Stappenplan lezen
Stappenplan lezen
Open met het idee dat leerlingen vaak lezen om vragen te beantwoorden, maar dat zelfstandig tekstbegrip ook een vaardigheid op zichzelf is.
Lesdoel
Ik kan een tekst stap voor stap lezen en daarbij de hoofdgedachte, deelonderwerpen en het tekstdoel vinden.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen volgens jou bij slim een tekst lezen?
Gebruik de antwoorden om voorkennis te activeren. Haal woorden als onderwerp, hoofdzaak, titel, kernzin of verbanden op en koppel die aan het lesdoel.
Waarom een stappenplan?
Bij veel teksten helpt een vaste aanpak om grip te krijgen op de inhoud.
Met een stappenplan lees je niet zomaar van begin tot eind, maar let je bewust op opbouw, kerninformatie en verbanden.
Zo begrijp je een tekst beter, ook zonder dat er vragen naast staan.
Benadruk dat het stappenplan een hulpmiddel is bij informatieve en schoolse teksten.
Drie manieren van lezen
Oriënterend lezen: verkennen waar de tekst over gaat
Globaal lezen: snel zicht krijgen op de opbouw
Precies lezen: de tekst aandachtig uitwerken
Deze driedeling vormt de kern van de les. Laat zien dat elke leesmanier een ander doel heeft.
Stap 1: oriënterend lezen
Bij oriënterend lezen probeer je eerst snel het onderwerp van de tekst te bepalen.
Je leest de titel, bekijkt eventuele afbeeldingen en leest de eerste alinea('s). Zo maak je een eerste inschatting van waar de tekst over gaat.
Deze slide heeft geen instructies
Waar let je eerst op?
de titel
de afbeelding(en)
de eerste alinea of alinea's
eerste aanwijzingen over het onderwerp
Maak duidelijk dat leerlingen nog niet alles hoeven te begrijpen; ze verzamelen alleen eerste informatie.
Voorkennis en verwachting
Na je eerste verkenning stel je jezelf twee vragen:
Wat weet ik al van dit onderwerp?
Wat verwacht ik dat er in de tekst zal staan?
Zo activeer je voorkennis en lees je gerichter.
Leg uit dat verwachtingen later gecontroleerd worden tijdens precies lezen.
Doel van oriënterend lezen
Oriënterend lezen helpt je om snel een startpunt te krijgen.
Je weet daarna:
wat waarschijnlijk het onderwerp is
wat je al weet
waar je tijdens het verdere lezen op kunt letten
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het hoofddoel van oriënterend lezen?
Het onderwerp bepalen
Alle details onthouden
De kernzin markeren
Het tekstdoel bewijzen
De juiste keuze sluit aan bij stap 1: eerst snel verkennen waar de tekst over gaat. De afleiders horen bij later in het stappenplan.
Vul de kernwoorden in
Bij oriënterend lezen kijk je eerst naar de titel en eventuele afbeeldingen. Daarna lees je de eerste alinea's om het onderwerp te verkennen. Vervolgens denk je na over je voorkennis en over wat je van de tekst verwacht.
Alle drie de ingevulde woorden komen letterlijk terug in het blok over oriënterend lezen.
Stap 2: globaal lezen
Globaal lezen doe je om alvast een idee van de inhoud te krijgen.
Je leest nog niet elk detail, maar zoekt naar de opbouw van de tekst en naar de belangrijkste onderdelen.
Benadruk het verschil met precies lezen: hier draait het om overzicht, niet om elk woord.
Inleiding, middenstuk en slot
Stel vast uit welke alinea('s) de inleiding en het slot bestaan.
Zet strepen tussen:
inleiding
middenstuk
slot
Zo zie je hoe de tekst is opgebouwd.
Gebruik de termen steeds consequent: inleiding, middenstuk, slot.
Deelonderwerpen vinden
In het middenstuk zoek je naar deelonderwerpen.
Lees van elke alinea:
het begin
het eind
mogelijke kernzinnen
Leg uit dat alinea's die bij hetzelfde deelonderwerp horen, samen een blok kunnen vormen.
Strepen tussen tekstdelen
Zet een streep tussen alinea's die bij een ander deelonderwerp horen.
Daardoor wordt zichtbaar:
waar een nieuw onderdeel begint
hoe het middenstuk is verdeeld
welke alinea's bij elkaar horen
Deze slide heeft geen instructies
Doel van globaal lezen
Na globaal lezen heb je nog niet alle details, maar wel overzicht.
Je kent dan:
de hoofdindeling van de tekst
de mogelijke deelonderwerpen
de plaatsen waar belangrijke informatie staat
Deze slide heeft geen instructies
Wat zoek je bij globaal lezen vooral?
Onbekende woorden
De opbouw
De schrijver
De meningen
Globaal lezen draait om overzicht: inleiding, middenstuk, slot en deelonderwerpen.
Wat helpt het meest om deelonderwerpen te vinden?
Begin en eind lezen
Elk woord lezen
Alleen de titel
Alleen het slot
Deze slide heeft geen instructies
Maak de samenvatting compleet
Bij globaal lezen stel je vast waar de inleiding en het slot staan. In het middenstuk zoek je naar deelonderwerpen en zet je strepen tussen alinea's die bij een ander onderdeel horen. Zo krijg je meer overzicht over de tekst.
De blanks vatten de kern van stap 2 samen.
Stap 3: precies lezen
Nu lees je de tekst aandachtig van begin tot eind.
Tijdens precies lezen controleer je eerdere verwachtingen en werk je de tekst verder uit met markeringen en aantekeningen.
Dit is de meest grondige fase van het stappenplan.
Verwachtingen controleren
Ga na of je eerdere verwachtingen over de tekst worden bevestigd.
Soms klopt je eerste indruk, soms blijkt het onderwerp smaller, breder of anders te zijn dan je dacht.
Koppel dit terug aan stap 1: verwachtingen zijn nuttig, maar niet altijd juist.
Onbekende woorden aanpakken
noteer onbekende woorden in de kantlijn
gebruik woordraadstrategieën
gebruik zo nodig een woordenboek
zorg dat moeilijke woorden het begrip niet blokkeren
Noem eventueel voorbeelden van woordraadstrategieën, maar houd de slide zelf algemeen.
Belangrijke informatie markeren
Markeer van elke alinea:
de kernzin
of de woorden die samen de belangrijkste informatie geven
Zo haal je per alinea de kern naar voren.
Benadruk dat niet elke alinea één letterlijk geformuleerde kernzin heeft.
Verbanden zichtbaar maken
Markeer de signaalwoorden die verbanden aangeven.
Let op signaalwoorden:
tussen alinea's
tussen zinnen
binnen zinnen
Die woorden laten zien hoe ideeën samenhangen.
Je kunt mondeling voorbeelden noemen zoals oorzaak-gevolg, tegenstelling of opsomming, zonder nieuwe leerstof aan de slide toe te voegen.
Deelonderwerpen noteren
Noteer de deelonderwerpen in de kantlijn.
Formuleer ze als:
een informerend kopje
of een vraag die in dat tekstgedeelte wordt beantwoord
Zo vat je grotere tekstblokken samen.
Deze slide heeft geen instructies
Hoofdgedachte en tekstdoel
Aan het eind van precies lezen bepaal je:
de hoofdgedachte van de tekst, gemarkeerd of in eigen woorden
het belangrijkste tekstdoel
Dan weet je niet alleen wat er staat, maar ook wat de tekst wil bereiken.
Laat het onderscheid horen: hoofdgedachte = centrale inhoud, tekstdoel = bedoeling van de schrijver.
Het hele stappenplan in volgorde
Oriënterend lezen → onderwerp en verwachtingen
Globaal lezen → opbouw en deelonderwerpen
Precies lezen → kerninformatie, verbanden, hoofdgedachte en tekstdoel
De drie stappen bouwen op elkaar voort.
Gebruik deze slide om de samenhang van het hele proces nog eens helder te maken.
Wat bepaal je aan het eind van precies lezen?
Titel en afbeelding
Inleiding en slot
Hoofdgedachte en tekstdoel
Alleen deelonderwerpen
Deze vraag checkt of leerlingen het einddoel van stap 3 onderscheiden van de tussenstappen.
Vul het stappenplan aan
Tijdens precies lezen controleer je eerst je verwachtingen over de tekst. Daarna markeer je per alinea de kernzin en let je op signaalwoorden die verbanden aangeven. Aan het eind noteer je de hoofdgedachte en het tekstdoel.
De invulwoorden zijn de dragende begrippen uit stap 3.
Wat is het verschil tussen hoofdgedachte en tekstdoel?
Bespreek dat een goed antwoord het verschil benoemt tussen inhoud en bedoeling: hoofdgedachte = waar de tekst vooral over gaat; tekstdoel = wat de schrijver wil bereiken, bijvoorbeeld informeren of overtuigen.
Wat uit deze les ga jij voortaan bewust doen bij het lezen?
Laat leerlingen kort terugblikken op hun leerproces. Mogelijke elementen: stappen herkennen, hoofdgedachte vinden, opbouw zien, signaalwoorden gebruiken.
Welk onderdeel van het stappenplan vond jij het lastigst?
Gebruik de antwoorden om zicht te krijgen op struikelpunten, zoals deelonderwerpen vinden, kernzinnen markeren of hoofdgedachte en tekstdoel onderscheiden.
Begrippenlijst
oriënterend lezen - een tekst verkennend lezen om snel het onderwerp te bepalen
globaal lezen - een tekst lezen om de inhoud en opbouw in grote lijnen te begrijpen
precies lezen - een tekst aandachtig lezen om details en verbanden goed te begrijpen
onderwerp - waar een tekst over gaat
voorkennis - wat je al weet over een onderwerp
verwachting - wat je vooraf denkt dat er in een tekst zal staan
inleiding - het begin van een tekst waarin het onderwerp wordt geïntroduceerd
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
middenstuk - het deel van de tekst waarin het onderwerp verder wordt uitgewerkt
slot - het afsluitende deel van de tekst
deelonderwerp - een kleiner onderdeel van het hoofdonderwerp
kernzin - de zin die de belangrijkste informatie van een alinea bevat
signaalwoord - een woord dat een verband aangeeft tussen woorden, zinnen of alinea's
hoofdgedachte - de belangrijkste boodschap van de hele tekst
tekstdoel - wat de schrijver met de tekst wil bereiken
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies