Marktvormen en Marktfalen hfd 2

• newEditor
• Economie
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4

Op tafel

Katern 3: Markvormen en Marktfalen

Map/schrift

Pen/potlood

Rekenmachine

Geen laptop!!!

Terugblik Hoofdstuk 1

Kenmerken van een marktvorm

Marktvormen en Marktfalen hfd 2

Paragraaf 2.1 Consumenten- en producentensurplus

Paragraaf 2.2 De overheid grijpt in

Paragraaf 2.3 De overheid stuurt

Paragraaf 2.4 De arbeidsmarkt

Marktvormen en Marktfalen hfd 2

Paragraaf 2.1 Consumenten- en producentensurplus

Paragraaf 2.1 Consumenten- en producentensurplus

1. Je weet wat onder betalingsbereidheid en consumentensurplus verstaan wordt en hoe deze twee begrippen met elkaar samenhangen.
   

2. Je kunt het consumentensurplus arceren en aflezen en je kunt uitleggen waarom consumenten streven naar een zo groot mogelijk consumentensurplus.
   

3. Je weet wat onder leveringsbereidheid en producentensurplus verstaan wordt en hoe deze twee begrippen met elkaar samenhangen.
   

4. Je weet wat onder producentensurplus verstaan wordt, je kunt deze arceren en aflezen en je kunt uitleggen waarom producenten streven naar een zo groot mogelijk producentensurplus.
   

5. Je weet wat onder het totale surplus verstaan wordt en wanneer de doelmatigheid maximaal is.
   

6. Je kunt uitleggen dat door het gebruik van marktmacht markten minder doelmatig werken.

1.Je weet wat onder betalingsbereidheid en consumentensurplus verstaan wordt en hoe deze twee begrippen met elkaar samenhangen.

Betalingsbereidheid

Het maximale bedrag dat een koper wil betalen voor een product.

Consumentensurplus

Het verschil tussen de prijs en het bedrag dat de vrager bereid is te betalen.

Als de betalingsbereidheid > marktprijs, dan ontstaat een consumentensurplus.

Paragraaf 2.1 Consumenten- en producentensurplus

1. Je weet wat onder betalingsbereidheid en consumentensurplus verstaan wordt en hoe deze twee begrippen met elkaar samenhangen.
   

2. Je kunt het consumentensurplus arceren en aflezen en je kunt uitleggen waarom consumenten streven naar een zo groot mogelijk consumentensurplus.
   

3. Je weet wat onder leveringsbereidheid en producentensurplus verstaan wordt en hoe deze twee begrippen met elkaar samenhangen.
   

4. Je weet wat onder producentensurplus verstaan wordt, je kunt deze arceren en aflezen en je kunt uitleggen waarom producenten streven naar een zo groot mogelijk producentensurplus.
   

5. Je weet wat onder het totale surplus verstaan wordt en wanneer de doelmatigheid maximaal is.
   

6. Je kunt uitleggen dat door het gebruik van marktmacht markten minder doelmatig werken.

2. Je kunt het consumentensurplus arceren en aflezen en je kunt uitleggen waarom consumenten streven naar een zo groot mogelijk consumentensurplus.
   

Ontstaan consumentensurplus

In het figuur hiernaast is de betalingsbereidheid te zien van vier klasgenoten

Stel de marktprijs is € 20.

Bij Caitlin en Hilde ontstaat consumentensurplus.

2. Je kunt het consumentensurplus arceren en aflezen en je kunt uitleggen waarom consumenten streven naar een zo groot mogelijk consumentensurplus.

Consumentensurplus bij een prijs van €20

.

2. Je kunt het consumentensurplus arceren en aflezen en je kunt uitleggen waarom consumenten streven naar een zo groot mogelijk consumentensurplus.

Paragraaf 2.1 Consumenten- en producentensurplus

1. Je weet wat onder betalingsbereidheid en consumentensurplus verstaan wordt en hoe deze twee begrippen met elkaar samenhangen.
   

2. Je kunt het consumentensurplus arceren en aflezen en je kunt uitleggen waarom consumenten streven naar een zo groot mogelijk consumentensurplus.
   

3. Je weet wat onder leveringsbereidheid en producentensurplus verstaan wordt en hoe deze twee begrippen met elkaar samenhangen.
   

4. Je weet wat onder producentensurplus verstaan wordt, je kunt deze arceren en aflezen en je kunt uitleggen waarom producenten streven naar een zo groot mogelijk producentensurplus.
   

5. Je weet wat onder het totale surplus verstaan wordt en wanneer de doelmatigheid maximaal is.
   

6. Je kunt uitleggen dat door het gebruik van marktmacht markten minder doelmatig werken.

3. Je weet wat onder leveringsbereidheid en producentensurplus verstaan wordt en hoe deze twee begrippen met elkaar samenhangen.
   

Producentensurplus

Het verschil tussen de prijs en het laagste bedrag waarvoor een aanbieder een product of dienst wil verkopen.

Als de verkoopbereidheid < marktprijs, dan ontstaat een producentensurplus.

Paragraaf 2.1 Consumenten- en producentensurplus

1. Je weet wat onder betalingsbereidheid en consumentensurplus verstaan wordt en hoe deze twee begrippen met elkaar samenhangen.
   

2. Je kunt het consumentensurplus arceren en aflezen en je kunt uitleggen waarom consumenten streven naar een zo groot mogelijk consumentensurplus.
   

3. Je weet wat onder leveringsbereidheid en producentensurplus verstaan wordt en hoe deze twee begrippen met elkaar samenhangen.
   

4. Je weet wat onder producentensurplus verstaan wordt, je kunt deze arceren en aflezen en je kunt uitleggen waarom producenten streven naar een zo groot mogelijk producentensurplus.
   

5. Je weet wat onder het totale surplus verstaan wordt en wanneer de doelmatigheid maximaal is.
   

6. Je kunt uitleggen dat door het gebruik van marktmacht markten minder doelmatig werken.

Producentensurplus bij een prijs van € 20

4. Je weet wat onder producentensurplus verstaan wordt, je kunt deze arceren en aflezen en je kunt uitleggen waarom producenten streven naar een zo groot mogelijk producentensurplus.

4. Je weet wat onder producentensurplus verstaan wordt, je kunt deze arceren en aflezen en je kunt uitleggen waarom producenten streven naar een zo groot mogelijk producentensurplus.

Het producentensurplus verandert als de prijs verandert:

Maken opgave 7 en 9acd

Blz 65

10

minute

00

second

add30s

Op tafel

Katern 3: Markvormen en Marktfalen

Map/schrift

Pen/potlood

Rekenmachine

Geen laptop!!!

Vandaag

• Terugblik paragraaf 2.1 ( leerdoel 1 tm 4)

• Afmaken paragraaf 2.1 ( leerdoel 5 en 6)

• Starten paragraaf 2.2 (leerdoel 1 en 2)

Paragraaf 2.1 Consumenten- en producentensurplus

1. Je weet wat onder betalingsbereidheid en consumentensurplus verstaan wordt en hoe deze twee begrippen met elkaar samenhangen.
   

2. Je kunt het consumentensurplus arceren en aflezen en je kunt uitleggen waarom consumenten streven naar een zo groot mogelijk consumentensurplus.
   

3. Je weet wat onder leveringsbereidheid en producentensurplus verstaan wordt en hoe deze twee begrippen met elkaar samenhangen.
   

4. Je weet wat onder producentensurplus verstaan wordt, je kunt deze arceren en aflezen en je kunt uitleggen waarom producenten streven naar een zo groot mogelijk producentensurplus.
   

5. Je weet wat onder het totale surplus verstaan wordt en wanneer de doelmatigheid maximaal is.
   

6. Je kunt uitleggen dat door het gebruik van marktmacht markten minder doelmatig werken.

Opgave 12 (blz 67)

Samen

Paragraaf 2.1 Consumenten- en producentensurplus

1. Je weet wat onder betalingsbereidheid en consumentensurplus verstaan wordt en hoe deze twee begrippen met elkaar samenhangen.
   

2. Je kunt het consumentensurplus arceren en aflezen en je kunt uitleggen waarom consumenten streven naar een zo groot mogelijk consumentensurplus.
   

3. Je weet wat onder leveringsbereidheid en producentensurplus verstaan wordt en hoe deze twee begrippen met elkaar samenhangen.
   

4. Je weet wat onder producentensurplus verstaan wordt, je kunt deze arceren en aflezen en je kunt uitleggen waarom producenten streven naar een zo groot mogelijk producentensurplus.
   

5. Je weet wat onder het totale surplus verstaan wordt en wanneer de doelmatigheid maximaal is.
   

6. Je kunt uitleggen dat door het gebruik van marktmacht markten minder doelmatig werken.

5. Je weet wat onder het totale surplus verstaan wordt en wanneer de doelmatigheid maximaal is.
   

Het consumentensurplus + producentensurplus= totale surplus.

Totale surplus

De omvang van het totale surplus is een maatstaf voor de doelmatigheid van de markt.

Bij een marktmodel in evenwichtssituatie bij volkomen concurrentie is het totale surplus het grootst.

Perfect werkende markt bij volkomen concurrentie

Het surplus van de consumenten en producenten samen is het totale surplus.

Het totale surplus is maximaal in een perfect werkende markt.

5. Je weet wat onder het totale surplus verstaan wordt en wanneer de doelmatigheid maximaal is.

Paragraaf 2.1 Consumenten- en producentensurplus

1. Je weet wat onder betalingsbereidheid en consumentensurplus verstaan wordt en hoe deze twee begrippen met elkaar samenhangen.
   

2. Je kunt het consumentensurplus arceren en aflezen en je kunt uitleggen waarom consumenten streven naar een zo groot mogelijk consumentensurplus.
   

3. Je weet wat onder leveringsbereidheid en producentensurplus verstaan wordt en hoe deze twee begrippen met elkaar samenhangen.
   

4. Je weet wat onder producentensurplus verstaan wordt, je kunt deze arceren en aflezen en je kunt uitleggen waarom producenten streven naar een zo groot mogelijk producentensurplus.
   

5. Je weet wat onder het totale surplus verstaan wordt en wanneer de doelmatigheid maximaal is.
   

6. Je kunt uitleggen dat door het gebruik van marktmacht markten minder doelmatig werken.

6. Je kunt uitleggen dat door het gebruik van marktmacht markten minder doelmatig werken.

Als er geen volkomen concurrentie is, is er sprake van een bepaalde mate van marktmacht.

Marktmacht

De mate waarin een aanbieder zich onafhankelijk van de andere spelers op de markt kan gedragen.

6. Je kunt uitleggen dat door het gebruik van marktmacht markten minder doelmatig werken.

Totale surplus neemt af = doelmatigheidsverlies

Afname totale surplus (afname doelmatigheid)

Door marktmacht kunnen aanbieders een hogere prijs vaststellen.

Gevolg:

• producentensurplus stijgt

• consumentensurplus daalt

• totale surplus neemt af

6. Je kunt uitleggen dat door het gebruik van marktmacht markten minder doelmatig werken.

Opgave 15

Blz 69

Samen

Op tafel

Katern 3: Markvormen en Marktfalen

Map/schrift

Pen/potlood

Rekenmachine

Geen laptop!!!

Vandaag

• Terugblik paragraaf 2.1 ( leerdoel 5 en 6)

• Paragraaf 2.2

2.2 De overheid grijpt in

2.2 De overheid grijpt in

1) Je kunt uitleggen waarom een markt niet altijd perfect werkt.

2) Je kunt uitleggen waarom de overheid minimumprijzen instelt en Je kunt deze in een grafiek weergeven.

3) Je kunt uitleggen waarom de overheid maximumprijzen instelt en Je kunt deze in een grafiek weergeven.

4)Je kunt uitleggen wat de rol van toezichthouders is.

1) Je kunt uitleggen waarom een markt niet altijd perfect werkt.

• Marktmacht

• Externe effecten
  Gevolgen van productie en gebruik van goederen en diensten die niet in de prijs worden doorberekend.

• Collectieve goederen
  De overheid produceert goederen die niet in individuele eenheden zijn op te delen.

Marktfalen

Situatie waarin de markt niet perfect werkt.

Maken opgave 1

Blz 81

7

minute

00

second

add30s

2.2 De overheid grijpt in

1) Je kunt uitleggen waarom een markt niet altijd perfect werkt.

2) Je kunt uitleggen waarom de overheid minimumprijzen instelt en je kunt deze in een grafiek weergeven.

3) Je kunt uitleggen waarom de overheid maximumprijzen instelt en Je kunt deze in een grafiek weergeven.

4)Je kunt uitleggen wat de rol van toezichthouders is.

2) Je kunt uitleggen waarom de overheid minimumprijzen instelt en je kunt deze in een grafiek weergeven.

Als een markt niet optimaal werkt, kan de overheid ingrijpen op die markt door prijsregulering:

• Minimumprijzen
  De overheid garandeert aanbieders een prijs die hoger is dan de marktprijs.
  Garantieprijzen om producenten te beschermen.

• Maximumprijzen

  De overheid garandeert consumenten een prijs die lager is dan de marktprijs.
  Garantieprijzen om consumenten te beschermen.

Minimumprijzen

Als de overheid een minimumprijs instelt, beschermt ze de producent.

Door de minimumprijs ontstaat een aanbodoverschot (Qa − Qv).

De overheid koopt dit aanbodoverschot op

((Qa − Qv) × Pmin).

• De overheid kan (te) grote overschotten voorkomen door een productiequotum in te stellen.

2) Je kunt uitleggen waarom de overheid minimumprijzen instelt en je kunt deze in een grafiek weergeven.

Maken opgave 2

Blz 82

7

minute

00

second

add30s

2.2 De overheid grijpt in

1) Je kunt uitleggen waarom een markt niet altijd perfect werkt.

2) Je kunt uitleggen waarom de overheid minimumprijzen instelt en je kunt deze in een grafiek weergeven.

3) Je kunt uitleggen waarom de overheid maximumprijzen instelt en Je kunt deze in een grafiek weergeven.

4)Je kunt uitleggen wat de rol van toezichthouders is.

3) Je kunt uitleggen waarom de overheid maximumprijzen instelt en Je kunt deze in een grafiek weergeven.

Marktmodel met maximumprijzen

• Doordat de prijs < evenwichtsprijs ontstaat een aanbodtekort.

• Er ontstaan wachtlijsten (bijvoorbeeld voor sociale huurwoningen).

Aanbodtekort

Het aanbod is kleiner dan de vraag (oftewel: vraagoverschot).

Maximumprijs

Als de overheid een maximumprijs instelt, beschermt ze de consument.

Door de maximumprijs ontstaat een vraagoverschot

(Qv − Qa).

Een aanbodtekort brengt geen kosten mee voor de overheid. De overheid moet nu door aanvullende maatregelen zorgen dat de beperkte hoeveelheid woningen wordt verdeeld.

3) Je kunt uitleggen waarom de overheid maximumprijzen instelt en Je kunt deze in een grafiek weergeven.

Opgave 3

Blz 82

7

minute

00

second

add30s

2.2 De overheid grijpt in

1) Je kunt uitleggen waarom een markt niet altijd perfect werkt.

2) Je kunt uitleggen waarom de overheid minimumprijzen instelt en je kunt deze in een grafiek weergeven.

3) Je kunt uitleggen waarom de overheid maximumprijzen instelt en je kunt deze in een grafiek weergeven.

4)Je kunt uitleggen wat de rol van toezichthouders is.

4) Je kunt uitleggen wat de rol van toezichthouders is.

De overheid houdt toezicht op de markt:

• ACM (Autoriteit Consument en Markt)

• AFM (Autoriteit Financiële Markten)

Toezichthouders

Onafhankelijke instellingen die toezicht houden op bijvoorbeeld de concurrentie

Het doel is om de markt zo goed mogelijk te laten werken:

• Zo veel mogelijk concurrentie (mededinging).

• Zo min mogelijk marktmacht voor producenten.

2.3 De overheid stuurt

1) Je kunt uitleggen en weergeven in een grafiek hoe de overheid ongewenste consumptie afremt door het invoeren van accijnzen.

2) Je kunt uitleggen wat een octrooi (of patent) is en waarom de overheid octrooien (of patenten) verstrekt.

2.3 De overheid stuurt

2.3 De overheid stuurt

Accijns

Een verbruiksbelasting op tabak, fossiele brandstoffen, alcohol en frisdrank. Het product wordt duurder.

Subsidie

Een financiële bijdrage van de overheid aan consumenten of bedrijven. Het product wordt goedkoper.

Er zijn nog meer manieren waarop de overheid ingrijpt in de markt:

• Accijns
  De overheid probeert de vraag af te remmen.

• Subsidie
  De overheid probeert de vraag te stimuleren.

• Consumentensurplus daalt

• Producentensurplus daalt

• Driehoek = Doelmatigheidsverlies

1) Je kunt uitleggen en weergeven in een grafiek hoe de overheid ongewenste consumptie afremt door het invoeren van accijnzen.

1) Je kunt uitleggen en weergeven in een grafiek hoe de overheid ongewenste consumptie afremt door het invoeren van accijnzen.

2) Je kunt uitleggen wat een octrooi (of patent) is en waarom de overheid octrooien (of patenten) verstrekt.

2.3 De overheid stuurt

De overheid vindt innovatie belangrijk (bijvoorbeeld bij medicijnen en technologie).

Octrooi of patent

Een exclusief recht op een uitvinding van een product of proces.

2) Je kunt uitleggen wat een octrooi (of patent) is en waarom de overheid octrooien (of patenten) verstrekt.