Kleine hersenen, merg en de vliezen
Het centrale zenuwstelsel: kleine hersenen, merg en de vliezen
Onderdelen in deze les
Het centrale zenuwstelsel: kleine hersenen, merg en de vliezen
Deze slide heeft geen instructies
Wat gaan we doen?
Lesdoelen bespreken
Test je kennis
TWIXXX
Interactieve opdrachten
Terugblik
Deze slide heeft geen instructies
Wat kun je aan het eind van deze les?
Je kunt een beschrijving geven van de bouw, ligging en functies van de kleine hersenen.
Je kunt aangeven hoe de ligging is van het ruggenmerg.
Je kunt uitleggen welke functies de witte en grijze stof van het ruggenmerg hebben.
Je kunt beschrijven wat de ligging en functies zijn van de drie hersenvliezen.
Je kunt aangeven hoe de doorbloeding van de hersenen plaatsvindt.
Deze slide heeft geen instructies
Uit welke drie functionele delen bestaan de tussenhersenen?
Deze slide heeft geen instructies
Wat regelen de tussen hersenen?
A. Concentratie
B. Lichaamstemperatuur
C. Slaap
D. Al het bovenstaande
Antwoord D
Om te voorkomen dat je hersenen overprikkeld raken wordt informatie gefilterd door?
A. Thalamus
B. Hypothalamus
C. Hypofyse
D. Pijnappelklier
Thalamus
Kleine hersenen
Cerebellum
Twee helften
Witte & grijze stoffen
Levensboom --> mediane doorsnede
Deze slide heeft geen instructies
Functies kleine hersenen
Coördineren lichaamshouding en lichaamsbewegingen
Sensorische informatie vanuit spieren + evenwichtsorgaan
Integreren informatiestromen
Motorische impulsen sturen
Coördineren lichaamshouding en lichaamsbewegingen
Sensorische informatie vanuit spieren + evenwichtsorgaan
Informatie over geplande bewegingen vanuit grote hersenen
Kleine hersenen integreren informatiestromen
Sturen motorische impulsen naar dezelfde spieren --> bewegingen vloeiend en gecoördineerd uitvoeren (afferente en efferente informatie)
Functies kleine hersenen
Uitwisselen afferente en efferente informatie:
Aard van bedoelde beweging
Informatie over stand van de ledematen en spierspanning
Informatie over de lichaamshouding en de standsverandering ten opzichte van de omgeving
Met de grote hersenen houden ze contact over de aard van de bedoelde beweging. De informatieweg is als volgt: grote hersenen → pons → kleine hersenen.
Informatie over de stand van de ledematen en over spierspanningen komt via het ruggenmerg in de kleine hersenen terecht, volgens de route: sensoren → afferente ruggenmergzenuw → verlengde merg → kleine hersenen.
Vanuit het evenwichtsorgaan ontvangen de kleine hersenen informatie over de lichaamshouding en de standsverandering ten opzichte van de omgeving. De route is: evenwichtsorgaan → een hersenzenuw → verlengde merg → kleine hersenen.
Voorbeeld: glas naar de mond brengen
De grote hersenen zetten de beweging in gang. De kleine hersenen sturen en corrigeren de spieren, zodat de arm het glas soepel naar de mond beweegt.
Als voorbeeld beschrijven we stap voor stap het naar de mond brengen van een glas.
- De willekeurige beweging (bewust, onder invloed van je wil) wordt in gang gezet door de grote hersenen.
-Via afdalende banen bereiken de impulsen het ruggenmerg.
-Via de ruggenmergzenuwen arriveren de impulsen bij de spieren van de arm.
-Door een samenspel van spieren, pezen, gewrichten en botten strekt de arm zich in de richting van het glas.
-De kleine hersenen krijgen van de hersenen tegelijkertijd een kopie van de bedoelde beweging. Zodra de beweging in gang is gezet, nemen de kleine hersenen de controle en coördinatie over.
-De spierbewegingen worden door de kleine hersenen bijgestuurd: de arm gaat in de richting van het glas, de arm wordt op tijd afgeremd, de hand pakt het glas in een vloeiende beweging, het glas gaat in de richting van de mond en wordt aan de lippen gezet.
Het ruggenmerg (medulla spinalis)
Geleidingsweg
Motorische impulsen vanuit hersenen
Sensorische impulsen naar hersenen toe
Het ruggenmerg (medulla spinalis) is het deel van het centrale zenuwstelsel dat in het wervelkanaal ligt. Het ruggenmerg dient als geleidingsweg voor alle motorische impulsen vanuit de hersenen en alle sensorische impulsen naar de hersenen toe. Het ruggenmerg wordt grotendeels beschermd door de benige wervelkolom. Het strekt zich uit van het achterhoofdsgat van de schedel tot aan ongeveer de eerste lendenwervel.
Bouw van het ruggenmerg
Ruggenmergzenuwen
Vernoemd naar wervel
Paardenstaart (cauda equina)
Centrale kanaal
Tussen elke twee wervels treden links en rechts twee ruggenmergzenuwen (spinale zenuwen) uit.
Het zijn er in totaal 62, namelijk 31 paar.
Het ruggenmerg is korter dan de wervelkolom. Hierdoor zie je helemaal onderaan, bij de lendenwervels en staartwervels, een bundel ruggenmergzenuwen zonder ruggenmerg.
Deze bundel heet de paardenstaart (cauda equina).
Het ruggenmerg wordt in gedachten in 31 stukken verdeeld, evenveel als er paarsgewijs uittredende zenuwen zijn. Zo’n stukje ruggenmerg heet een ruggenmergsegment.
Bij een dwarsdoorsnede van het ruggenmerg zie je in het centrum een H-vormige figuur. Dat is grijze stof. Eromheen ligt witte stof. De grijze stof bestaat voornamelijk uit cellichamen en dendrieten van zenuwcellen. Axonen, omgeven door een mergschede, vormen de witte stof. Middenin de grijze stof zit het centrale kanaal (canalis centralis). Het centrale kanaal is een smalle buis, gevuld met hersenvocht. Het staat in contact met de hersenholten in de hersenen. Het centrale kanaal loopt tot onder in het ruggenmerg door.
Grijze stof
Aan de grijze stof rondom het centrale kanaal zijn de volgende delen te onderscheiden:
twee voorhoorns;
twee achterhoorns;
twee zijhoorns;
overig zenuwweefsel.
Witte stof
Gemyeliniseerde axonen (in banen gebundeld)
Op basis van impulsrichting, 3 soorten banen
Opstijgende banen met lange afferente zenuwvezels
Afdalende banen met lange efferente zenuwvezels
Korte banen met korte afferente en efferente zenuwvezels
De witte stof van het ruggenmerg bevat hoofdzakelijk gemyeliniseerde axonen, veelal gebundeld tot banen.
Op grond van de impulsrichting zijn er drie soorten banen:
- Opstijgende banen met lange afferente zenuwvezels; ze vervoeren sensorische impulsen vanuit de zintuigen naar de hersenen.
- Afdalende banen met lange efferente zenuwvezels; ze vervoeren motorische impulsen vanuit de hersenen naar de spieren en de klieren.
- Korte banen met korte afferente en efferente zenuwvezels; verzorgen de verbindingen tussen dicht boven en dicht onder elkaar gelegen ruggenmergsegmenten.
Witte stof
Drie strengen:
voorstreng;
zijstreng;
achterstreng.
De drie soorten banen liggen niet door elkaar heen. Ze zijn in bundels gegroepeerd. Zo’n bundel noem je een streng.
Er zijn drie strengen:
voorstreng;
zijstreng;
achterstreng.
De voorstreng bevindt zich tussen de twee voorhoorns en bevat voornamelijk afdalende banen. Aan de zijkant, tussen de voorhoorn en de achterhoorn ligt de zijstreng. Deze bestaat uit afdalende banen aan de binnenkant en opstijgende banen aan de buitenkant. De achterstreng tussen de twee achterhoorns bestaat uit opstijgende banen. Tussen de strengen en de grijze stof zitten de korte banen.
Fout = zitten
Spelvorm waarbij begrippen moeten worden herkend
Ieder gaat staan, docent leest stelling voor.
Stelling goed = blijven staan
Stelling fout = gaan zitten
“Het ruggenmerg is korter dan de wervelkolom” ✅
“Onderaan het ruggenmerg zit de cauda equina (paardenstaart)” ✅
“Elke ruggenmergzenuw hoort bij een segment van het ruggenmerg” ✅
“Een ruggenmergsegment is een stukje ruggenmerg” ✅
“De motorische zenuwen verlaten het ruggenmerg via de voorwortel” ✅
“Sensibele zenuwen komen het ruggenmerg binnen via de achterwortel” ✅
“Het spinale ganglion bevat cellichamen van sensibele zenuwcellen” ✅
“Opstijgende banen gaan van het lichaam naar de hersenen” ✅
“Afdalende banen gaan van de hersenen naar de spieren” ✅
“De achterstreng bevat vooral opstijgende banen” ✅
“De voorstreng bevat vooral afdalende banen” ✅
“De zijstreng bevat zowel opstijgende als afdalende banen” ✅
Motorische impulsen komen het ruggenmerg binnen via de achterwortel” ❌
“Sensibele impulsen verlaten het ruggenmerg via de voorwortel” ❌
“De witte stof zit in het midden van het ruggenmerg” ❌
“De voorhoorn bevat sensibele zenuwcellen” ❌
“Opstijgende banen sturen signalen naar de spieren” ❌
“De cauda equina is een deel van de hersenen” ❌
“Alle zenuwbanen lopen aan dezelfde kant van het lichaam” ❌
Hersenvliezen (meninges)
Drie vliezen (buiten - binnen):
harde vlies
spinnenwebvlies
zachte vlies
Deze slide heeft geen instructies
Het harde vlies (dura mater)
Straf bindweefsel
Bescherming
Deze slide heeft geen instructies
Spinnenwebvlies (arachnoidea mater)
Buiten: vergroeid met harde vlies
Binnen: verbonden met zachte vlies
Spinnenwebruimte
Bescherming
Deze slide heeft geen instructies
Zachte vlies (pia mater)
Dunne laag bindweefsel
Uitgebreide bloedvatvoorziening
Zenuwweefsel voorzien zuurstof en
voedingsstoffen
Deze slide heeft geen instructies
Hersenholten en hersenvocht
4 hersenholten (1e, 2e, 3e, 4e ventrikel)
Hersenvocht
Deze slide heeft geen instructies
Doorbloeding van de hersenen
De hersenen hebben een hoog zuurstofverbruik en zijn dan ook goed doorbloed. Er is sprake van een bloed-hersenbarrière. Deze zorgt ervoor dat stoffen in het bloed, die schadelijk kunnen zijn voor de hersencellen, tegengehouden worden.
Opdracht: vliezen namaken
Individueel of in 2 tallen aan het werk met de opdracht
Twee opties in opdrachten: Optie A (tekenopdracht) optie B (casus)
Max 20 minuten
Hulp? Zoek het op in de theorie
Klaar? Bereidt je voor op de volgende les
Deze slide heeft geen instructies
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
Deze slide heeft geen instructies
Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.
Deze slide heeft geen instructies
Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.
Deze slide heeft geen instructies
Wat kun je aan het eind van deze les?
Je kunt een beschrijving geven van de bouw, ligging en functies van de kleine hersenen.
Je kunt aangeven hoe de ligging is van het ruggenmerg.
Je kunt uitleggen welke functies de witte en grijze stof van het ruggenmerg hebben.
Je kunt beschrijven wat de ligging en functies zijn van de drie hersenvliezen.
Je kunt aangeven hoe de doorbloeding van de hersenen plaatsvindt.
Deze slide heeft geen instructies
