Jagers en boeren in de prehistorie

Jagers en boeren in de prehistorie

1 / 33
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisMiddelbare schoolmavo, havo, vwoLeerjaar 1

In deze les zitten 33 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 40 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Jagers en boeren in de prehistorie

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoel

Ik kan uitleggen wat het verschil is tussen jagers-verzamelaars en de eerste boeren, en ik kan benoemen hoe de overgang naar landbouw het dagelijks leven veranderde.

Deze slide heeft geen instructies

Waar denk je aan bij jagers en boeren in de prehistorie?

Gebruik dit als voorkennis-activatie. Verwachte woorden: rondtrekken, jagen, verzamelen, akkers, dieren, dorp, vaste plek.

Leven als jager-verzamelaar

  • Mensen trokken rond van plek naar plek

  • Ze leefden van jagen, vissen en verzamelen

  • Voedsel hing af van seizoen en natuur

  • Ze bleven niet lang op één vaste plek

Benadruk dat rondtrekken logisch was: als voedsel opraakte, moesten groepen verder trekken. Het ging vaak om kleine groepen mensen.

Hoe kwamen jagers-verzamelaars aan voedsel?

  • Jagen op dieren voor vlees en huiden

  • Vissen in rivieren, meren of aan zee

  • Verzamelen van bessen, noten, vruchten en planten

  • Alles kwam direct uit de natuur

  • Er was nog geen landbouw of veeteelt

Deze slide heeft geen instructies

Werktuigen van steen, bot en hout

  • Steen voor messen en speerpunten

  • Bot voor naalden, haken en punten

  • Hout voor speren en stokken

  • Werktuigen hielpen bij jagen en voedsel zoeken

Je kunt noemen dat mensen deze materialen gebruikten omdat metaal nog niet bekend was. Laat zien dat werktuigen belangrijk waren om te overleven.

Kenmerken van het bestaan

Jagers-verzamelaars hadden geen vaste woonplaats. Hun leven was sterk verbonden met de natuur. Ze moesten goed weten waar dieren leefden en waar eetbare planten groeiden.

Leg de link met geschiedenis: deze manier van leven duurde heel lang in de prehistorie, vóór de landbouw ontstond.

Waarom trokken jagers-verzamelaars vaak rond?

A

Voor meer voedsel

B

Voor grotere huizen

C

Voor hun akkers

D

Voor hun vee

Toetst het kernidee uit slides 2-5: voedsel hing af van seizoen en natuur, dus groepen trokken verder als voedsel opraakte.

Maak de tekst compleet

Jagers-verzamelaars trokken rond en hadden geen vaste woonplaats. Ze leefden van jagen, vissen en verzamelen. Voor hun werktuigen gebruikten ze vaak steen, bot en hout.

rond
jagen
steen
dorpen
landbouw
ijzer
vee

De drie kernwoorden sluiten aan op slides 2-5 en kunnen maar op één plek logisch ingevuld worden.

Het ontstaan van landbouw

  • Mensen gingen zelf gewassen verbouwen

  • Ze leerden zaden te planten en te oogsten

  • Zo hoefden ze minder alleen op de natuur te wachten

  • Dit was een grote verandering in de prehistorie

Noem geen ingewikkelde oorzaken als die niet nodig zijn; focus op de verandering: voedsel produceren in plaats van alleen zoeken.

Van voedsel zoeken naar voedsel maken

Jagers-verzamelaars zochten hun voedsel in de natuur. Boeren gingen voedsel verbouwen. Daardoor kregen mensen meer invloed op hun eigen voedselvoorraad.

Dit is een kernverschil. Besteed aandacht aan de woorden 'zoeken' en 'maken/verbouwen' als eenvoudig contrast voor VMBO GL/TL.

Het ontstaan van veeteelt

  • Mensen gingen dieren houden

  • Dieren leverden vlees, melk, huiden en wol

  • Je hoefde minder vaak op wilde dieren te jagen

  • Landbouw en veeteelt hoorden bij elkaar

Je kunt kort uitleggen dat niet alle dieren tam werden, maar dat sommige dieren geschikt waren om te houden.

Waarom landbouw belangrijk was

  • Mensen konden dichter bij hun akkers blijven

  • Oogsten konden voedsel voor later geven

  • Dieren en gewassen maakten een vaster bestaan mogelijk

  • Het dagelijks leven werd minder rondtrekkend

Deze slide heeft geen instructies

De eerste vaste nederzettingen

  • Boeren bleven op één plek wonen

  • Er ontstonden huizen en kleine dorpen

  • Akkers en dieren moesten verzorgd worden

  • Daarom was een vaste woonplaats handig

Leg uit dat een nederzetting een plek is waar mensen wonen. Koppel dit direct aan akkers en vee in de buurt.

Waarom gingen mensen vast wonen?

Akkers moeten worden ingezaaid en later geoogst. Dieren hebben dagelijks zorg nodig. Daardoor pasten landbouw en veeteelt beter bij een vaste woonplaats dan bij rondtrekken.

Deze slide heeft geen instructies

Wat is het grootste verschil tussen jagers en boeren?

A

Boeren maakten voedsel

B

Boeren visten meer

C

Jagers hadden akkers

D

Jagers hielden vee

Gebaseerd op slides 6-11: van voedsel zoeken naar voedsel verbouwen en dieren houden.

Vul de juiste woorden in

Door akkerbouw en veeteelt konden mensen dichter bij hun akkers blijven. Er ontstonden vaste nederzettingen, omdat dieren en gewassen elke dag zorg nodig hadden.

akkerbouw
nederzettingen
zorg
jacht
botten
seizoen
vissen
landbouw

Herhaalt de kern van slides 8-11: landbouw, vaste woonplaats en dagelijkse zorg voor akkers en dieren.

Veranderingen in het dagelijks leven

  • Mensen bouwden woningen

  • Ze werkten op vaste akkers

  • Ze verzorgden dieren elke dag

  • Het leven kreeg meer regelmaat

Benadruk dat 'vast wonen' niet alleen over huizen gaat, maar ook over een ander ritme van werken en leven.

Verschil tussen jagers en boeren

  • Jagers-verzamelaars trokken rond en zochten voedsel

  • Boeren woonden vaster en produceerden voedsel

  • Jagers-verzamelaars leefden in kleine groepen

  • Bij boeren ontstonden nederzettingen

Deze slide verbindt de eerdere subonderwerpen en helpt leerlingen het hoofdverschil scherp te zien.

Deze slide heeft geen instructies

Gevolg: meer voedselzekerheid

Door landbouw en veeteelt hadden mensen vaker voedsel dichtbij. Oogsten konden worden bewaard voor later. Daardoor werd de kans kleiner dat er meteen geen eten meer was.

Leg eventueel uit dat voedselzekerheid betekent: meer kans op genoeg voedsel, niet dat er nooit misoogsten waren.

Gevolg: bevolkingsgroei

  • Meer voedsel maakte het mogelijk dat meer mensen konden leven

  • Vaste woonplaatsen groeiden uit tot grotere groepen

  • Er kwamen meer nederzettingen

  • De bevolking nam langzaam toe

Houd het eenvoudig: meer voedsel → meer mensen. Je hoeft nog niet in te gaan op ingewikkelde sociale gevolgen.

Gevolg: een vaste manier van leven

  • Minder rondtrekken

  • Wonen in huizen of dorpen

  • Zorgen voor akkers en vee

  • Meer verbonden met één plek

  • Een andere dagindeling dan vroeger

Deze slide heeft geen instructies

De grote overgang in de prehistorie

Jagers-verzamelaars leefden van wat de natuur gaf. De eerste boeren gingen zelf voedsel verbouwen en dieren houden. Daardoor veranderden wonen, werken en samenleven sterk.

Gebruik deze slide als samenvattend scharniermoment: de overgang naar landbouw is een van de belangrijkste veranderingen in de prehistorie.

Welk gevolg hoort bij de overgang naar landbouw?

A

Minder werktuigen

B

Meer rondtrekken

C

Meer voedselzekerheid

D

Kleinere groepen

Toetst slides 12-17. Distractors sluiten aan bij oude kenmerken van jagers-verzamelaars of een onjuiste afleiding.

Welke taken hadden mannen en vrouwen bij jagers-verzamelaars?

Bespreek dat bij jagers-verzamelaars mannen vaak jaagden en vrouwen vaak verzamelden, maar dat taken konden verschillen per groep en situatie.

Welke taken hadden mannen en vrouwen bij de eerste boeren?

Bespreek dat bij de eerste boeren mannen vaak het zware veldwerk deden en vrouwen vaker zorg, voedselverwerking en werk in en rond het huis deden.

Waarom veranderde de taakverdeling bij de eerste boeren?

Bespreek als kern: bij boeren kwam meer vaste taakverdeling door akkerbouw, vee en een vaste woonplaats. Ook bezit en gezin konden belangrijker worden.

Noem 1 verandering in het dagelijks leven van boeren.

Bespreek antwoorden zoals: vaste huizen of dorpen, werken op akkers, dieren verzorgen, minder rondtrekken, meer regelmaat. Geen exact modelantwoord nodig.

Deze slide heeft geen instructies

Wat is één ding dat je vandaag hebt geleerd?

Deze slide heeft geen instructies

Welk deel vond je het lastigst om te begrijpen?

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

jagers-verzamelaars - mensen die leefden van jagen, vissen en verzamelen

landbouw - het verbouwen van gewassen

veeteelt - het houden van dieren voor voedsel en andere producten

nederzetting - een plek waar mensen wonen

voedselzekerheid - meer kans op genoeg voedsel

bevolkingsgroei - toename van het aantal mensen

prehistorie - tijd waarin mensen nog niet schreven

Deze slide heeft geen instructies