7.1.2 Personages
Personages in verhalen
Onderdelen in deze les
Personages in verhalen
Open met het idee dat verhalen draaien om mensen of figuren die iets meemaken. Deze les focust op twee dingen: soorten personages herkennen en hun ontwikkeling beschrijven.
Leerdoel
Ik kan verschillende soorten personages onderscheiden en de ontwikkeling van een personage beschrijven.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen volgens jou bij een sterk personage?
Gebruik de woordwolk om voorkennis te activeren. Vraag eventueel door: gaat het om uiterlijk, gedrag, rol in het verhaal of ontwikkeling?
Het belang van personages
Zonder personages bestaat er geen verhaal
Personages dragen de gebeurtenissen en conflicten
Via personages beleef je wat er gebeurt
In literaire verhalen zijn personages vaak extra belangrijk
Leg uit dat personages niet alleen 'meedoen' in een verhaal, maar ook bepalen hoe een lezer het verhaal begrijpt en ervaart.
De hoofdpersoon
Het belangrijkste personage
Over deze persoon gaat het verhaal vooral
Als lezer volg je vaak wat deze persoon hoort, ziet, denkt en voelt
Benadruk dat de hoofdpersoon niet per se 'goed' hoeft te zijn. Het gaat erom dat het verhaal in de eerste plaats om deze persoon draait.
Bijfiguren
Alle andere personages naast de hoofdpersoon
Zij ondersteunen het verhaal op verschillende manieren
Ze helpen, hinderen, sturen of spiegelen de hoofdpersoon
Maak duidelijk dat bijfiguren heel belangrijk kunnen zijn, ook al staan ze minder centraal dan de hoofdpersoon.
De tegenspeler
Een bijzondere bijfiguur
Werkt de hoofdpersoon tegen of zet hem onder druk
Daardoor komt de hoofdpersoon sterker naar voren
Voorbeeld: Harry Potter en Voldemort
De tegenspeler is niet altijd puur slecht. Belangrijker is de functie: door weerstand zichtbaar te maken, wordt de hoofdpersoon scherper uitgewerkt.
Typen en karikaturen
Typen zijn bijfiguren die nauwelijks worden uitgewerkt
Hun rol is belangrijker dan hun persoonlijkheid
Voorbeelden: de arts, de politieman
Een karikatuur is een type met overdreven kenmerken
Leg het verschil helder uit: een type is schetsmatig, een karikatuur overdrijft bepaalde eigenschappen nog sterker.
Complexe personages
Literaire personages zijn vaak complex. Ze handelen niet altijd voorspelbaar en hebben soms tegenstrijdige gedachten of gevoelens. Daarom is het verstandig om je oordeel uit te stellen en eerst te proberen hun gedrag te begrijpen.
Wijs op de valkuil dat leerlingen te snel zeggen: 'die is gek' of 'dat slaat nergens op'. In literatuur is juist die complexiteit vaak betekenisvol.
Welke omschrijving past het best bij een tegenspeler?
bijfiguur met overdreven trekjes
personage dat het verhaal vertelt
bijfiguur die tegenwerkt
hoofdpersoon met bijrol
De tegenspeler is een bijzondere bijfiguur die de hoofdpersoon tegenwerkt of onder druk zet. 'Karikatuur' en 'ik-verteller' zijn hier verwarrende afleiders.
Begrippen over personages
De hoofdpersoon staat centraal in het verhaal. Een tegenspeler werkt hem vaak tegen. Een type is schetsmatig, terwijl een karikatuur juist overdreven kenmerken heeft.
Controleer of leerlingen het verschil zien tussen hoofdpersoon, tegenspeler en type.
Waarom stel je je oordeel uit bij complexe personages?
Bespreek dat complexe personages tegenstrijdige gevoelens of onverwacht gedrag kunnen hebben. Een goed antwoord noemt dat je je oordeel uitstelt en probeert gedachten, gevoelens of motieven te begrijpen.
Ontwikkeling van personages
Veel literaire verhalen gaan over psychologische ontwikkeling
Vooral de hoofdpersoon verandert tijdens het verhaal
Die ontwikkeling kun je beschrijven met het conflictmodel
Maak de overgang van 'soorten personages' naar 'ontwikkeling van personages'. Het gaat nu niet meer om wie iemand is, maar om hoe iemand verandert.
Fase 1: evenwicht
Het verhaal begint vaak met een stabiele situatie
Die situatie bestaat meestal al enige tijd
Er lijkt nog geen directe noodzaak tot verandering
Laat zien dat dit beginpunt belangrijk is, omdat je latere verandering alleen goed kunt zien als je weet hoe de situatie eerst was.
Fase 2: conflict
Er gebeurt iets waardoor de hoofdpersoon in actie komt
Dat kan een ongeluk, ontmoeting of ingrijpende gebeurtenis zijn
In de toneeltheorie heet dit ook het motorisch moment
Benadruk dat dit het moment is waarop het verhaal echt op gang komt. Zonder conflict is er meestal geen ontwikkeling.
Fase 3: ontwikkeling
De hoofdpersoon probeert problemen op te lossen
Onderweg overwint hij tegenslagen of maakt fouten
Juist hierdoor verandert het personage
Koppel deze fase aan psychologische ontwikkeling: niet alleen de gebeurtenissen veranderen, maar ook de manier waarop de hoofdpersoon denkt of voelt.
Fase 4: oplossing
Het conflict wordt opgelost óf blijft bestaan
Soms ontstaat een nieuw evenwicht
Soms kijkt het personage anders naar hetzelfde conflict
De verandering van het personage staat centraal
Leg uit dat 'oplossing' niet altijd betekent dat alles goed komt. Ook een veranderd inzicht kan de afronding van ontwikkeling zijn.
Zo beschrijf je ontwikkeling
Benoem de beginsituatie van het personage
Leg uit welk conflict ontstaat
Beschrijf wat het personage doet en meemaakt
Laat zien wat er aan het einde is veranderd
Dit is de brug naar toepassing: leerlingen moeten niet alleen de fasen kennen, maar ze ook kunnen gebruiken om een personageontwikkeling te beschrijven.
Welke fase hoort bij het motorisch moment?
ontwikkeling
oplossing
evenwicht
conflict
Het motorisch moment is de gebeurtenis waardoor de hoofdpersoon in actie komt; dat hoort bij de fase conflict.
Het conflictmodel
In het conflictmodel begint een verhaal vaak met evenwicht. Daarna ontstaat een conflict dat de hoofdpersoon in beweging zet. In de fase van ontwikkeling verandert het personage. Aan het einde volgt een oplossing of een nieuw inzicht.
Laat leerlingen de vier fasen in de juiste volgorde koppelen aan hun functie in het verhaal.
Welke 4 dingen noem je bij personageontwikkeling?
Een sterk antwoord bevat deze elementen: beginsituatie, conflict, wat het personage doet of meemaakt, en wat er aan het einde veranderd is.
Wat uit deze les ga jij het best onthouden?
Reflectievraag zonder goed of fout. Laat leerlingen concreet één begrip of inzicht noemen, bijvoorbeeld tegenspeler, type/karikatuur of een fase uit het conflictmodel.
Wat hielp jou vandaag het meest bij het begrijpen?
Reflectievraag zonder goed of fout. Stimuleer leerlingen om te benoemen wat hielp: voorbeelden, begrippen, het conflictmodel of klassengesprek.
Begrippen
hoofdpersoon - het belangrijkste personage in een verhaal
bijfiguur - elk personage dat niet de hoofdpersoon is
tegenspeler - bijfiguur die de hoofdpersoon tegenwerkt of onder druk zet
type - schetsmatig personage waarvan de rol belangrijker is dan de persoonlijkheid
karikatuur - type met overdreven kenmerken
psychologische ontwikkeling - verandering in gedachten, gevoelens of gedrag van een personage
conflictmodel - model met vier fasen om ontwikkeling in een verhaal te beschrijven
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
evenwicht - stabiele beginsituatie in een verhaal
conflict - gebeurtenis of probleem dat verandering op gang brengt
motorisch moment - het moment waarop de hoofdpersoon in actie komt
ontwikkeling - fase waarin de hoofdpersoon verandert door ervaringen en tegenslagen
oplossing - afronding van het conflict of een nieuw inzicht van het personage
Deze slide heeft geen instructies
