H5 en H6.pptx

Voeding, vertering en energie

H5. Voeding en energie & H6. Voeding en vertering

1 / 128
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolhavoLeerjaar 4

In deze les zitten 128 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 300 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Voeding, vertering en energie

H5. Voeding en energie & H6. Voeding en vertering

Waar gaan we het over hebben?

  1. Waar komt ons eten eigenlijk vandaan?

  2. Waarom eten we?

  3. Wat gebeurt er met ons eten als we het gegeten hebben?

  4. Waar gaat alles wat overblijft heen?

Waar komt ons eten vandaan?

5.2 + 5.4 + 5.5 & 6.1

Wat is het verschil tussen een voedingsmiddel en een voedingsstof?

Plantaardig en dierlijk voedsel

  • Voedingsmiddel = alle soorten voedsel die door mensen kunnen worden genuttigd

  • Voedingsstoffen = stoffen die noodzakelijk zijn voor de groei en de instandhouding van een organisme

  • Voedingsmiddel bestaat uit voedstoffen:

    • Water

    • Vitaminen

    • Mineralen

    • Eiwitten

    • Vetten

    • Koolhydraten

  • Deze voedingstoffen halen we uit plantaardige en dierlijke voedingsmiddelen

Planten zijn geweldig

  • Al ons voedsel zou er niet zijn als we geen planten hadden

Wordt gegeten door

Wordt gegeten door

Wat 'eten' planten?

Schrijf de bijbehorende formule op in je antwoord.

Maar wat ‘eten’ planten?

Fotosynthese!!

  • Via de huidmondjes in het blad komt CO2 binnen

  • Via de wortels komt water binnen

    • Wordt via de houtvaten omhoog geduwd

  • In de bladeren wordt in de bladgroenkorrels water omgezet in glucose (C6H12O6) --> VOEDINGSSTOF

    • Suiker in water wordt via de bastvaten naar beneden vervoerd naar de rest van de plant

  • Suiker wordt daar gebruikt voor ontwikkeling van de plant




Even inzoomen

Basis van het leven

  • Planten maken van koolstofdioxide en water glucose

    • Water en koolstofdioxide zijn anorganische stoffen

      • Stoffen die 1 of minder koolstofatomen bevatten

    • Suiker is een organische stof

      • Stoffen die 2 of meer koolstofatomen bevatten

  • Het opbouwen van organische moleculen uit anorganische moleculen of kleinere organische moleculen heet ASSIMILATIE

    • Assimilatie: woord lijkt op assemble/assembleren wat betekent monteren/ in elkaar zetten of samenvoegen

  • Planten/ algen en plankton zijn de enige organismen die via fotosynthese in staat zijn om van anorganische stoffen organische stoffen te maken

    • Organische stoffen zijn de basismoleculen waar alle organismen uit ontstaan

    • Zonder planten zou het leven dus niet bestaan!

Glucose alleen is niet genoeg. Welke voedingsstoffen worden er vanuit suiker verder gemaakt?

Maar met suiker alleen redden we het toch niet?

  • Er zijn ook plantaardige koolhydraten, eiwitten en vetten

  • Via voortgezette assimilatie maken planten koolhydraten, eiwitten en vetten, vitaminen van glucose!!

  • En deze voedingstoffen kunnen wij/ andere organismen weer gebruiken om zich te ontwikkelen

Twee soorten assimilatie

Endotherm = energie verbruikt


Fotosynthese

  • Alleen in chloroplasten




Voortgezette assimilatie

  • In alle cellen (mens, plant,

dier, bacterie)

Wat is het verschil tussen assimilatie en voortgezette assimilatie?

A

Assimilatie: verbranding. Voortgezette: opbouw organische stoffen uit verbrandingsproducten.

B

Assimilatie: opbouw organische stoffen (glucose) uit anorganische stoffen. Voortgezette: opbouwen van grotere organische stoffen uit kleinere organische stoffen.

C

Assimilatie: opbouw organische stoffen (glucose) uit anorganische stoffen. Voortgezette: afbraak organische stoffen.

D

Assimilatie: opbouw van fotosynthese. Voortgezette: veel fotosynthese.

Gebruikt een plant dan niets zelf?

  • Een plant verbruikt energie, net als een mens.

    • Verbranding --> Dissimilatie

    • Dissimilatie is de verbranding van organische moleculen  ontstaat energie

    • Glucose + zuurstof --> water + koolstofdioxide + energie

  • Overdag doet de plant aan verbranding (dissimilatie) en fotosynthese (assimilatie)

    • Water + koolstofdioxide --> zuurstof + glucose

    • Glucose + zuurstof --> water + koolstofdioxide + energie

  • ‘s nachts vindt er alleen verbranding plaats

    • Glucose + zuurstof --> water + koolstofdioxide + energie

  • Compensatie punt: als de plant evenveel zuurstof maakt als dat het zelf nodig heeft voor verbranding

Bruto en netto

Waarom is de opbrengst van glucose van 8-17 uur het hoogst?

Waar komt ons eten vandaan?

5.2 + 5.4 + 5.5 & 6.1

Waarom is dissimilatie overal gelijk?

En wat eet je dan precies op?

Bruto (totale hoeveelheid glucose die een plant maakt) – dissimilatie (alle glucose die nodig is om energie van te maken om te leven) = nettoproductie (reservestoffen --> voedsel voor heterotroof organisme)

Was dat alles??

Suikers

Eiwitten

Vitamines

Mineralen

Cellulose: voedingsvezel


een polysacharide die wij niet kunnen verteren. Bacteriën in de dikke darm kunnen dat wel goede darmwerking

Lignine en pectine zijn ook voedingsvezels

Water. Groot gedeelte van plantaardig voedsel bestaat uit water.

Droge stof: kan je berekenen door het drooggewicht te bepalen: voedingsmiddelen drogen

Bacteriën en schimmels

  • Planten zijn niet de enige organismen die te maken hebben met ons voedsel

  • Bacteriën en schimmels spelen al jaren een belangrijke rol in de productie van ons voedsel --> klassieke biotechnologie

Bedenk samen met degene naast je enkele voorbeelden waarbij micro-organismen ingezet worden in onze voedselbereiding.

Yoghurt

  • Yoghurt wordt gemaakt van melk

  • In melk zit lactose (-ose is een suiker)

  • Deze lactose wordt gebruikt door een melkzuurbacterie

    • Gebruikt de lactose om van te leven

    • Anaerobe verbranding  verbranding zonder zuurstof!!

    • In melk ontstaat melkzuur

  • Melkzuur verlaagt de pH  je hebt yoghurt

  • Dit proces heet melkzuurgisting en is dus een voorbeeld van anaerobe verbranding



Wijn en bier

  • Gist (schimmel)

  • Gistcellen zetten suiker om in alcohol

    • glucose  ethanol + koolstofdioxide + energie


Wat is een voorbeeld van assimilatie?

A

Het maken van suikers

B

Het maken van eiwit

C

Het verbranden van suikers

D

Het maken van koolstofdioxide

Wat is dissimilatie?

A

Vorming van glucose

B

Afbraak van organische stoffen

C

Energie vrijmaken uit voedsel

D

Opbouw van eiwitten

Wat is een product van dissimilatie?

A

Water

B

Glucose

C

Koolstofdioxide

D

Zuurstof

Welke stof wordt gebruikt in dissimilatie?

A

Water

B

Zuurstof

C

Vetten

D

Glucose

Wat hebben planten nodig voor fotosynthese?

A

Zonlicht

B

Stikstof

C

Water

D

Koolstofdioxide

Waar komt ons eten eigenlijk vandaan?

  • Voedingstoffen uit voedingsmiddelen

  • Planten maken van anorganische stoffen organische stoffen

    • Fotosynthese

    • (voortgezette) Assimilatie

    • Suiker, eiwitten, vetten en koolhydraten

  • Niet alles van de plant wordt opgegeten

    • Verbranding en dissimilatie

    • Glucose wordt verbrand

  • Naast eiwitten, vetten en koolhydraten bevatten planten ook mineralen, vitaminen en voedingsvezels

  • Ook bacteriën en schimmels spelen een belangrijke rol in bereiding van ons voedsel

    • Melkzuurgisting

    • Alcoholgisting

Waar gaan we het over hebben?

  1. Waar komt ons eten eigenlijk vandaan?

  2. Waarom eten we?

  3. Wat gebeurt er met ons eten als we het gegeten hebben?

  4. Waar gaat alles wat overblijft heen?

Waarom eten we?

5.1, 5.2, 5,3 en 6.1

Energie!!

  • Zonder voedsel geen dissimilatie (verbranding) en zonder dissimilatie geen energie

  • Energie ontstaat dus bij dissimilatie

  • Verbranding in de cel --> energie --> cel functioneert --> organen functioneren --> organisme functioneert

Maar wat is energie?

  • Algemeen: Energie is de capaciteit van een systeem om warmte, licht of beweging te produceren.

  • In je lichaam: energie wordt gebruikt voor celprocessen. Een deel van energie komt vrij als warmte. Het andere deel wordt opgeslagen in moleculen ATP

  • ATP: Adenosinetrifosfaat is een molecuul dat in de celstofwisseling een sleutelrol vervult als drager van chemische energie.




In deze P bindingen zit veel energie!

Dissimilatie BiNaS68

•Welke twee vormen waren er ook al weer?

–Aerobe dissimilatie

–Anaerobe dissimilatie


•Welke vorm van verbranding geeft de meeste energie?


•Aerobe dissimilatie geeft veel energie

–C6H12O6 + 6 H2O + 6 O2 → 6 CO2+ 12 H2O + energie (genoeg voor 38 ATP)

•Anaerobe dissimilatie geeft weinig energie

–C6H12O6 à 2 C3H6O3 + 2ATP

– glucose à melkzuur + (beetje) energie

Energieopslag

  • Een gedeelte van de energie is opgeslagen in je in ATP voor wanneer je lichaam het nodig heeft

  • Hoe krijgt je lichaam de energie die opgeslagen zit in ATP nou uit ATP?



In deze P bindingen zit veel energie!

Energieopslag BiNaS67L

  • ATP geeft de energie die opgeslagen zit in de fosfaatbindingen af als er 1 fosfaat afsplitst!

3x een P

2x een P

1x een P

De energie die hier opgeslagen was is nu vrijgekomen

Energieopslag aanvullen

  • Je lichaam gebruikt de energie die opgeslagen is in ATP

  • Dit moet wel weer aangevuld worden!

  • Hoe doet je lichaam dit? Met andere woorden hoe vult je lichaam de voorraad ATP weer aan?



Wat is het belangrijkste verschil tussen ATP en ADP?

A

ATP heeft drie fosfaatgroepen

B

ATP heeft één fosfaatgroep

C

ADP heeft twee fosfaatgroepen

D

ADP is een energiedrager

Waarom eten we?

5.1, 5.2, 5,3 en 6.1

Wat gebeurt er bij de omzetting van ATP naar ADP?

A

ADP wordt omgezet in glucose

B

Energie wordt vrijgegeven

C

Energie wordt opgeslagen

D

Fosfaat wordt toegevoegd

Energieopslag aanvullen

  • De energie die ontstaat bij dissimilatie wordt gebruikt om van ADP ATP te maken

  • Aerobe dissimilatie geeft veel ATP

  • Anaerobe dissimilatie geeft weinig ATP

Nog wat extra’s

  • Creatinefosfaat (CP)

    • Naast ATP is er in de spiercel constant een voorraad creatinefosfaat aanwezig.

    • Bevat dus net als ATP een fosfaat!

  • Als ATP wordt afgebroken laat het creatinefosfaat het fosfaat molecuul los. ADP vormt dan weer ATP

  • De voorraad creatinefosfaat in de spiercel is voldoende voor ongeveer vijf tot tien seconden spierarbeid.

  • Samen met ATP vormt CP de fosfaataccu in je spieren  geeft je voldoende energie voor een sprint van ongeveer 10 seconden op vol vermogen

Sporten

  • Wat gebeurt er met de energie als je gaat hardlopen?

  1. ATP wordt afgebroken

  2. CP draagt fosfaatgroep af zodat er extra ATP ontstaat

  3. Anaerobe dissimilatie zorgt voor beetje energie en melkzuur

  4. Snelle ademhaling en hartslag zorgen voor aanvoer van voldoende zuurstof

  5. Aerobe dissimilatie zorgt voor veel ATP

  • Trainen zorgt voor toename in mitochondriën en bloedvaten in de spieren

Eten we alleen voor energie?

  • Voedingstoffen fungeren inderdaad als brandstof. Zelfs in rust heeft je lichaam namelijk nog energie nodig (ruststofwisseling).

    • Eiwitten

    • Vetten

    • Koolhydraten

  • Maar voedingstoffen zijn niet alleen inzetbaar als brandstof!


Waarom eten we?

5.1, 5.2, 5,3 en 6.1

Voedingstoffen

  • Hebben verschillende functies in je lichaam

    • Brandstof: stoffen die energie kunnen leveren

    • Bouwstof: voor groei, ontwikkeling en herstel van cellen

    • Beschermende stof: voorkomen van ziektes of andere lichamelijke gebreken

    • Reservestof: brandstoffen/bouwstoffen die niet per direct nodig zijn en worden opgeslagen in je lichaam

  • Belangrijkste voedingsstoffen

    • Eiwitten

    • Koolhydraten

    • Vetten

    • Vitaminen/ mineralen

    • Water

Voedingstoffen en hun functie

Ken je voedingstoffen BiNaS67F,G,H

Eiwitten bestaan uit aminozuren


Bevatten: H, C, O en N


Opvallendste kenmerk: stikstof

Vetten bestaan uit glycerol en vetzuren


Bevatten: H, C, O


Opvallendste kenmerk: vetzuren

Koolhydraten bestaan uit monosachariden


Bevatten: H, C, O

Opvallendste kenmerk: zeshoek

Gezondheid

  • ADH-waardes: aanbevolen dagelijkse hoeveelheid

    • Van elke voedingsstof heb je voldoende nodig

      • Teveel: welvaartziektes als diabetes en hart- en vaatziekten

      • Tekort: gebreksziekten zoals scheurbuik

  • Om de juiste hoeveelheden voedingstoffen binnen te krijgen is een gevarieerd dieet noodzakelijk.

    • Niet-essentiële aminozuren: je lever kan deze zelf maken door andere aminozuren om te bouwen

    • Essentiele aminozuren: deze kan de lever niet maken en moet je dus binnenkrijgen via je eten!

    • Essentiele vetzuren: je lever kan deze niet zelf maken en moet je dus binnenkrijgen via je eten!

      • Omega-3 en omega-6

  • Additieven: stoffen die fabrikant toevoegt als kleurstof

    • ADI-waarde: Aanvaardbare Dagelijkse Inname

    • Teveel aan deze stoffen kan schadelijk zijn



Extra informatie voedingstoffen

Binas

Waarom eten we?

  • Om celprocessen goed te laten verlopen zodat de organen (ook in rust (ruststofwisseling) naar behoren functioneren

  • Voor celprocessen is energie nodig. Deze energie verkrijgen we via aerobe/ anaerobe dissimilatie van glucose (voedingstof)

  • De energie die hierbij ontstaat gebruiken we voor warmte of wordt opgeslagen in ATP (chemische drager van energie)

  • Wanneer energie nodig is wordt er een fosfaat losgekoppeld van ATP en ontstaat er ADP. De energie die hierbij vrijkomt wordt gebruikt voor verschillende activiteiten in de cel.

  • Naast energie (brandstof) worden voedingstoffen ook gebruik als bouwstof, beschermende stof en reservestof gebruikt.

  • Een juiste balans in voedingstoffen is noodzakelijk voor het behoud van de gezondheid

Opdrachten H5

Opdrachten


Opdrachten


Opdrachten


Opdrachten

Opdrachten


Opdrachten

Afronden H5

Voeding en energie

Opdrachten


Opdrachten


Voeg hier je vraag toe

A

A

B

B

C

C

D

D

Opdrachten


Opdrachten

Voeg hier je vraag toe

Opdrachten

Voeg hier je vraag toe

Hoofdstuk 6

Voeding en vertering

Waar gaan we het over hebben?

  1. Waar komt ons eten eigenlijk vandaan?

  2. Waarom eten we?

  3. Wat gebeurt er met ons eten als we het gegeten hebben?

  4. Waar gaat alles wat overblijft heen?

Wat gebeurt er met ons eten als we het gegeten hebben?

6.2-6.3

Waarom eten we?

  • Om celprocessen goed te laten verlopen zodat de organen (ook in rust (ruststofwisseling) naar behoren functioneren

  • Voor celprocessen is energie nodig. Deze energie verkrijgen we via aerobe/ anaerobe dissimilatie van glucose (voedingstof)

  • De energie die hierbij ontstaat gebruiken we voor warmte of wordt opgeslagen in ATP (chemische drager van energie)

  • Wanneer energie nodig is wordt er een fosfaat losgekoppeld van ATP en ontstaat er ADP. De energie die hierbij vrijkomt wordt gebruikt voor verschillende activiteiten in de cel.

  • Naast energie (brandstof) worden voedingstoffen ook gebruik als bouwstof, beschermende stof en reservestof gebruikt.

  • Een juiste balans in voedingstoffen is noodzakelijk voor het behoud van de gezondheid

Menuutje

  • Water, glucose, vitamine en mineralen zijn klein genoeg om gelijk opgenomen te worden in je bloed

  • Koolhydraten, vetten en eiwitten moeten eerst verteerd worden


Opdracht

  • Beschrijf per voedingstof wat er gebeurt als je deze binnenkrijgt!

  • Begin met je mond en eindig bij de darmen

    • Benoem de volgende onderdelen:

      • Orgaan en functie

      • Werkzaam enzym en functie van het enzym


Vet 31 g

Koolhydraten 103 g

Eiwitten 16 g

Opdracht

  • Beschrijf per voedingstof (vet, eiwitten, koolhydraten) wat er gebeurt als je deze binnenkrijgt!

    • Begin met je mond en eindig bij de darmen

    • Benoem de volgende onderdelen:

      • Orgaan en functie

      • Werkzaam enzym en functie van het enzym

Verteringsstelsel

  • Verteringsstelsel: alle organen die samenwerken voor de vertering

  • BINAS 82


53

Mond en keelholte

  • Gebit

    • Vergroot het oppervlakte van het voedsel

      • Waarom is dit belangrijk?


  • Hierdoor kunnen de enzymen beter werken om het voedsel te verteren; er is meer contact-oppervlakte.


54

Mond en keelholte

  • Speeksel: start vertering

    • Vertering koolhydraten

    • Enzym amylase

  • Verteert geen eiwitten en vetten

  • BINAS 82E

55

Mond en keelholte

  • Slikken:

  1. Voedsel wordt met de tong naar de keelholte geduwd


  1. De huig gaat omhoog en sluit de neusholte af


  1. Het strotklepje gaat omlaag en sluit de luchtpijp af

56

Slokdarm

  • Peristaltische bewegingen










  • Voegt geen verteringssappen of enzymen toe



57

Maag

  • Functie

    • Opslag van voedsel

    • Afgeven en maken maagsap door maagsapklieren

      • Maagsap bevat:

        • Water

        • HCL/Zoutzuur (pH 1,5 – 3,5)

        • Pepsinogeen

    • Werkzame enzym: Peptase/pepsine

      • Breekt in de maag eiwitten (polypeptiden) af tot kleinere polypeptiden


58

In de maag vertering van eiwitten.

Er is geen vertering van koolhydraten of vetten


Maagsapklieren

  • In de klieren vindt geen vertering plaats!!

  • Klieren maken pepsinogeen: een inactief enzym

    • wordt geactiveerd onder invloed van zoutzuur

    • Actieve vorm heet pepsine

  • Pepsine is een actief enzym

    • Splitst eiwitmoleculen in polypeptiden (vrij lange aminozuurketens)


Maag



60

Maag

  • Maagportier:

    • Kringspier die maag afsluit

    • Laat voedsel geleidelijk door naar de 12-vingerige darm

  • Bekleed met slijmwand:

    • Beschermd de maag tegen de lage pH van maagsap

Twaalfvingerige darm

  • Sluit aan op de maag

    • Via het maagportier

  • Vormt het begin van de dunne darm

  • Functie:

    • neutraliseren van de pH


 voedsel uit de maag is heel zuur. Dit zou de rest van het stelsel beschadigen


62

Twaalfvingerige darm

In de 12-vingerige darm monden uit:

  • de afvoerbuis van

    • de lever

    • de galblaas

    • de alvleesklier

63

Kaiserbroodje in 12-vingerige darm blijven steken

Uitstapje

  • De lever, galblaas en alvleesklier zijn drie organen die een belangrijke rol spelen bij de vertering van voedsel.

    • Produceren stoffen die helpen bij de vertering

    • Let op: voedsel komt niet in deze organen!!!


Lever, galblaas en gal

Lever

  • Twee belangrijke functies:

  1. De lever produceert gal

  2. Opgeloste voedsel uit de dunne darm gaat via de poortader naar de lever.

  • Giftige stoffen worden afgebroken

  • Suiker wordt opgeslagen als glycogeen

Galblaas en gal

65

Galblaas: Opslag gal

Gal emulgeert vetten

  • vet verdelen tot heel kleine vetdruppels

  • Is dus geen enzym!!!!!!!!!!!!!


    Emulgeren: niet verteren

Alvleesklier

  • Maakt alvleessap

 bevat 3 enzymen

  1. Lipase breekt vetten af  glycerol en vetzuren

    1. Amylase breekt laatste zetmeel af  maltose

    2. Peptidase (o.a. tryptase) breekt polypeptiden af


  • Bevat NaHCO3 (Natriumwaterstofcarbonaat)

    • Basische stof

    • Neutraliseert zure maagsap

66



Twaalfvingerige darm

In de 12-vingerige darm monden uit:

  • de afvoerbuis van

    • de lever

    • de galblaas

    • de alvleesklier

  • Vindt vertering plaats van:

    • Eiwitten

    • Koolhydraten

    • Vetten

67

Dunne darm

  • Langste darm

    • Darm van 5 tot 6 meter lang

  • Bevat darmsapklieren

    • Maken darmsap met enzymen

      • Peptidase

      • Maltase, lactase en sacharase

  • De laatste eiwitten, vetten en koolhydraten worden verteerd

    • je houdt de verteringsproducten over:

      • Aminozuren

        • Glycerol en vetzuren

        • Glucose


En vitaminen, mineralen dan?

68




Leuk die enzymen…

  • Maar waarom hebben we er zo veel?

  • En waarom zijn ze niet overal werkzaam?

Opdracht

Bestudeer samen met degene naast je 6.3 en geef antwoord op deze vragen

Klaar? Maak opdracht 1, 3, 8, 10

Enzymen

  • Valt onder eiwitten /proteïne

  • Katalysator  een stof die de snelheid van een reactie versnelt zonder zelf verbruikt te worden.

  • Twee soorten

    • Opbouwend

    • Afbrekend


Enzymen

  • Substraat specifiek  werken maar op een substraat (stof)

    • Enzym substraat complex

    • Sleutel – slot principe

  • Substraat eindigt op –ose  enzym eindigt op –ase

Enzym + Substraat ↔ Enzym-Substraat-Complex ↔ Enzym + Product







Enzym activiteit

  • Activiteit van enzym  de hoeveelheid substraat die in een periode wordt omgezet

  • Activiteit is afhankelijk van

    • Temperatuur

    • Ph

    • Enzym en substraat concentratie

Temperatuur

  • Ruimtelijke structuur van eiwitten verandert door temperatuur

  • warmer  meer activiteit

  • Elk enzym heeft optimale temperatuur

    • Bij deze temperatuur heeft het enzym de maximale activiteit

      • Zoogdieren  37 graden

  • Een te hoge temperatuur remt de werking van het enzym

    • Sprake van denaturatie

Denatureren

  • Het verlies van de ruimtelijke structuur waardoor eigenschappen en werking vaak sterk veranderen

    • Werking van enzym gaat verloren

  • Voorbeeld  ei (onomkeerbaar)

  • Boven 42 graden koorts gevaarlijk



pH

  • De activiteit van een enzym wordt ook beïnvloed door de zuurgraad.

  • Bijvoorbeeld peptase  werkt in de maag dus een lage pH, maar amylase werkt juist niet bij een lage pH en daarom stopt de afbraak vaan koolhydraten in de maag

  • Ook bij pH sprake van een optimum


Substraat-concentratie

  1. Concentratie van substraat omhoog

  2. Reactiesnelheid omhoog

  3. Alle enzymen bezet

  4. Verdere stijging van substraat-concentratie heeft geen invloed meer


Verzadiging  maximale reactiesnelheid



Enzym concentratie

  1. Concentratie van enzym gaat omhoog

  2. Reactiesnelheid gaat omhoog


Voorwaarde  moet wel voldoende substraat zijn

Wat gebeurt er met ons eten als we het gegeten hebben?

  • Mond

    • Gebit maalt het voedsel voor betere werking verteringsenzymen

    • Productie van speeksel met amylase  breekt zetmeel (koolhydraat) af

  • Slokdarm

    • Via peristaltische beweging komt het in de maag

  • Maag

    • Produceert maagsap met pepsinogeen wat geactiveerd wordt door zoutzuur tot pepsine  breekt eiwitten af

  • Twaalfvingerige darm

    • Alvleessap en gal komen hier in uit

    • Enzymen in alvleessap (amylase, peptidase en lipase)  breken koolhydraten, eiwitten en vetten af

    • Gal emulgeert vet zodat lipase vet beter kan afbreken



Wat gebeurt er met ons eten als we het gegeten hebben?

  • Dunne darm

    • Darmsap met daarin enzymen  breken koolhydraten en eiwitten af

  • In de dunne darm blijven de verteringsproducten van koolhydraten, vetten en eiwitten over

    • Suikers, vetzuren en aminozuren

  • Dat in elk orgaan andere enzymen actief zijn heeft te maken met de verschillende pH-waardes

    • Enzymactiviteit bepaald door: temperatuur, pH, substraatconcentratie



Waar gaan we het over hebben?

  1. Waar komt ons eten eigenlijk vandaan?

  2. Waarom eten we?

  3. Wat gebeurt er met ons eten als we het gegeten hebben?

  4. Waar gaat alles wat overblijft heen?

Waar gaat alles wat overblijft heen?

6.4-6.5

Vorige lessen

  • Voedingstoffen zijn nodig voor lichaamsprocessen

    • Zitten in voedsel  vertering door enzymen

    • Geeft de volgende verteringsproducten

      • Aminozuren, vetzuren en suikers

  • Maar wat gebeurt er met deze verteringsproducten en mineralen, water en vitaminen?

Verteringsproducten moeten je lichaam in!

  • Gebeurt in je dunne darm

    • Ook peristaltiek

  • Secretie van verteringsproducten naar het bloed  bevat veel darmplooien die oppervlakte vergroten

Darmvlokken

  • Miljoenen darmvlokken

    • Ongeveer 1 mm lang

    • Inwendig oppervlakte enorm groot

  • Opname verteerde wateroplosbare voedingstoffen in de haarvaten

    • Poortader  lever

  • Opname vetten in lymfevaten  sleutelbeenader  vetweefsel& lever

  • Waar dient de darmslagader voor?

  • Brengt zuurstofrijk bloed naar de darmen

Microvilli

  • Uitstulpingen op de darmvlokken

  • Vergroot het oppervlakte nog meer  tot ong. 200m2

88

Van de darm naar de lever

  • Voedingstoffen zijn in de dunne darm zo veel afgebroken dat ze opgenomen kunnen worden in het bloed

  • Dit bloed gaat eerst via de poortader naar de lever voordat het verder gaat naar de rest van het lichaam

  • Waarom?

Binas 82B/84A


1 = onderste holle ader

2 = leverader

3 = lever

4 = dikke darm

5 = endeldarm

6 = maag

7 = poortader

8 = milt

9 = alvleesklier

10 = dunne darm

1

2

3

6

7

8

9

4

10

5

4

De lever

  • Bestaat uit ongeveer 100.000 leverlobjes

    • Zeshoekig

    • In de hoeken liggen de takjes van:

      • Poortader

      • Leverslagader

      • Galbuis

    • In het midden ligt het takje van de leverader

Wat doet de lever met de aanvoer uit de darmen?

De lever…

  1. Zorgt voor het constant houden van het suikergehalte van het bloed (insuline  glycogeen)

    1. Verwerkt cholesterol (galzure zouten  emulgeren)

    2. Maakt gal (kleur door bilirubine)

    3. Bouwt overtollige vetzuren om (fosfolipiden, cholesterol)

    4. Regelt de vettransporten

    5. Maakt van overtollige aminozuren andere aminozuren die het lichaam tekort komt

    6. Verbrandt overtollige aminozuren en zet giftig ammoniak om in ureum

    7. Maakt belangrijke eiwitten in het bloedplasma (stolling, vettransport)

    8. Breekt giftige stoffen af die uit het voedsel zijn opgenomen

      1. Alles in 1 keer?


Herhaling! Welke aminozuren kan de lever niet maken?

Binas!

67H


En nu?

  • Voedsel  mond tot darmen  opname in het bloed  lever  bloed  cellen  verbranding

  • Is dit nu alles? Met andere woorden: wordt alles verteerd?


De laatste meters

  • Voedsel dat niet verteerd kan worden gaat richting de dikke darm

  • Geen stoffen meer verteerd

  • Belangrijke functie: Water en zout opname

 werkt dit niet goed  diarree

  • Zitten veel bacteriën in (darmflora)

    • Enzym cellulase  afbraak celwanden plantaardig voedsel

    • Maken vitamine K  bloedstolling


7. Dunne darm

8. Dikke darm 9. Blinde darm


10. Appendix

11. Endeldarm

12. Anus


Blinde darm en appendix

  • Vlak onder de plek waar de dunne darm over gaat in de dikke darm

  • Heeft geen duidelijke functie

  • Wormvorige aanhangsel = de appendix

    • Bij een blinde darm ontsteking is de appendix ontstoken



95

7. Dunne darm

8. Dikke darm

9. Blinde darm


10. Appendix

11. Endeldarm

12. Anus


Endeldarm en anus

  • Functie endeldarm

    • Opslagplaats van onverteerde voedselresten

  • Anus

    • Kringspier

    • Ontlasting

Waar gaat alles wat overblijft heen?

  • Afbraakproducten worden door de dunne darmen uitgescheiden naar het bloed

    • Darmvlokken met microvilli vergroten het oppervlakte zodat de secretie efficiënt gaat

  • De haarvaten bundelen samen in de poortader die de afbraakproducten naar de lever vervoert.

  • De lever: opbouwen, afbraak, ombouwen etc. Zorgt voor constante waarden van voedingsstoffen in het bloed

  • Voedsel dat niet verteerd kan worden gaat naar de dikke darm

    • Water en zouten worden uit de voedselbrij gehaald

    • Darmflora

  • Ontlasting verzamelt zich in de endeldarm totdat het het lichaam via de anus verlaat

Waar gaan we het over hebben?

  1. Waar komt ons eten eigenlijk vandaan?

  2. Waarom eten we?

  3. Wat gebeurt er met ons eten als we het gegeten hebben?

  4. Waar gaat alles wat overblijft heen?

Examentraining

Hoofdstuk 5 en 6

Examentraining tekstboek

  • Maak de examenvragen op blz. 228-230 in je tekstboek

  • Schrijf de antwoorden op zoals je zou doen op een PTA! (zodat je kan oefenen met de stof en tegelijkertijd kan focussen op formuleren)


  • Klaar? Maak de examentraining van hoofdstuk 5 (blz. 192-194)