Persoonsvorm en spelling
Persoonsvorm en los-vast
Onderdelen in deze les
Persoonsvorm en los-vast
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan in zinnen de persoonsvorm in de tegenwoordige tijd en verleden tijd herkennen en ik kan bepalen welke woorden je aan elkaar of los schrijft.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden horen volgens jou bij persoonsvorm of los-vast?
Gebruik de antwoorden als startpunt. Verwachte woorden: werkwoord, tijd, tegenwoordige tijd, verleden tijd, aan elkaar, los, samenstelling.
Wat is de persoonsvorm?
De persoonsvorm is het werkwoord dat verandert als je de zin van tijd verandert.
Je vindt de persoonsvorm vaak door de zin in een andere tijd te zetten.
Er is meestal maar één persoonsvorm in een gewone zin.
Voorbeeld:
Sara loopt naar school.
Verleden tijd: Sara liep naar school.
loopt / liep is de persoonsvorm.
Benadruk dat leerlingen niet elk werkwoord moeten kiezen, maar juist het werkwoord dat meeverandert met de tijd.
Persoonsvorm in de t.t.
t.t. betekent tegenwoordige tijd.
De zin gaat over nu of gewoonlijk.
Voorbeelden:
- Jij maakt je huiswerk.
- Wij fietsen elke dag naar school.
- De docent legt de opdracht uit.
Deze slide heeft geen instructies
Zinnen in de t.t.
Mila leest een boek. → leest
De jongens spelen buiten. → spelen
Ik luister naar muziek. → luister
Jullie werken samen. → werken
De bus stopt bij de halte. → stopt
Lees de zinnen hardop voor en laat horen welk woord het meest 'meebeweegt' als je de tijd verandert.
Persoonsvorm in de v.t.
v.t. betekent verleden tijd.
De zin gaat over iets dat al gebeurd is.
Voorbeelden:
- Jij maakte je huiswerk.
- Wij fietsten naar school.
- De docent legde de opdracht uit.
Deze slide heeft geen instructies
Zinnen in de v.t.
Mila las een boek. → las
De jongens speelden buiten. → speelden
Ik luisterde naar muziek. → luisterde
Jullie werkten samen. → werkten
Deze slide heeft geen instructies
Tegenwoordige tijd of verleden tijd?
Let op het werkwoord:
Wij koken vanavond pasta. → t.t.
Wij kookten gisteren pasta. → v.t.
De leerling schrijft het antwoord op. → t.t.
De leerling schreef het antwoord op. → v.t.
Mijn broer belt oma. → t.t.
Mijn broer belde oma. → v.t.
Koppel hier terug aan het lesdoel: herkennen én benoemen of het t.t. of v.t. is.
Welke persoonsvorm staat in de tegenwoordige tijd?
maakte
fietsten
legt
las
Sluit aan bij de voorbeelden op de slides over t.t. en v.t. Alleen 'legt' staat in de tegenwoordige tijd.
Vul de juiste woorden in
De persoonsvorm is het werkwoord dat verandert als je de tijd verandert. In de zin 'Wij koken vanavond pasta' staat de persoonsvorm in de tegenwoordige tijd. In de zin 'Wij kookten gisteren pasta' staat de persoonsvorm in de verleden tijd.
Laat leerlingen letten op het werkwoord dat meeverandert met de tijd.
Woorden aan elkaar of los
Soms schrijf je woorden aan elkaar.
Soms schrijf je woorden los.
Samengestelde woorden schrijf je meestal aan elkaar.
Een werkwoord met een apart woord ernaast schrijf je vaak los.
Voorbeelden:
schoolplein, huiswerk, voetbalshirt
op bellen, mee nemen, af maken
Houd het eenvoudig: deze les gaat om herkennen van veelvoorkomende patronen, niet om alle uitzonderingen.
Aan elkaar schrijven
Twee woorden vormen samen één nieuw woord.
Dat nieuwe woord heeft één betekenis.
Dan schrijf je het vaak aan elkaar.
Voorbeelden:
regenjas
keukentafel
wereldkaart
mobieletelefoonhoesje
Noem eventueel dat langere samenstellingen in het Nederlands heel normaal zijn.
Los schrijven
Soms blijven woorden echt aparte woorden in de zin.
Dan schrijf je ze los.
Dat zie je vaak bij werkwoorden met een extra woord.
Voorbeelden:
Ik bel mijn oma op.
Wij nemen onze boeken mee.
Hij maakt zijn taak af.
Zij kijkt de toets na.
Laat zien dat deze woorden niet samen één zelfstandig naamwoord vormen, maar onderdeel zijn van het werkwoord in de zin.
Voorbeelden van los of vast
huisdeur → aan elkaar
speeltuin → aan elkaar
op staan → los
mee gaan → los
winterjas → aan elkaar
uit zoeken → los
Gebruik de slide om het verschil tussen een naamwoordgroep en een werkwoordgroep zichtbaar te maken.
Kijk goed naar de betekenis
Vraag jezelf af:
Is het samen één ding of begrip? → vaak aan elkaar
Zijn het aparte woorden in de zin? → vaak los
Voorbeelden:
fietspad = één begrip
Wij ruimen de stoelen op** = apart in de zin
Deze slide heeft geen instructies
Welk woord schrijf je aan elkaar?
mee nemen
regenjas
op staan
uit zoeken
Controleert of leerlingen het verschil zien tussen een samengesteld woord en een werkwoordgroep.
Los of vast?
Soms vormen twee woorden samen één nieuw woord. Dan schrijf je ze vaak aan elkaar. In een zin als 'Wij ruimen de stoelen op' blijven de woorden apart. Dan schrijf je ze los.
De blanks zijn gebaseerd op de kernregels van de slides over los en vast schrijven.
Oefenzinnen: persoonsvorm
De klas werkt stil. → werkt, t.t.
Vorige week werkte de klas stil. → werkte, v.t.
Mijn zus koopt brood. → koopt, t.t.
Mijn zus kocht brood. → kocht, v.t.
Wij maken een poster. → maken, t.t.
Wij maakten een poster. → maakten, v.t.
Deze slide heeft geen instructies
Oefenzinnen: los of vast
broodtrommel
klaslokaal
Wij hangen onze jassen op**
Ik schrijf het antwoord op**
Gebruik deze voorbeelden als model voor de oefening die later volgt.
Welke zin heeft een persoonsvorm in de v.t.?
Wij maken een poster.
Mijn zus koopt brood.
De klas werkt stil.
Mijn zus kocht brood.
Leerlingen moeten zowel de persoonsvorm herkennen als de tijd benoemen.
Herhaal de regels
In de zin 'Vorige week werkte de klas stil' is werkte de persoonsvorm en staat die in de verleden tijd. Het woord broodtrommel schrijf je aan elkaar.
Combineert de twee lesdoelen in één korte oefening.
Wat heb jij vandaag geleerd?
Laat leerlingen kort benoemen wat ze geleerd hebben, bijvoorbeeld: persoonsvorm vinden door de tijd te veranderen, t.t. en v.t. herkennen, en woorden los of aan elkaar schrijven.
Wat vond jij het lastigst in deze les?
Mogelijke antwoorden: tijd herkennen, persoonsvorm zoeken, los of vast kiezen. Bespreek wat nog extra oefening vraagt.
Begrippenlijst
persoonsvorm - het werkwoord in de zin dat verandert als je de tijd verandert
tegenwoordige tijd - een vorm van de zin die gaat over nu of wat vaak gebeurt
verleden tijd - een vorm van de zin die gaat over iets dat al gebeurd is
werkwoord - een woord dat een handeling, toestand of gebeurtenis aangeeft
samengesteld woord - twee of meer woorden die samen één nieuw woord vormen
los schrijven - woorden apart schrijven omdat ze geen nieuw zelfstandig woord vormen
aan elkaar schrijven - woorden samen schrijven omdat ze één woord zijn
Deze slide heeft geen instructies
