Leren leren: slimmer leren

• newEditor
• Mentorles
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 1

Slimmer leren, niet harder

Open met de kernspanning van de les: veel leerlingen stoppen veel tijd in leren, maar onthouden toch weinig. Deze les laat zien dat de manier van leren vaak belangrijker is dan het aantal uren.

Lesdoel

Ik kan uitleggen waarom slim leren belangrijker is dan lang leren, en ik kan voor verschillende vakken passende leerstrategieën kiezen en benoemen.

Welke manier van leren werkt voor jou het best?

Gebruik de antwoorden als startpunt: laat leerlingen kort benoemen waarom iets voor hen werkt en koppel daarna terug dat 'fijn' niet altijd hetzelfde is als 'effectief'.

Lesdoel

Ik kan uitleggen waarom slim leren belangrijker is dan lang leren, en ik kan voor verschillende vakken passende leerstrategieën kiezen en benoemen.

主動學習

Google translate; actief leren

Waarom leren soms weinig oplevert

• Lang achter elkaar leren voelt productief

• Maar herkennen is niet hetzelfde als onthouden

• Alleen lezen of markeren geeft vaak een vals gevoel van beheersing

• Wat niet actief wordt opgehaald, zakt snel weg

Benadruk het verschil tussen 'ik heb het gezien' en 'ik kan het zonder hulp vertellen'. Dat onderscheid is vaak nieuw voor leerlingen.

Onthouden vraagt actief denken

Je brein onthoudt informatie beter als je er iets mee doet. Alleen opnieuw lezen of markeren is passief.

Uitleggen in eigen woorden, jezelf overhoren en verbanden leggen zorgen ervoor dat kennis sterker wordt opgeslagen.

De vergeetcurve

• Na het leren vergeet je eerst snel veel

• Zonder herhaling zakt kennis steeds verder weg

• Herhalen op meerdere momenten remt dat vergeten

• Korte herhalingen werken beter dan één lange leersessie

Noem dat de vergeetcurve laat zien waarom stampen op één avond vaak weinig oplevert na enkele dagen.

Spreiden werkt beter

Één uur op één avond is meestal minder effectief dan drie keer twintig minuten op verschillende dagen. Door te spreiden moet je de stof opnieuw ophalen, en juist dat ophalen versterkt je geheugen.

Je kunt hier een simpel voorbeeld geven: maandag leren, woensdag kort herhalen, vrijdag nog eens testen.

Niet elk vak leer je hetzelfde

• Woordjes vragen om veel herhalen en testen

• Begrippen vragen om begrijpen en uitleggen

• Vaardigheden vragen om oefenen

• Daarom past niet één leerstrategie bij alle vakken

Dit is de overgang naar vakspecifieke strategieën. Maak duidelijk dat slim leren ook betekent: de juiste aanpak kiezen voor het soort stof.

Waarom onthoud je met alleen lezen vaak minder goed?

A

Je haalt niets op

B

Je leert te snel

C

Je leest te precies

D

Je oefent te kort

Toetst het kernidee uit slides 2-5: passief herkennen is iets anders dan actief ophalen. De afleiders zijn bewust aannemelijke maar onjuiste verklaringen.

Maak de uitleg compleet

Na het leren vergeet je eerst snel veel. Die lijn heet de vergeetcurve. Door stof gespreid te herhalen op verschillende dagen, moet je kennis opnieuw ophalen. Dat werkt beter dan één lange leersessie.

vergeetcurve

gespreid

ophalen

samenvatting

tegelijk

markeren

overschrijven

De drie kernwoorden zijn expliciet behandeld: vergeetcurve, gespreid en ophalen.

Woordjes leren

• Kijk eerst naar betekenis en uitspraak

• Dek daarna het antwoord af

• Test jezelf: wat betekent dit woord?

• Herhaal lastige woordjes vaker dan makkelijke
  

• Maak flitskaarten!

Benadruk dat woordjes leren vooral ophalen en herhalen is, niet eindeloos lijstjes doorlezen.

Zelftesten bij woordjes

Zelftesten is krachtig omdat je niet alleen kijkt, maar actief probeert het antwoord terug te halen. Juist bij een fout leer je veel: je ziet wat nog niet vastzit en wat extra herhaling nodig heeft.

Welke aanpak past het best bij woordjes leren?

1

Zelftesten

2

Alleen lezen

3

Alles markeren

4

Één keer stampen

Waarom helpt zelftesten bij woordjes beter dan alleen lezen?

Bespreek dat sterke antwoorden noemen: antwoord afdekken, betekenis ophalen, fouten zien, lastige woordjes vaker herhalen. Er is geen exact modelantwoord nodig.

Begrippen leren

• Leg een begrip uit in eigen woorden

• Gebruik geen letterlijke zinnen uit het boek

• Koppel het begrip aan voorbeelden

• Leg verbanden tussen begrippen

Noem dat leerlingen pas echt laten zien dat ze een begrip begrijpen als ze het zonder boek kunnen uitleggen.

Van losse termen naar samenhang

Bij veel theorievakken helpt het niet om alleen definities uit je hoofd te leren. Begrippen krijgen pas betekenis als je ziet hoe ze met elkaar verbonden zijn. Daardoor kun je vragen beter beantwoorden in je eigen woorden.

Wat past het best bij begrippen leren?

A

Jaartallen stampen

B

Sommen herhalen

C

Eigen uitleg geven

D

Kaarten tekenen

Checkt of leerlingen onderscheid maken tussen woordjes, begrippen en vaardigheden.

Zaakvakken leren

• Leer belangrijke begrippen en personen

• Zet gebeurtenissen op een tijdlijn

• Oefen met vragen over oorzaak, gevolg en verandering

• Gebruik begrippen in je antwoorden

Benadruk dat geschiedenis meer is dan jaartallen onthouden: leerlingen moeten gebeurtenissen in tijd en verband kunnen plaatsen.

Vul de kern van geschiedenis aan

Bij geschiedenis leer je belangrijke begrippen en personen. Je zet gebeurtenissen op een tijdlijn en oefent met vragen over oorzaak, gevolg en verandering.

begrippen

tijdlijn

verandering

formules

kaart

uitspraak

reactie

Alle correcte woorden komen letterlijk uit de behandelde dia over geschiedenis.

Aardrijkskunde leren

• Leer begrippen en de leerteksten
  

• Oefen met kaartvaardigheden
  

• Weet waar gebieden liggen
  

• Leer verbanden tussen mens en omgeving
  

• Gebruik begrippen om verschijnselen te verklaren
  

• Maak een samenvatting of mindmap
  

Kaartvaardigheden zijn hier een eigen onderdeel: niet alleen theorie leren, maar ook kaarten lezen en informatie eruit halen.

Biologie leren

• Leer begrippen, afbeeldingen en schema's
  

• Leer processen stap voor stap begrijpen
  

• Vraag steeds: waarom gebeurt dit?
  

• Leg uit hoe onderdelen samenwerken
  

• Oefen met verklaren, niet alleen benoemen
  

• Maak een samenvatting of mindmap

Voor biologie is mechanistisch denken belangrijk: processen, functies en oorzaak-gevolgrelaties.

Zaakvakken leren

Een samenvatting schrijven is een handige manier om iets te leren.

Hieronder staat stap voor stap hoe je een samenvatting schrijft.

 

1.      Lees de hele leertekst door

2.      Lees het eerste kopje nogmaals en noteer steekwoorden

3.      Doe stap 2 bij elk kopje in de tekst

4.      Leg je tekstboek weg.

5.      Maak nu van de steekwoorden een logisch verhaal in eigen woorden.

Lukt het je niet om een logisch verhaal te maken, dan heb je waarschijnlijk de tekst niet helemaal goed begrepen. Lees de tekst dan nog een keer en zoek moeilijke woorden op.

 

6.      Controleer nu je samenvatting. Heb je alle steekwoorden (op de juiste manier) gebruikt?
(Extra; maak een samenvatting van je samenvatting)

7.      Oefen met vragen uit je werkboek of maak een oefentoets. Hiermee controleer je of je de kennis ook kunt toepassen. Dit is belangrijk voor de toets.

Voor biologie is mechanistisch denken belangrijk: processen, functies en oorzaak-gevolgrelaties.

Wiskunde leren

• Maak veel sommen
  

• Bekijk voorbeelden stap voor stap
  

• Oefen verschillende soorten opgaven
  

• Verbeter fouten en probeer opnieuw
  

• De beste manier om wiskunde te leren is jezelf testen, in alle situaties.

Benadruk dat wiskunde een vaardigheidsvak is. Begrijpen zonder zelf sommen te maken is meestal niet genoeg.

Fouten verbeteren helpt

Een fout laat precies zien wat je nog niet beheerst.

Als je alleen naar het goede antwoord kijkt, leer je minder dan wanneer je uitzoekt waar je denkstap misging en de som opnieuw maakt.

Oefen dan niet meer een keer een nieuwe som, maar maak een serie van sommen om jezelf te testen.

Welke strategie past het best bij wiskunde?

A

Definities lezen

B

Veel sommen maken

C

Woordjes overhoren

D

Tijdlijn oefenen

Toetst vakspecifieke strategieën. De afleiders verwijzen naar aanpakken die juist bij andere vakken passen.

Maak de vakspecifieke uitleg compleet

Bij aardrijkskunde oefen je met kaartvaardigheden en verbanden tussen mens en omgeving. Bij biologie probeer je processen te begrijpen en uit te leggen waarom iets gebeurt. Bij wiskunde helpt het om fouten te verbeteren en opnieuw te proberen.

kaartvaardigheden

begrijpen

verbeteren

jaartallen

markeren

uitspraak

overschrijven

Deze invuloefening laat leerlingen drie vakken vergelijken zonder nieuwe context toe te voegen.

Veelvoorkomende valkuilen

• Te laat beginnen

• Alleen lezen en niet testen

• Alles in één keer willen leren

• Fouten niet nakijken of verbeteren

• Voor elk vak dezelfde aanpak gebruiken

Koppel elke valkuil aan een betere aanpak: op tijd starten, spreiden, actief ophalen, fouten analyseren en per vak slim kiezen.

Een persoonlijk leerplan

• Kies één vak waarin je slimmer wilt leren
  

• Kies één leerstrategie die daarbij past
  

• Bepaal wanneer je gaat herhalen
  

• Maak je plan concreet en haalbaar

De kern hier is keuze en focus: niet alles tegelijk verbeteren, maar één strategie bewust toepassen.

Slim leren in één zin

Slim leren betekent: actief ophalen, gespreid herhalen en
een strategie kiezen die past bij het vak.

Zo onthoud je meer in minder tijd dan met lang en passief leren.

Gebruik dit als afrondende samenvatting van de centrale vraag van de les.

Welke situatie is een valkuil?

A

Op tijd starten

B

Gespreid herhalen

C

Fouten verbeteren

D

Alles ineens leren

Sluit aan bij de lijst met valkuilen en bereidt de stap naar een persoonlijk leerplan voor.

Welke leerstrategie kies jij voor één vak?

Goede antwoorden kiezen één vak én één passende strategie, bijvoorbeeld: wiskunde + veel sommen maken, Engels + zelftesten, geschiedenis + tijdlijn en begrippen. Bespreek vooral of de strategie logisch past bij het vak.

Wat uit deze les ga jij als eerste uitproberen?

Laat leerlingen terugkijken op de lesinhoud en hun eigen leergewoonten. Er zijn geen foute antwoorden.

Welke leervalkuil wil jij voortaan vermijden?

Stimuleer eerlijke reflectie: bijvoorbeeld spreiden plannen, jezelf testen, fouten nakijken of per vak een andere aanpak kiezen.

Begrippenlijst

vergeetcurve - het patroon dat laat zien hoe snel je geleerde informatie zonder herhaling vergeet

gespreid leren - leren in kleine stukken, verdeeld over meerdere momenten

zelftesten - jezelf overhoren om kennis actief op te halen

actief ophalen - informatie uit je geheugen proberen terug te halen zonder spieken

begrip - weten wat iets betekent en het in eigen woorden kunnen uitleggen

kaartvaardigheden - vaardigheden om kaarten te lezen en informatie eruit te halen

leerstrategie - een bewuste manier van leren die past bij de stof