Stappenplan lezen

Stappenplan lezen

1 / 36
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 36 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Stappenplan lezen

Open met het idee dat leerlingen vaak lezen om vragen te beantwoorden, maar dat zelfstandig tekstbegrip ook een vaardigheid op zichzelf is.

Lesdoel

Ik kan een tekst stap voor stap lezen en daarbij de hoofdgedachte, deelonderwerpen en het tekstdoel vinden.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden passen volgens jou bij slim een tekst lezen?

Gebruik de antwoorden om voorkennis te activeren. Haal woorden als onderwerp, hoofdzaak, titel, kernzin of verbanden op en koppel die aan het lesdoel.

Waarom een stappenplan?

Bij veel teksten helpt een vaste aanpak om grip te krijgen op de inhoud.


Met een stappenplan lees je niet zomaar van begin tot eind, maar let je bewust op opbouw, kerninformatie en verbanden.


Zo begrijp je een tekst beter, ook zonder dat er vragen naast staan.

Benadruk dat het stappenplan een hulpmiddel is bij informatieve en schoolse teksten.

Drie manieren van lezen

  • Oriënterend lezen: verkennen waar de tekst over gaat

  • Globaal lezen: snel zicht krijgen op de opbouw

  • Precies lezen: de tekst aandachtig uitwerken

Deze driedeling vormt de kern van de les. Laat zien dat elke leesmanier een ander doel heeft.

Stap 1: oriënterend lezen

Bij oriënterend lezen probeer je eerst snel het onderwerp van de tekst te bepalen.


Je leest de titel, bekijkt eventuele afbeeldingen en leest de eerste alinea('s). Zo maak je een eerste inschatting van waar de tekst over gaat.

Deze slide heeft geen instructies

Waar let je eerst op?

  • de titel

  • de afbeelding(en)

  • de eerste alinea of alinea's

  • eerste aanwijzingen over het onderwerp

Maak duidelijk dat leerlingen nog niet alles hoeven te begrijpen; ze verzamelen alleen eerste informatie.

Voorkennis en verwachting

Na je eerste verkenning stel je jezelf twee vragen:


  • Wat weet ik al van dit onderwerp?

  • Wat verwacht ik dat er in de tekst zal staan?


Zo activeer je voorkennis en lees je gerichter.

Leg uit dat verwachtingen later gecontroleerd worden tijdens precies lezen.

Doel van oriënterend lezen

Oriënterend lezen helpt je om snel een startpunt te krijgen.


Je weet daarna:

  • wat waarschijnlijk het onderwerp is

  • wat je al weet

  • waar je tijdens het verdere lezen op kunt letten

Deze slide heeft geen instructies

Wat is het hoofddoel van oriënterend lezen?

A

Het onderwerp bepalen

B

Alle details onthouden

C

De kernzin markeren

D

Het tekstdoel bewijzen

De juiste keuze sluit aan bij stap 1: eerst snel verkennen waar de tekst over gaat. De afleiders horen bij later in het stappenplan.

Vul de kernwoorden in

Bij oriënterend lezen kijk je eerst naar de titel en eventuele afbeeldingen. Daarna lees je de eerste alinea's om het onderwerp te verkennen. Vervolgens denk je na over je voorkennis en over wat je van de tekst verwacht.

titel
eerste alinea's
voorkennis
slot
signaalwoorden
middenstuk
hoofdgedachte

Alle drie de ingevulde woorden komen letterlijk terug in het blok over oriënterend lezen.

Stap 2: globaal lezen

Globaal lezen doe je om alvast een idee van de inhoud te krijgen.


Je leest nog niet elk detail, maar zoekt naar de opbouw van de tekst en naar de belangrijkste onderdelen.

Benadruk het verschil met precies lezen: hier draait het om overzicht, niet om elk woord.

Inleiding, middenstuk en slot

Stel vast uit welke alinea('s) de inleiding en het slot bestaan.


Zet strepen tussen:

  • inleiding

  • middenstuk

  • slot


Zo zie je hoe de tekst is opgebouwd.

Gebruik de termen steeds consequent: inleiding, middenstuk, slot.

Deelonderwerpen vinden

In het middenstuk zoek je naar deelonderwerpen.


Lees van elke alinea:

  • het begin

  • het eind

  • mogelijke kernzinnen

Leg uit dat alinea's die bij hetzelfde deelonderwerp horen, samen een blok kunnen vormen.

Strepen tussen tekstdelen

Zet een streep tussen alinea's die bij een ander deelonderwerp horen.


Daardoor wordt zichtbaar:

  • waar een nieuw onderdeel begint

  • hoe het middenstuk is verdeeld

  • welke alinea's bij elkaar horen

Deze slide heeft geen instructies

Doel van globaal lezen

Na globaal lezen heb je nog niet alle details, maar wel overzicht.


Je kent dan:

  • de hoofdindeling van de tekst

  • de mogelijke deelonderwerpen

  • de plaatsen waar belangrijke informatie staat

Deze slide heeft geen instructies

Wat zoek je bij globaal lezen vooral?

A

Onbekende woorden

B

De opbouw

C

De schrijver

D

De meningen

Globaal lezen draait om overzicht: inleiding, middenstuk, slot en deelonderwerpen.

Wat helpt het meest om deelonderwerpen te vinden?

1

Begin en eind lezen

2

Elk woord lezen

3

Alleen de titel

4

Alleen het slot

Deze slide heeft geen instructies

Maak de samenvatting compleet

Bij globaal lezen stel je vast waar de inleiding en het slot staan. In het middenstuk zoek je naar deelonderwerpen en zet je strepen tussen alinea's die bij een ander onderdeel horen. Zo krijg je meer overzicht over de tekst.

inleiding
deelonderwerpen
overzicht
voorkennis
woordenboek
verwachtingen
titel

De blanks vatten de kern van stap 2 samen.

Stap 3: precies lezen

Nu lees je de tekst aandachtig van begin tot eind.


Tijdens precies lezen controleer je eerdere verwachtingen en werk je de tekst verder uit met markeringen en aantekeningen.

Dit is de meest grondige fase van het stappenplan.

Verwachtingen controleren

Ga na of je eerdere verwachtingen over de tekst worden bevestigd.


Soms klopt je eerste indruk, soms blijkt het onderwerp smaller, breder of anders te zijn dan je dacht.

Koppel dit terug aan stap 1: verwachtingen zijn nuttig, maar niet altijd juist.

Onbekende woorden aanpakken

  • noteer onbekende woorden in de kantlijn

  • gebruik woordraadstrategieën

  • gebruik zo nodig een woordenboek

  • zorg dat moeilijke woorden het begrip niet blokkeren

Noem eventueel voorbeelden van woordraadstrategieën, maar houd de slide zelf algemeen.

Belangrijke informatie markeren

Markeer van elke alinea:

  • de kernzin

  • of de woorden die samen de belangrijkste informatie geven


Zo haal je per alinea de kern naar voren.

Benadruk dat niet elke alinea één letterlijk geformuleerde kernzin heeft.

Verbanden zichtbaar maken

Markeer de signaalwoorden die verbanden aangeven.


Let op signaalwoorden:

  • tussen alinea's

  • tussen zinnen

  • binnen zinnen


Die woorden laten zien hoe ideeën samenhangen.

Je kunt mondeling voorbeelden noemen zoals oorzaak-gevolg, tegenstelling of opsomming, zonder nieuwe leerstof aan de slide toe te voegen.

Deelonderwerpen noteren

Noteer de deelonderwerpen in de kantlijn.


Formuleer ze als:

  • een informerend kopje

  • of een vraag die in dat tekstgedeelte wordt beantwoord


Zo vat je grotere tekstblokken samen.

Deze slide heeft geen instructies

Hoofdgedachte en tekstdoel

Aan het eind van precies lezen bepaal je:

  • de hoofdgedachte van de tekst, gemarkeerd of in eigen woorden

  • het belangrijkste tekstdoel


Dan weet je niet alleen wat er staat, maar ook wat de tekst wil bereiken.

Laat het onderscheid horen: hoofdgedachte = centrale inhoud, tekstdoel = bedoeling van de schrijver.

Het hele stappenplan in volgorde

Oriënterend lezen → onderwerp en verwachtingen

Globaal lezen → opbouw en deelonderwerpen

Precies lezen → kerninformatie, verbanden, hoofdgedachte en tekstdoel


De drie stappen bouwen op elkaar voort.

Gebruik deze slide om de samenhang van het hele proces nog eens helder te maken.

Wat bepaal je aan het eind van precies lezen?

A

Titel en afbeelding

B

Inleiding en slot

C

Hoofdgedachte en tekstdoel

D

Alleen deelonderwerpen

Deze vraag checkt of leerlingen het einddoel van stap 3 onderscheiden van de tussenstappen.

Vul het stappenplan aan

Tijdens precies lezen controleer je eerst je verwachtingen over de tekst. Daarna markeer je per alinea de kernzin en let je op signaalwoorden die verbanden aangeven. Aan het eind noteer je de hoofdgedachte en het tekstdoel.

verwachtingen
kernzin
signaalwoorden
tekstdoel
titel
inleiding
afbeeldingen
middenstuk

De invulwoorden zijn de dragende begrippen uit stap 3.

Wat is het verschil tussen hoofdgedachte en tekstdoel?

Bespreek dat een goed antwoord het verschil benoemt tussen inhoud en bedoeling: hoofdgedachte = waar de tekst vooral over gaat; tekstdoel = wat de schrijver wil bereiken, bijvoorbeeld informeren of overtuigen.

Wat uit deze les ga jij voortaan bewust doen bij het lezen?

Laat leerlingen kort terugblikken op hun leerproces. Mogelijke elementen: stappen herkennen, hoofdgedachte vinden, opbouw zien, signaalwoorden gebruiken.

Welk onderdeel van het stappenplan vond jij het lastigst?

Gebruik de antwoorden om zicht te krijgen op struikelpunten, zoals deelonderwerpen vinden, kernzinnen markeren of hoofdgedachte en tekstdoel onderscheiden.

Begrippenlijst

oriënterend lezen - een tekst verkennend lezen om snel het onderwerp te bepalen

globaal lezen - een tekst lezen om de inhoud en opbouw in grote lijnen te begrijpen

precies lezen - een tekst aandachtig lezen om details en verbanden goed te begrijpen

onderwerp - waar een tekst over gaat

voorkennis - wat je al weet over een onderwerp

verwachting - wat je vooraf denkt dat er in een tekst zal staan

inleiding - het begin van een tekst waarin het onderwerp wordt geïntroduceerd

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

middenstuk - het deel van de tekst waarin het onderwerp verder wordt uitgewerkt

slot - het afsluitende deel van de tekst

deelonderwerp - een kleiner onderdeel van het hoofdonderwerp

kernzin - de zin die de belangrijkste informatie van een alinea bevat

signaalwoord - een woord dat een verband aangeeft tussen woorden, zinnen of alinea's

hoofdgedachte - de belangrijkste boodschap van de hele tekst

tekstdoel - wat de schrijver met de tekst wil bereiken

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies