Ethiek & ethische dillema’s in het onderwijs
1
Ethiek & ethische dillema’s in het onderwijs
1
Agenda
Wat weten jullie al van ethiek?
Uitleg: Moraal, Ethiek en Dillema’s
Groepsopdracht
Afsluiting
2
Leerdoelen
Je leert om bewust na te denken over morele dilemma's in het onderwijs en herkennen welke waarden en principes in conflict kunnen staan.
Je leert om samen met collega/ klasgenoten ethische dilemma’s te bespreken, verschillende perspectieven te overwegen en gezamenlijke oplossingen te vinden.
3
Wat weten jullie eigenlijk van ethiek?
Moraal
Moraal is: de waarden en normen die richting geven aan jouw doen en laten, ze sturen de keuzes die je maakt.
Moraal verwijst ook naar de normen en waarden die binnen een bepaalde gemeenschap of cultuur gelden.
5
Wat is Ethiek?
Ethiek is de reflectie op en studie van moraal. Het helpt ons om systematisch na te denken over wat juist is in complexe situaties.
In de context van onderwijs gaat ethiek over hoe wij als professionals rechtvaardige en verantwoorde keuzes maken in onze omgang met leerlingen, collega’s, ouders en de maatschappij.
6
Ethische stromingen
Deugdethiek: De nadruk ligt op de karaktereigenschappen (deugden) van een persoon, zoals moed, eerlijkheid, rechtvaardigheid en medeleven.
7
Ethisch pragmatisme De nadruk ligt op praktische werkbaarheid en het vinden van oplossingen die in een specifieke situatie goed werken.
Gevolgenethiek: De uitkomsten van een handeling bepalen of iets goed of fout is. (uitkomst voor zoveel mogelijk mensen)
Zorgethiek: Relaties, empathie en zorg voor anderen staan centraal.
Ethiek in het onderwijs
Verantwoordelijkheid jegens leerlingen:
Respecteer de rechten van leerlingen.
Bescherm hen tegen misbruik en discriminatie.
Waarborg vertrouwelijkheid en bevorder hun ontwikkeling.
Professionele verantwoordelijkheid:
Handhaaf hoge onderwijskundige standaarden.
Wees objectief in beoordelingen en interacties.
9
Collegiale verantwoordelijkheid:
Werk samen en toon respect voor collega’s.
Maatschappelijke verantwoordelijkheid:
Bevorder democratische waarden en sociale rechtvaardigheid.
Het Ethische dillema
Een ethisch dilemma ontstaat wanneer er sprake is van een conflict tussen twee of meer waarden of principes, en een keuze maken betekent dat je onvermijdelijk iets opgeeft.
8
Groepsopdracht
Vorm groepjes van drie personen.
Elke groep bespreekt één dilemma dat één van de groepsleden echt heeft meegemaakt en één of twee dilemma's dat is uitgedeeld.
Bespreek in 10 minuten:
Wat zou je in deze situatie doen?
Welke principes of overwegingen spelen mee?
Hoe zou je dit bespreken met betrokkenen (leerlingen, collega’s, ouders)?
Na 10 minuten:
Klassikaal bespreken
10
Voorbeeld
Dilemma: Een leerling vertrouwt je toe dat hij zich ongelukkig voelt thuis en soms denkt aan zelfbeschadiging, maar vraagt je dit aan niemand te vertellen. Volgens de Declaration of Professional Ethics moet je zowel vertrouwelijkheid waarborgen als de veiligheid van de leerling garanderen. Wat doe je?
Waarden in conflict:
Vertrouwelijkheid (respect voor de leerling).
Zorgplicht (beschermen tegen schade).
11
Wat heb je geleerd over ethisch handelen en is er iets wat je kan meenemen naar de praktijk?
Key take aways
Ethisch handelen is nooit zwart-wit. Het vraagt om bewustzijn, reflectie en afweging van de juiste waarden in iedere situatie.
Ethische afwegingen zijn de kern
12