DeSpijsvertering versie 3.1.pptx

• newEditor

Het spijsverteringsstelsel

Anatomie & Fysiologie

Verpleegkunde

Latijn: Tractus digestivus

Doel/functie spijsvertering

• Voedingsstoffen dusdanig afbreken, zodat het kan worden opgenomen in het bloed

  • Grote moleculen passen niet door de darmwand

Les 2: Maag-darmkanaal

Focus: Van slokdarm t/m anus

Slokdarm (oesofagus)

• Transport van voeding van keelholte naar maag

  • Nog meer functies?

• Ook het begin van de peristaltiek

  • Voortbewegen en kneden van voedsel

• +- 25 cm lang

Overgang oesofagus naar maag: Gastro-oesofageale sfincter

• De onderste slokdarmsfincter

• Belangrijk om de oesofagus te beschermen tegen de maaginhoud

• Reflux

  • Wat is dat?

  • Terugstromen maaginhoud

Maag (gaster)

• Fysiologie

  • Zuur

    • Waarom belangrijk?

    • Doden van bacteriën en schimmels

  • Productie: Intrinsic factor(eiwit)

    • Nodig voor opname van vit. B12 door darmwand

    • Intrinsic factor bindt zich aan B12, waardoor het in de dunne darm opgenomen kan worden

      • B12 belangrijk voor: productie myeline, eiwitsynthese, vorming DNA, energieproductie, vorming rode bloedcellen.

  • Het splitsen van eiwitten

    • Pepsine

Gaster: Anatomie van de Gaster

• De gaster is anatomisch in te delen in vier delen

  • De maagmond (cardia)

  • De maagzak (fundus)

  • Het maaglichaam (corpus)

  • De maagholte (antrum)

Overgang Gaster duodenum

• De gaster wordt van de duodenum (twaalfvingerige darm) gescheiden via een kringspier.

  • Pylorus

    • Is een sfincter

    • Geeft maaginhoud door aan dunne darm

Checkvragen

• 1. Wat is de Latijnse benaming van de slokdarm

• 2. Wat wordt bedoeld met de term ‘peristaltiek’

• 3. Wat is de Latijnse benaming van de maag

• 4. Fundus, Cardia, Corpus, ………………. Wat moet er op de stippellijn staan?

• 5. Benoem de opbouw van de maagwand van binnen naar buiten.

• 6. Waar vinden we de pylorus?

• 7. Wat is een sfincter?

Darmen

Wat moet er allemaal gebeuren om voeding op te nemen?

• Waarom vindt er enzymatische vertering plaats?

• Wat is de relatie tussen lange moleculen en slechte opname voedingsstoffen?

• Wat is de relatie tussen bloedsuiker en vezels?

Dunne darm (intestinum tenue)

• Buisvormig orgaan

  • Ongeveer 6 meter lang

• Belangrijkste functies

  • Vertering

  • Opname voedingsstoffen in het bloed via darmvlokken(villi)

• Op te delen in drie gedeelten

  • Duodenum

    • Jejunum

    • Ileum

  • Deze gaan we chronologisch behandelen

Twaalfvingerige darm (duodenum)

• Onderdeel van de dunne darm

• Waarom deze naam?

Antwoord op vraag vorige dia

• De twaalfvingerige darm is ongeveer twaalf vingers lang

• Ongeveer 20 cm

Belangrijke uitgang van gal- en pancreaswegen:

• Papil van Vater

  • Uitgang gal- en pancreasbuis

    • Wordt omgeven door een sfincter

      • De sfincter Oddi

• Welke producten worden via de papil van vater afgegeven aan de duodenum?

  • Gal

  • Natriumbicarbonaat

  • Enzymen

Nuchtere darm (jejunum)

• Naamgeving: Bij overleden mensen is dit stuk darm vaak leeg, daarom deze (bijzondere) naam

• Ongeveer 2,5 meter lang

• De jejunum is meer gevlokt dan de ileum (zie 2 dia’s verderop)

• Functie: Vertering/opname voedingstoffen

Kronkeldarm (ileum)

• Naam vanwege de vele kronkels, de voortdurende peristaltische bewegingen.

• Ook de functie: Opname voedingstoffen

• Langste deel van de dunne darm

  • Zo’n 3,5 meter

Verschil binnenbekleding

DArmvlokken

De wand van de dunne darm is sterk geplooid

• Darmvlokken

  • Villi

    • Waarom is het belangrijk dat de wand van de darm sterk geplooid is?

  • De darmvlokken zelf hebben ook weer darmvlokken

    • De microvilli

• Essentie:

  • Wat is de functie van de villi?

Overgang van intestinum tenue naar Colon

• Locatie: ileum (kronkeldarm) en caecum (blinde darm)

• Klep van Bauhin (valvula Bauhini)

  • Klep bij de blinde darm die ervoor zorgt dat de voedselbrij niet terug de ileum ingaat.

• Trivia:

  • Wordt ook de klep van Tulp genoemd

  • Gaspard Bauhin beschreef de klep later

De anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp

Rembrandt van Rijn (1632)

Blinde darm (caecum) en appendix

• (Naamgeving: Caecus betekent: blind)

  • Uitspraak seekum

• Blinde darm is belangrijk voor het opnemen van water en zouten

• De ontstoken ‘blinde darm’ waar vaak over gesproken wordt is eigenlijk een ander orgaan namelijk de appendix (wormvormig aanhangsel)

  • Appendix werd altijd een rudimentair orgaan genoemd, maar daar komen ze nu op terug.

    • Wat is rudimentair?

Dikke Darm (colon)

• Ongeveer 1,5 meter lang

• Functies

  • Opname van vocht

    • Indikken van ontlasting

  • Productie en opname van vitamine K

    • Hoe wordt vitamine K geproduceerd?

      • Vitamine K:

        • Waar is vitamine K ook alweer belangrijk voor?

  • Opname van zouten/mineralen

    • Waaronder:

      • Natrium

      • Kalium

      • Calcium

      • etc

Dikke darm (colon)

• De colon bezit vier gedeelten

  • Colon ascendens

    • opstijgend

  • Colon transversum

    • dwarslopend

  • Colon descendens

    • Afdalend

  • Colon sigmoïdeum

    • S-vormig

Endeldarm (rectum) en anus

• Rectum

  • Functie: opslag ontlasting

  • Bezit receptoren (zintuigen) in wand die gevoelig zijn voor druk

    • Waarom belangrijk?

• Anus (latijn voor ring en cirkel)

  • Uiteinde maag-darmkanaal

  • Plek waar ontlasting het lichaam verlaat

  • Twee kringspieren die dit reguleren

    • Inwendige kringspier

      • M. sphincter ani internus

      • Glad spierweefsel

    • Uitwendige kringspier

      • M. sphincter ani externus

      • Dwarsgestreept spierweefsel

    • Welk van de twee kan je bewust aansturen?

Checkvragen

• 1. Wat wordt in de mond chemisch verteerd, en door welk enzym gebeurt dit?

• 2. Wat is de functie van gal in het spijsverteringskanaal?

• 3. Waarom is het belangrijk dat pepsine inactief is voordat het in de maagholte wordt afgegeven? Geef ook de naam van de inactieve variant van pepsine.

• 4. Wat is de naam van de kringspier tussen de slokdarm en de maag, geef ook de naam van de kringspier/portier tussen de maag en de twaalfvingerige darm?

• 5. Benoem drie functies van de maag, schrijf ook de Latijnse benaming van de maag op.

• 6. Benoem de opbouw van de maagwand van binnen naar buiten. (verdieping, niet voor toets)

• 7. De maag is anatomisch op te delen in vier delen, wat zijn de namen van deze vier delen?

• 8. Maak een tekening waarin je deze vier delen aangeeft.

• 9. Welke rol speelt natriumbicarbonaat in het spijsverteringskanaal?

• 10. Waar in het spijsverteringskanaal leeft de darmflora?

• 11. Uit welke drie gedeelten bestaat de dunne darm(Latijn), Schrijf ook de naam van de dunne darm in zijn geheel in het Latijn op.

• 12. Welke anatomische eigenschap zorgt ervoor dat er in de dunne darm heel effectief voedingstoffen opgenomen worden?

• 13. Wat is de Latijnse naam van de blindedarm. Leg ook uit waarom de term ‘blindedarm ontsteking’ een beetje misleidend is.

• 14. Waar vinden we de klep van Bauhin, en waar is deze klep belangrijk voor?

• 15. Uit welke vier gedeelten bestaat de dikke darm?

• 16. Schrijf twee functies van de dikke darm op.

Even herhalen

• Wat zien we op de foto?

  • Duodenum

  • Met de papil van Vater

    • Zie uitstulping aan de linkerkant

• Met welke sfincter?

  • De sfincter Oddi

De Pancreas

Spijsvertering

uitleg exocrien en endocrien

• Klieren zijn exocrien of endocrien. Wat wordt hiermee bedoeld?

  • Exocrien

    • Exocriene klieren: Geeft zijn producten aan de ‘buitenwereld’

      • Denk aan speeksel, zweet, verteringssappen.

  • Endocrien

    • Geeft zijn producten af aan de bloed/weefselvloeistof

      • Hormonen

        • Denk aan adrenaline, testosteron etc.

• De pancreas heeft zowel exocriene als endocriene klieren

Alvleesklier(pancreas)

• Exocrien en endocriene klier

• Endocrien

  • Door eilandjes van Langerhans

  • Hormonen aan het bloed

    • Insuline, glucagon

• Exocrien

  • Alvleessap aan de twaalfvingerige darm

    • Trypsine, amylase, lipase

    • Maar ook natriumbicarbonaat(Waar was dit stofje belangrijk voor?)

Uitleg insuline - glucagon

insuline

glucagon

Glucose  Glycogeen

Glycogeen  Glucose

Te hoge bloedsuikerspiegel: Glucose kan niet worden opgeslagen, wordt omgezet door insuline in glycogeen, dit noemen we glycogenese. Opslaglocaties vol  lipogenese (wat is lipogenese?)

Te lage bloedsuikerspiegel: omzetting van glycogeen naar glucose door glucagon. Dit proces noemen we glycogenolyse

Waarom? Het constant houden van je bloedsuiker

Checkvragen

• 1. Wat is de Latijnse benaming van de alvleesklier?

• 2. Wat is in het algemeen het verschil tussen exocriene en endocriene klieren?

• 3. Wat zijn de exocriene functies van de alvleesklier?

• 4. Wat zijn de endocriene functies van de pancreas, geef een uitgebreide beschrijving van de werking van de endocriene producten van de alvleesklier.

De Hepar

Spijsvertering

Lever (hepar)

• Veelzijdig en groot orgaan

  • Grootste orgaan?

    • Nee, dat is huid, de lever neemt plaats twee in.

  • Ongeveer 1,5 kilo

  • Leverhilus (hepatische hilus)

    • Locatie waar bloedvaten, galbuis en zenuwen de lever in/uit gaan

Bloedvoorziening van de hepar

• Arteria hepatica

  • Aanvoer zuurstofrijk bloed voor de hepar

• Route terug naar hart:

  • Hepar is met de vena hepatica aangesloten op de vena cava superior of inferior?

• Vena porta (zie afbeelding hiernaast)

  • Verzamel ader voor alle opgenomen voedingstoffen vanuit de darmen.

• Zie afbeelding op volgende dia

Bloedvoorziening Hepar

• Foto van plaatje uit boek

hepar (functies)

• 1. Suikerstofwisseling; De lever kan glucose omzetten in glycogeen en zo opslaan(ongeveer 200 gram). Dit vormt dan een glucose buffer. Mede onder invloed van insuline en glucagon wordt de bloedsuiker constant gehouden.

• Samenwerking met de endocriene producten van de pancreas is hierin essentieel:

  • Glycogenese: omzetten glucose naar glycogeen door insuline

  • Glycogenolyse: omzetten glycogeen naar glucose door glucagon (zie dia’s pancreas voor uitleg)

• Maar ook:

  • Gluconeogenese: omzetten van eiwitten naar glucose

    • Wanneer zou dit voornamelijk plaatsvinden?

Hepar (functies)

• 2. Eiwitstofwisseling, uit aminozuren worden in de lever nieuwe eiwitten gemaakt.

  • Ook worden er van aminozuren andere aminozuren gemaakt.

    • Alleen de niet-essentiële (wat houdt dit in?)

  • De lever kan ook eiwitten ombouwen tot koolhydraten

    • Wanneer doet de lever dit voornamelijk?

      • En welke term hoort hier?

        • Gluconeogenese

Hepar (Functies)

• 3. Vetstofwisseling, worden omgebouwd tot lichaamsvet, bouwstenen voor celmembranen, zenuwcellen(etc.), cholesterol, hormonen of worden gebruikt voor verbranding.

• 4. Ontgiften: onschadelijk maken van giftige stoffen.

  • Lichaamsvreemd: bv: alcohol, medicatie, cafeïne, en nicotine

  • En het verwerken van stofwisselingsproducten

    • Bijvoorbeeld: ammoniak en bilirubine

Hepar (functies)

• 5. Vorming van gal [ongeveer 700 ml/24 uur], uit bilirubine, zouten en cholesterol.

  • Wat is ook alweer de functie van gal?

  • Waar is gal nog meer belangrijk voor?

    • o.a. neutraliseren maagzuur in duodenum

• 6. Afweer

  • Kupffercellen

    • Functies:

    • aanvallen van ziekteverwekkers die via de poortader ons lichaam binnendringen

    • Afbreken van erytrocyten

 

Hepar (functies)

• De Hepar is al met al een veelzijdig orgaan met veel functies

  • 7. Wat zou een bijkomend functie/effect zijn van al deze functies?

    • Warmteproductie

Checkvragen

• 1. Wat is de Latijnse benaming van de lever?

• 2. Hoe noemen we de locatie waar de bloedvaten/zenuwen de lever binnen gaan?

• 3. Hoe noemen we levercellen in het Latijn?

• 4. Waar is gluconeogenese belangrijk voor? En wanneer vindt dit voornamelijk plaats?

• 5. Noem twee functies van kupffercellen.

• 6. Beschrijf 7 functies van de lever. (korte samenvattingen)

De energierijke voedingsstoffen en de vertering daarvan

Spijsvertering

Energie rijke voedingsstoffen

• Er zijn drie energierijke voedingstoffen

  • Welke zijn dat?

Voedingstoffen

• Vetten

• Koolhydraten

• Eiwitten

• & Alcohol

• Hoeveel Kcal bevatten deze stoffen per gram?

Wat in het lichaam is essentieel voor het verteringsproces?

Enzymen

• Vertering gebeurt door in darmsappen aanwezige enzymen

• Enzymen zijn eiwitten die een chemische verandering inwerking zet, zonder zelf te veranderen.

• Elk enzym werkt op een specifiek deel van de voedingstoffen

• Werkt alleen goed bij een optimale temperatuur/zuurgraad

WERKING ENZYM

Koolhydraten

• Een koolhydraat is een lange keten van suikers

• Je lichaam kan dit niet opnemen in het bloed

• Gekoppelde suikers moeten dus enkelvoudige suikers worden

  • Maar hoe?

Zetmeel

Amylase en maltase

• Zetmeel(koolhydraat) wordt in de mond al verteerd door een stofje genaamd amylase(enzym in speeksel)

  • Amylase knipt de lange suikerketens tot maltose

  • De alvleesklier maakt dit ook aan

• Maltose is ook te groot voor de darmwand

  • Maltase maakt van maltose glucose

  • Dit gebeurt in de darmen

• Glucose past wel door de darmwand

Eiwitten

• Elk eiwit dat we eten wordt afgebroken

  • Eiwitten worden afgebroken tot aminozuren

• Dit gebeurt ook weer onder de invloed van enzymen

  • Pepsine en trypsine zijn de belangrijkste

  • Eiwitvertering begint niet in de mond maar in de maag

Schema eiwitvertering

Vetten

• Grote vetdruppels moeten klein gemaakt worden en mengen met water

  • Door emulgator

    • Stof die helpt bij het mengen van twee stoffen die moeilijk mengen

  • In ons lichaam is dat gal

    • Wordt gemaakt door de hepar

    • Opgeslagen in de galblaas

Vetten(2)

Hebben vetten alleen een emulgator nodig om verteerd te worden?

Vetten (3)

• Nee

• Ook enzymen

• Lipase

  • Splitst vet op in vetzuren en glycerol

    • Één molecuul glycerol en drie vetzuren

Peritoneum

Spijsvertering

Niet alles hoef je uit je hoofd te leren van het buikvlies

• De geel gearceerde stukken laten de essentiële stukken van de stof zien

Buikvlies (peritoneum)

• Bekleding van spijsverteringsorganen

  • Functies:

    • Op zijn plaats houden van de spijsverteringsorganen, waarbij nog voldoende beweging mogelijk is.

    • Bescherming

    • Zintuigelijke waarneming

• Bestaat uit 2 lagen:

• Buitenblad van het peritoneum

  • Peritoneum pariëtale

• Binnenblad van het peritoneum

  • Peritoneum viscerale

Het mesenterium

• Het mesenterium = ophangband van de darmen

• Aan achterzijde verbonden aan het binnenblad van het peritoneum (peritoneum viscerale)

• Naast het op plaats houden van darmen heeft het nog een functie:

  • Aansluiten van darmen op bloedvaten, lymfevaten en zenuwen

Omentum majus en minus

• Groot vetschort (omentum majus)

  • Een grote dubbele plooi van het buikvlies. Hangt aan de maag naar beneden, zit aan de andere kant vast aan de colon transversum

    • functie biedt bescherming, en vetopslag

    • Bij mannen groter aanwezig dan bij vrouwen

• Klein vetschort (Omentum minus)

  • Vetschort tussen maag een lever

    • Functie:

      • Stevigheid: op plaats houden van maag

      • Vet opslag

      • Ook lopen er bloedvaten doorheen, waaronder de vena porta

Vrije holtes binnen het peritoneum

• 1.De kleine buikvliesholte (bursa omentalis), ligt achter de maag

  • De holte wordt kleiner naarmate de maag gevuld wordt met voedsel

    • Dus functie?

• 2. De holte/ruimte van Douglas

  • Ruimte tussen de endeldarm en de baarmoeder

    • Het laagst gelegen gedeelte van het buikvlies