezet in glucose
Energie wordt vrijgegeven
Energie wordt opgeslagen
Fosfaat wordt toegevoegd
Energieopslag aanvullen
De energie die ontstaat bij dissimilatie wordt gebruikt om van ADP ATP te maken
Aerobe dissimilatie geeft veel ATP
Anaerobe dissimilatie geeft weinig ATP
Nog wat extra’s
Creatinefosfaat (CP)
Naast ATP is er in de spiercel constant een voorraad creatinefosfaat aanwezig.
Bevat dus net als ATP een fosfaat!
Als ATP wordt afgebroken laat het creatinefosfaat het fosfaat molecuul los. ADP vormt dan weer ATP
De voorraad creatinefosfaat in de spiercel is voldoende voor ongeveer vijf tot tien seconden spierarbeid.
Samen met ATP vormt CP de fosfaataccu in je spieren geeft je voldoende energie voor een sprint van ongeveer 10 seconden op vol vermogen
Sporten
Wat gebeurt er met de energie als je gaat hardlopen?
ATP wordt afgebroken
CP draagt fosfaatgroep af zodat er extra ATP ontstaat
Anaerobe dissimilatie zorgt voor beetje energie en melkzuur
Snelle ademhaling en hartslag zorgen voor aanvoer van voldoende zuurstof
Aerobe dissimilatie zorgt voor veel ATP
Trainen zorgt voor toename in mitochondriën en bloedvaten in de spieren
Eten we alleen voor energie?
Voedingstoffen fungeren inderdaad als brandstof. Zelfs in rust heeft je lichaam namelijk nog energie nodig (ruststofwisseling).
Eiwitten
Vetten
Koolhydraten
Maar voedingstoffen zijn niet alleen inzetbaar als brandstof!
Waarom eten we?
5.1, 5.2, 5,3 en 6.1
Voedingstoffen
Hebben verschillende functies in je lichaam
Brandstof: stoffen die energie kunnen leveren
Bouwstof: voor groei, ontwikkeling en herstel van cellen
Beschermende stof: voorkomen van ziektes of andere lichamelijke gebreken
Reservestof: brandstoffen/bouwstoffen die niet per direct nodig zijn en worden opgeslagen in je lichaam
Belangrijkste voedingsstoffen
Eiwitten
Koolhydraten
Vetten
Vitaminen/ mineralen
Water
Voedingstoffen en hun functie
Ken je voedingstoffen BiNaS67F,G,H
Eiwitten bestaan uit aminozuren
Bevatten: H, C, O en N
Opvallendste kenmerk: stikstof
Vetten bestaan uit glycerol en vetzuren
Bevatten: H, C, O
Opvallendste kenmerk: vetzuren
Koolhydraten bestaan uit monosachariden
Bevatten: H, C, O
Opvallendste kenmerk: zeshoek
Gezondheid
ADH-waardes: aanbevolen dagelijkse hoeveelheid
Van elke voedingsstof heb je voldoende nodig
Teveel: welvaartziektes als diabetes en hart- en vaatziekten
Tekort: gebreksziekten zoals scheurbuik
Om de juiste hoeveelheden voedingstoffen binnen te krijgen is een gevarieerd dieet noodzakelijk.
Niet-essentiële aminozuren: je lever kan deze zelf maken door andere aminozuren om te bouwen
Essentiele aminozuren: deze kan de lever niet maken en moet je dus binnenkrijgen via je eten!
Essentiele vetzuren: je lever kan deze niet zelf maken en moet je dus binnenkrijgen via je eten!
Omega-3 en omega-6
Additieven: stoffen die fabrikant toevoegt als kleurstof
ADI-waarde: Aanvaardbare Dagelijkse Inname
Teveel aan deze stoffen kan schadelijk zijn
Extra informatie voedingstoffen
Binas
Waarom eten we?
Om celprocessen goed te laten verlopen zodat de organen (ook in rust (ruststofwisseling) naar behoren functioneren
Voor celprocessen is energie nodig. Deze energie verkrijgen we via aerobe/ anaerobe dissimilatie van glucose (voedingstof)
De energie die hierbij ontstaat gebruiken we voor warmte of wordt opgeslagen in ATP (chemische drager van energie)
Wanneer energie nodig is wordt er een fosfaat losgekoppeld van ATP en ontstaat er ADP. De energie die hierbij vrijkomt wordt gebruikt voor verschillende activiteiten in de cel.
Naast energie (brandstof) worden voedingstoffen ook gebruik als bouwstof, beschermende stof en reservestof gebruikt.
Een juiste balans in voedingstoffen is noodzakelijk voor het behoud van de gezondheid
Opdrachten H5
Opdrachten
Opdrachten
Opdrachten
Opdrachten
Opdrachten
Opdrachten
Afronden H5
Voeding en energie
Opdrachten
Opdrachten
Voeg hier je vraag toe
A
B
C
D
Opdrachten
Opdrachten
Voeg hier je vraag toe
Opdrachten
Voeg hier je vraag toe
Hoofdstuk 6
Voeding en vertering
Waar gaan we het over hebben?
Waar komt ons eten eigenlijk vandaan?
Waarom eten we?
Wat gebeurt er met ons eten als we het gegeten hebben?
Waar gaat alles wat overblijft heen?
Wat gebeurt er met ons eten als we het gegeten hebben?
6.2-6.3
Waarom eten we?
Om celprocessen goed te laten verlopen zodat de organen (ook in rust (ruststofwisseling) naar behoren functioneren
Voor celprocessen is energie nodig. Deze energie verkrijgen we via aerobe/ anaerobe dissimilatie van glucose (voedingstof)
De energie die hierbij ontstaat gebruiken we voor warmte of wordt opgeslagen in ATP (chemische drager van energie)
Wanneer energie nodig is wordt er een fosfaat losgekoppeld van ATP en ontstaat er ADP. De energie die hierbij vrijkomt wordt gebruikt voor verschillende activiteiten in de cel.
Naast energie (brandstof) worden voedingstoffen ook gebruik als bouwstof, beschermende stof en reservestof gebruikt.
Een juiste balans in voedingstoffen is noodzakelijk voor het behoud van de gezondheid
Menuutje
Water, glucose, vitamine en mineralen zijn klein genoeg om gelijk opgenomen te worden in je bloed
Koolhydraten, vetten en eiwitten moeten eerst verteerd worden
Opdracht
Beschrijf per voedingstof wat er gebeurt als je deze binnenkrijgt!
Begin met je mond en eindig bij de darmen
Benoem de volgende onderdelen:
Orgaan en functie
Werkzaam enzym en functie van het enzym
Vet 31 g
Koolhydraten 103 g
Eiwitten 16 g
Opdracht
Beschrijf per voedingstof (vet, eiwitten, koolhydraten) wat er gebeurt als je deze binnenkrijgt!
Begin met je mond en eindig bij de darmen
Benoem de volgende onderdelen:
Orgaan en functie
Werkzaam enzym en functie van het enzym
Verteringsstelsel
Verteringsstelsel: alle organen die samenwerken voor de vertering
BINAS 82
53
Mond en keelholte
Gebit
Vergroot het oppervlakte van het voedsel
Waarom is dit belangrijk?
Hierdoor kunnen de enzymen beter werken om het voedsel te verteren; er is meer contact-oppervlakte.
54
Mond en keelholte
Speeksel: start vertering
Vertering koolhydraten
Enzym amylase
Verteert geen eiwitten en vetten
BINAS 82E
55
Mond en keelholte
Slikken:
Voedsel wordt met de tong naar de keelholte geduwd
De huig gaat omhoog en sluit de neusholte af
Het strotklepje gaat omlaag en sluit de luchtpijp af
56
Slokdarm
Peristaltische bewegingen
Voegt geen verteringssappen of enzymen toe
57
Maag
Functie
Opslag van voedsel
Afgeven en maken maagsap door maagsapklieren
Maagsap bevat:
Water
HCL/Zoutzuur (pH 1,5 – 3,5)
Pepsinogeen
Werkzame enzym: Peptase/pepsine
Breekt in de maag eiwitten (polypeptiden) af tot kleinere polypeptiden
58
In de maag vertering van eiwitten.
Er is geen vertering van koolhydraten of vetten
Maagsapklieren
In de klieren vindt geen vertering plaats!!
Klieren maken pepsinogeen: een inactief enzym
wordt geactiveerd onder invloed van zoutzuur
Actieve vorm heet pepsine
Pepsine is een actief enzym
Splitst eiwitmoleculen in polypeptiden (vrij lange aminozuurketens)
Maag
60
Maag
Maagportier:
Kringspier die maag afsluit
Laat voedsel geleidelijk door naar de 12-vingerige darm
Bekleed met slijmwand:
Beschermd de maag tegen de lage pH van maagsap
Twaalfvingerige darm
Sluit aan op de maag
Via het maagportier
Vormt het begin van de dunne darm
Functie:
neutraliseren van de pH
voedsel uit de maag is heel zuur. Dit zou de rest van het stelsel beschadigen
62
Twaalfvingerige darm
In de 12-vingerige darm monden uit:
de afvoerbuis van
de lever
de galblaas
de alvleesklier
63
Kaiserbroodje in 12-vingerige darm blijven steken
Uitstapje
De lever, galblaas en alvleesklier zijn drie organen die een belangrijke rol spelen bij de vertering van voedsel.
Produceren stoffen die helpen bij de vertering
Let op: voedsel komt niet in deze organen!!!
Lever, galblaas en gal
Lever
Twee belangrijke functies:
De lever produceert gal
Opgeloste voedsel uit de dunne darm gaat via de poortader naar de lever.
Giftige stoffen worden afgebroken
Suiker wordt opgeslagen als glycogeen
Galblaas en gal
65
Galblaas: Opslag gal
Gal emulgeert vetten
vet verdelen tot heel kleine vetdruppels
Is dus geen enzym!!!!!!!!!!!!!
Emulgeren: niet verteren
Alvleesklier
Maakt alvleessap
bevat 3 enzymen
Lipase breekt vetten af glycerol en vetzuren
Amylase breekt laatste zetmeel af maltose
Peptidase (o.a. tryptase) breekt polypeptiden af
Bevat NaHCO3 (Natriumwaterstofcarbonaat)
Basische stof
Neutraliseert zure maagsap
66
Twaalfvingerige darm
In de 12-vingerige darm monden uit:
de afvoerbuis van
de lever
de galblaas
de alvleesklier
Vindt vertering plaats van:
Eiwitten
Koolhydraten
Vetten
67
Dunne darm
Langste darm
Darm van 5 tot 6 meter lang
Bevat darmsapklieren
Maken darmsap met enzymen
Peptidase
Maltase, lactase en sacharase
De laatste eiwitten, vetten en koolhydraten worden verteerd
je houdt de verteringsproducten over:
Aminozuren
Glycerol en vetzuren
Glucose
En vitaminen, mineralen dan?
68
Leuk die enzymen…
Maar waarom hebben we er zo veel?
En waarom zijn ze niet overal werkzaam?
Opdracht
Bestudeer samen met degene naast je 6.3 en geef antwoord op deze vragen
Klaar? Maak opdracht 1, 3, 8, 10
Enzymen
Valt onder eiwitten /proteïne
Katalysator een stof die de snelheid van een reactie versnelt zonder zelf verbruikt te worden.
Twee soorten
Opbouwend
Afbrekend
Enzymen
Substraat specifiek werken maar op een substraat (stof)
Enzym substraat complex
Sleutel – slot principe
Substraat eindigt op –ose enzym eindigt op –ase
Enzym + Substraat ↔ Enzym-Substraat-Complex ↔ Enzym + Product
Enzym activiteit
Activiteit van enzym de hoeveelheid substraat die in een periode wordt omgezet
Activiteit is afhankelijk van
Temperatuur
Ph
Enzym en substraat concentratie
Temperatuur
Ruimtelijke structuur van eiwitten verandert door temperatuur
warmer meer activiteit
Elk enzym heeft optimale temperatuur
Bij deze temperatuur heeft het enzym de maximale activiteit
Zoogdieren 37 graden
Een te hoge temperatuur remt de werking van het enzym
Sprake van denaturatie
Denatureren
Het verlies van de ruimtelijke structuur waardoor eigenschappen en werking vaak sterk veranderen
Werking van enzym gaat verloren
Voorbeeld ei (onomkeerbaar)
Boven 42 graden koorts gevaarlijk
pH
De activiteit van een enzym wordt ook beïnvloed door de zuurgraad.
Bijvoorbeeld peptase werkt in de maag dus een lage pH, maar amylase werkt juist niet bij een lage pH en daarom stopt de afbraak vaan koolhydraten in de maag
Ook bij pH sprake van een optimum
Substraat-concentratie
Concentratie van substraat omhoog
Reactiesnelheid omhoog
Alle enzymen bezet
Verdere stijging van substraat-concentratie heeft geen invloed meer
Verzadiging maximale reactiesnelheid
Enzym concentratie
Concentratie van enzym gaat omhoog
Reactiesnelheid gaat omhoog
Voorwaarde moet wel voldoende substraat zijn
Wat gebeurt er met ons eten als we het gegeten hebben?
Mond
Gebit maalt het voedsel voor betere werking verteringsenzymen
Productie van speeksel met amylase breekt zetmeel (koolhydraat) af
Slokdarm
Via peristaltische beweging komt het in de maag
Maag
Produceert maagsap met pepsinogeen wat geactiveerd wordt door zoutzuur tot pepsine breekt eiwitten af
Twaalfvingerige darm
Alvleessap en gal komen hier in uit
Enzymen in alvleessap (amylase, peptidase en lipase) breken koolhydraten, eiwitten en vetten af
Gal emulgeert vet zodat lipase vet beter kan afbreken
Wat gebeurt er met ons eten als we het gegeten hebben?
Dunne darm
Darmsap met daarin enzymen breken koolhydraten en eiwitten af
In de dunne darm blijven de verteringsproducten van koolhydraten, vetten en eiwitten over
Suikers, vetzuren en aminozuren
Dat in elk orgaan andere enzymen actief zijn heeft te maken met de verschillende pH-waardes
Enzymactiviteit bepaald door: temperatuur, pH, substraatconcentratie
Waar gaan we het over hebben?
Waar komt ons eten eigenlijk vandaan?
Waarom eten we?
Wat gebeurt er met ons eten als we het gegeten hebben?
Waar gaat alles wat overblijft heen?
Waar gaat alles wat overblijft heen?
6.4-6.5
Vorige lessen
Voedingstoffen zijn nodig voor lichaamsprocessen
Zitten in voedsel vertering door enzymen
Geeft de volgende verteringsproducten
Aminozuren, vetzuren en suikers
Maar wat gebeurt er met deze verteringsproducten en mineralen, water en vitaminen?
Verteringsproducten moeten je lichaam in!
Gebeurt in je dunne darm
Ook peristaltiek
Secretie van verteringsproducten naar het bloed bevat veel darmplooien die oppervlakte vergroten
Darmvlokken
Miljoenen darmvlokken
Ongeveer 1 mm lang
Inwendig oppervlakte enorm groot
Opname verteerde wateroplosbare voedingstoffen in de haarvaten
Poortader lever
Opname vetten in lymfevaten sleutelbeenader vetweefsel& lever
Waar dient de darmslagader voor?
Brengt zuurstofrijk bloed naar de darmen
Microvilli
Uitstulpingen op de darmvlokken
Vergroot het oppervlakte nog meer tot ong. 200m2
88
Van de darm naar de lever
Voedingstoffen zijn in de dunne darm zo veel afgebroken dat ze opgenomen kunnen worden in het bloed
Dit bloed gaat eerst via de poortader naar de lever voordat het verder gaat naar de rest van het lichaam
Waarom?
Binas 82B/84A
1 = onderste holle ader
2 = leverader
3 = lever
4 = dikke darm
5 = endeldarm
6 = maag
7 = poortader
8 = milt
9 = alvleesklier
10 = dunne darm
1
2
3
6
7
8
9
4
10
5
4
De lever
Bestaat uit ongeveer 100.000 leverlobjes
Zeshoekig
In de hoeken liggen de takjes van:
Poortader
Leverslagader
Galbuis
In het midden ligt het takje van de leverader
Wat doet de lever met de aanvoer uit de darmen?
De lever…
Zorgt voor het constant houden van het suikergehalte van het bloed (insuline glycogeen)
Verwerkt cholesterol (galzure zouten emulgeren)
Maakt gal (kleur door bilirubine)
Bouwt overtollige vetzuren om (fosfolipiden, cholesterol)
Regelt de vettransporten
Maakt van overtollige aminozuren andere aminozuren die het lichaam tekort komt
Verbrandt overtollige aminozuren en zet giftig ammoniak om in ureum
Maakt belangrijke eiwitten in het bloedplasma (stolling, vettransport)
Breekt giftige stoffen af die uit het voedsel zijn opgenomen
Alles in 1 keer?
Herhaling! Welke aminozuren kan de lever niet maken?
Binas!
67H
En nu?
Voedsel mond tot darmen opname in het bloed lever bloed cellen verbranding
Is dit nu alles? Met andere woorden: wordt alles verteerd?
De laatste meters
Voedsel dat niet verteerd kan worden gaat richting de dikke darm
Geen stoffen meer verteerd
Belangrijke functie: Water en zout opname
werkt dit niet goed diarree
Zitten veel bacteriën in (darmflora)
Enzym cellulase afbraak celwanden plantaardig voedsel
Maken vitamine K bloedstolling
7. Dunne darm
8. Dikke darm 9. Blinde darm
10. Appendix
11. Endeldarm
12. Anus
Blinde darm en appendix
Vlak onder de plek waar de dunne darm over gaat in de dikke darm
Heeft geen duidelijke functie
Wormvorige aanhangsel = de appendix
Bij een blinde darm ontsteking is de appendix ontstoken
95
7. Dunne darm
8. Dikke darm
9. Blinde darm
10. Appendix
11. Endeldarm
12. Anus
Endeldarm en anus
Functie endeldarm
Opslagplaats van onverteerde voedselresten
Anus
Kringspier
Ontlasting
Waar gaat alles wat overblijft heen?
Afbraakproducten worden door de dunne darmen uitgescheiden naar het bloed
Darmvlokken met microvilli vergroten het oppervlakte zodat de secretie efficiënt gaat
De haarvaten bundelen samen in de poortader die de afbraakproducten naar de lever vervoert.
De lever: opbouwen, afbraak, ombouwen etc. Zorgt voor constante waarden van voedingsstoffen in het bloed
Voedsel dat niet verteerd kan worden gaat naar de dikke darm
Water en zouten worden uit de voedselbrij gehaald
Darmflora
Ontlasting verzamelt zich in de endeldarm totdat het het lichaam via de anus verlaat
Waar gaan we het over hebben?
Waar komt ons eten eigenlijk vandaan?
Waarom eten we?
Wat gebeurt er met ons eten als we het gegeten hebben?
Waar gaat alles wat overblijft heen?
Examentraining
Hoofdstuk 5 en 6
Examentraining tekstboek
Maak de examenvragen op blz. 228-230 in je tekstboek
Schrijf de antwoorden op zoals je zou doen op een PTA! (zodat je kan oefenen met de stof en tegelijkertijd kan focussen op formuleren)
Klaar? Maak de examentraining van hoofdstuk 5 (blz. 192-194)