Lessenreeks gevoelens en seksualiteit

Gevoelens en seksualiteit

1 / 67
volgende
Slide 1: Slide
newEditorMentorlesVoortgezet speciaal onderwijsLeerroute 3

In deze les zitten 67 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Gevoelens en seksualiteit

Deze reeks bestaat uit 20 lessen. Deze eerste les opent breed en veilig: gevoelens, lichaam, vriendschap en seksualiteit horen allemaal bij opgroeien. Houd de toon rustig, duidelijk en zonder grapjes die leerlingen onveilig kunnen laten voelen.

Dit ga ik leren

Ik kan op een rustige en veilige manier praten over gevoelens, lichaam, relaties en seksualiteit.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden denk jij bij gevoelens en lichaam?

Gebruik dit als rustige start. Laat leerlingen losse woorden noemen zoals blij, boos, lichaam, verliefd, vriendschap, veilig, puberteit. Benoem dat alles respectvol besproken wordt.

Gevoelens

Gevoelens laten zien hoe het met je gaat.


  • blij

  • boos

  • bang

  • verdrietig

  • verliefd

  • zenuwachtig

Gebruik eenvoudige voorbeelden uit het dagelijks leven: een fijne dag op school, ruzie, iets spannend vinden of iemand missen.

Gevoelens in je lichaam

Je voelt emoties vaak ook in je lichaam.


  • blij: lachen, veel energie

  • bang: hart klopt sneller

  • boos: warme wangen, harde spieren

  • verdrietig: huilen, weinig zin

  • verliefd: vlinders in je buik

Benadruk dat gevoelens normaal zijn. Niet iedereen voelt of toont emoties op dezelfde manier.

Gevoelens mogen er zijn

Alle gevoelens mogen er zijn. Het gevoel zelf is niet fout.


Belangrijk is wat je doet met dat gevoel. Je kunt leren om rustig en veilig te reageren.

Leg verschil uit tussen gevoel en gedrag: boos zijn mag, slaan niet.

Praten over verdriet

Als je verdriet hebt, kan praten helpen.


  • zeg wat er is

  • zoek een vertrouwd persoon

  • huilen mag

  • je hoeft niet alles alleen te doen

Noem vertrouwde personen: ouder, verzorger, mentor, leerkracht, begeleider.

Wat helpt bij verdriet?

Niet iedereen praat meteen. Dat is oké.


Wat kan helpen:

  • praten

  • tekenen of schrijven

  • even rust nemen

  • samen zijn met iemand

  • hulp vragen

Houd het praktisch. Leerlingen op A1-niveau hebben baat bij concrete opties.

Wat is niet fout volgens de les?

A

Het gevoel

B

Hard slaan

C

Iemand duwen

D

Spullen gooien

Sluit aan op het verschil tussen gevoel en gedrag: gevoelens mogen er zijn, onveilig gedrag niet.

Maak de tekst compleet

Bij verdriet kan praten helpen. Je kunt een vertrouwd persoon zoeken. Je hoeft het niet alleen te doen.

verdriet
praten
vertrouwd persoon
alleen
boosheid
rennen
vreemd persoon
stiekem

Kernwoorden komen letterlijk uit de twee slides over verdriet.

Praten over verlies

Verlies betekent dat je iemand of iets mist.


Dat kan zijn:

  • een persoon

  • een huisdier

  • een vriendschap

  • een fijne plek

  • iets dat veranderde

Maak verlies breder dan overlijden, maar noem overlijden wel als belangrijk voorbeeld.

Rouw is voor iedereen anders

Na verlies reageren mensen verschillend.


  • veel huilen

  • stil zijn

  • boos zijn

  • moe zijn

  • soms ook lachen of spelen


Alles kan bij rouw horen.

Normaliseer wisselende reacties. Sommige leerlingen denken dat lachen betekent dat je niet echt verdrietig bent.

Wat kan ook bij rouw horen?

A

Altijd lachen

B

Nooit praten

C

Stil zijn

D

Niets voelen

De les noemt dat mensen bij rouw verschillend reageren, bijvoorbeeld huilen, stil zijn, boos zijn of moe zijn.

Noem één voorbeeld van verlies.

Bespreek dat verlies meer kan zijn dan overlijden: een persoon, huisdier, vriendschap, fijne plek of verandering.

Waarom word je boos?

Boos worden gebeurt vaak als iets niet fijn is.


  • iemand doet je pijn

  • iets lukt niet

  • je voelt je oneerlijk behandeld

  • je bent moe of gespannen

Koppel boosheid aan een oorzaak. Dat helpt later bij omgaan met boos zijn.

Boosheid is een signaal

Boosheid zegt vaak: er klopt iets niet voor mij.


Boos zijn mag. Het is belangrijk om te merken wat je nodig hebt: rust, hulp, afstand of een gesprek.

Laat zien dat boosheid informatie geeft, maar niet bepaalt wat je moet doen.

Hoe ga ik om met boos zijn?

Eerst rustig worden.


  • adem rustig in en uit

  • tel tot 10

  • loop even weg

  • zeg: ik ben boos

  • praat later verder

Kies simpele stappen. Geen ingewikkelde emotieregulatie-taal.

Veilig reageren

Wat helpt wel bij boos zijn:

  • woorden gebruiken

  • hulp vragen

  • even pauze nemen


Wat helpt niet:

  • slaan

  • schoppen

  • spullen kapot maken

Maak duidelijk dat veiligheid voor jezelf en anderen voorop staat.

Wat helpt wel als je boos bent?

A

Schoppen

B

Slaan

C

Pauze nemen

D

Spullen kapot

Controleert of leerlingen veilig en onveilig gedrag uit elkaar houden.

Vul de goede woorden in

Boosheid is een signaal. Eerst kun je rustig worden. Daarna kun je met woorden zeggen wat er is.

signaal
rustig
woorden
straf
hard
vuisten
geheim

Gebaseerd op de slides over boosheid als signaal en veilig reageren.

Hoe maak je vrienden?

Vrienden maken begint vaak klein.


  • hallo zeggen

  • samen iets doen

  • luisteren

  • aardig zijn

  • afspraken nakomen

Gebruik herkenbare schoolvoorbeelden: samen werken, samen pauze houden, iemand erbij vragen.

Vriendschap groeit langzaam

Een vriendschap hoeft niet in één dag te ontstaan.


Je leert elkaar kennen door tijd, vertrouwen en leuke of moeilijke momenten samen.

Benadruk dat niet iedereen direct beste vrienden wordt.

Hoe ga je met elkaar om in de klas?

In de klas is respect belangrijk.


  • laat elkaar uitpraten

  • lach elkaar niet uit

  • blijf van elkaars spullen af

  • help als iemand het moeilijk heeft

  • vraag om hulp bij ruzie

Verbind dit met sociale veiligheid in de groep.

Waarom ben je familie?

Familie zijn betekent dat je bij elkaar hoort.


Dat kan door:

  • geboorte

  • adoptie

  • huwelijk of partnerschap

  • samen één gezin vormen

Noem verschillende gezinsvormen zonder waardeoordeel.

Familie kan verschillend zijn

Niet elk gezin ziet er hetzelfde uit.


Sommige kinderen wonen met een moeder en vader.

Anderen met twee moeders, twee vaders, één ouder, pleegouders of verzorgers.

Inclusief formuleren is belangrijk in deze lessenreeks.

Hoe begint vrienden maken vaak?

A

Weglopen

B

Hallo zeggen

C

Uitlachen

D

Duwen

Sluit aan op de concrete schoolvoorbeelden bij vrienden maken.

Wat is belangrijk in de klas?

1

Uitpraten

2

Uitlachen

3

Afpakken

4

Schreeuwen

Deze slide heeft geen instructies

Maak de zinnen af

Familie kan door geboorte ontstaan. Maar ook door adoptie of door samen één gezin te vormen.

geboorte
adoptie
gezin
ruzie
school
klas
spel

Herhaalt de verschillende manieren waarop mensen familie kunnen zijn.

Je lichaam schoon houden

Goed voor jezelf zorgen is belangrijk.


  • regelmatig douchen of wassen

  • schone kleren aantrekken

  • tanden poetsen

  • handen wassen

  • deodorant gebruiken als dat nodig is

Houd het praktisch en neutraal. Vermijd schaamte.

Extra zorg bij zweten en puberteit

In de puberteit kun je meer zweten en sterker ruiken.


Dat is normaal. Dan is wassen, schone onderkleding en soms deodorant extra belangrijk.

Koppel hygiëne aan lichaamsveranderingen in de puberteit.

Wat is extra belangrijk in de puberteit?

A

Niet wassen

B

Schone onderkleding

C

Minder drinken

D

Later slapen

Plausibele afleiders zijn algemene gewoontes; het juiste antwoord komt direct uit de hygiëneslides.

Noem één manier om je lichaam schoon te houden.

Verwachte elementen: douchen of wassen, schone kleren, tanden poetsen, handen wassen, deodorant als dat nodig is.

Wanneer word ik ongesteld?

Veel meisjes worden ongesteld in de puberteit.


Dat gebeurt niet bij iedereen op dezelfde leeftijd. Het lichaam begint dan te veranderen.

Gebruik eenvoudige taal. Geen exacte leeftijden nodig op dit niveau als dat niet centraal staat.

Waarom worden vrouwen ongesteld?

Elke maand maakt het lichaam zich klaar voor een baby.


Komt er geen baby, dan laat het lichaam bloed en slijm uit de baarmoeder los. Dat heet ongesteld zijn.

Gebruik het woord baarmoeder consequent.

Wat merk je bij ongesteld zijn?

Je kunt merken:

  • bloed uit de vagina

  • buikpijn

  • moe zijn

  • gevoelige stemming


Niet iedereen heeft dezelfde klachten.

Normaliseer verschillen in hoeveelheid bloed en klachten zonder medische details uit te diepen.

Hoe doe je een tampon in?

Een tampon vangt bloed op in de vagina.


Belangrijk:

  • eerst handen wassen

  • rustig inbrengen

  • op tijd vervangen

  • kies wat bij jou past

Houd het functioneel en niet te technisch. Als de school dat wenst, kan de docent met een model of tekening verder uitleggen.

Waar komen baby’s vandaan?

Een baby groeit in de baarmoeder.


Na ongeveer 9 maanden wordt de baby geboren.

Eenvoudig houden: groei in de baarmoeder en geboorte als basisidee.

Hoe maak je baby’s?

Een baby kan ontstaan als een zaadcel en een eicel samenkomen.


Dan kan in de baarmoeder een zwangerschap beginnen.

Gebruik zaadcel, eicel en baarmoeder als kernwoorden.

Waarom hebben mannen sperma?

Sperma bevat zaadcellen.


Zaadcellen kunnen een eicel bevruchten. Zo kan een zwangerschap ontstaan.

Leg uit dat sperma en zaadcellen niet precies hetzelfde zijn: sperma bevat zaadcellen.

Hoe kan het dat tweelingen geboren worden?

Er zijn twee veelvoorkomende manieren.


  • één eicel splitst zich

  • twee eicellen worden bevrucht


Daardoor kunnen er twee baby’s groeien.

Houd het verschil simpel: identieke en twee-eiige tweelingen hoeven niet bij naam als dat te moeilijk is.

Waar groeit een baby?

A

In de maag

B

In de baarmoeder

C

In de longen

D

In de blaas

Test kernbegrip uit de slides over menstruatie en baby’s.

Vul de woorden in

Elke maand maakt het lichaam zich klaar voor een baby. Komt er geen baby, dan laat de baarmoeder bloed en slijm los. Een baby kan ontstaan als een zaadcel en een eicel samenkomen.

baby
baarmoeder
zaadcel
vriend
long
sperma
oor

Gebruikt de exacte kernwoorden uit de behandelde dia's.

Hoe kunnen tweelingen ontstaan?

A

Twee neuzen

B

Eén eicel splitst

C

Twee baarmoeders

D

Eén zaadcel stopt

De andere opties zijn fout maar lijken op woorden uit het blok, zodat leerlingen echt moeten begrijpen.

Wat doe je als je verkering hebt?

Verkering betekent dat je elkaar leuk vindt en samen een relatie hebt.


Belangrijk zijn:

  • respect

  • eerlijk zijn

  • luisteren

  • grenzen aangeven

Leg uit dat verkering nooit betekent dat je iets moet doen wat je niet wilt.

Samen is fijn én veilig

In een fijne relatie voel je je veilig.


Je mag altijd nee zeggen. De ander moet dat respecteren. Druk uitoefenen is niet oké.

Kernboodschap: toestemming en veiligheid.

Hoe kus je iemand?

Kussen doe je alleen als jullie het allebei willen.


  • begin rustig

  • let op de ander

  • stop als iemand dat wil

  • vraag of het oké is

Houd het nadrukkelijk bij toestemming en respect, niet bij technische details.

Hoe kan je veilig vrijen?

Veilig vrijen helpt tegen soa’s en zwangerschap.


Daarom gebruiken veel mensen een condoom. Samen praten en toestemming zijn ook belangrijk.

Gebruik eenvoudige taal. Leg eventueel mondeling uit wat een soa is.

Wat is vingeren?

Vingeren is een seksuele handeling met vingers aan of in de vagina.


Dit mag alleen als iemand dat zelf wil en zich veilig voelt.

Zakelijk, kort en zonder sensatie. Toestemming en veiligheid blijven centraal.

Wat betekent geil?

Geil betekent dat iemand seksuele zin of opwinding voelt.


Dat gevoel kan bij de puberteit en bij volwassen worden horen.

Normaliseer seksuele gevoelens zonder leerlingen aan te spreken op persoonlijke ervaringen.

Waarom kijken mensen naar porno?

Mensen kunnen kijken uit nieuwsgierigheid, spanning of seksuele gevoelens.


Porno laat vaak geen echte, gewone relatie zien.

Belangrijk misverstand: porno is geen goede les over liefde, toestemming of echte seks.

Porno en werkelijkheid

In echte relaties zijn respect, praten en grenzen belangrijk.


Porno is gemaakt om naar te kijken. Het laat vaak niet zien hoe echte mensen met elkaar omgaan.

Deze nuance is belangrijker dan details over soorten porno.

Wat moet de ander doen als jij nee zegt?

A

Doorpraten

B

Lachen

C

Respecteren

D

Drukken

Kernboodschap van relatie, kussen en seksuele grenzen: nee is nee.

Maak de tekst compleet

Bij verkering zijn respect en luisteren belangrijk. Je mag altijd nee zeggen. Voor veilig vrijen gebruiken veel mensen een condoom.

respect
nee
condoom
druk
misschien
tampon
geheim

Verbindt relatie, toestemming en veilig vrijen in één korte herhaling.

Wat hoort bij een fijne relatie?

1

Respect

2

Druk

3

Dwang

4

Bang zijn

Deze slide heeft geen instructies

Praten over zelfbeschadiging

Zelfbeschadiging betekent dat iemand zichzelf pijn doet.


Dat is een teken dat iemand hulp nodig heeft.

Blijf algemeen en veilig. Geen methodes of details noemen.

Hulp vragen is belangrijk

Als jij of iemand anders zichzelf pijn doet:

  • vertel het aan een volwassene

  • blijf er niet alleen mee

  • zoek hulp bij school of thuis


Veiligheid gaat voor.

Benadruk dat dit geen klikken is maar zorgen voor veiligheid.

Waarom doet je oor pijn?

Oorpijn kan verschillende oorzaken hebben.


Bijvoorbeeld:

  • verkoudheid

  • ontsteking

  • druk in het oor

  • veel peuteren in het oor

Dit onderwerp wijkt iets af, maar blijft bij lichaamszorg en gezondheid. Geen diagnose stellen.

Wat doe je bij oorpijn?

Vertel het aan een volwassene.


Ga naar de huisarts als de pijn erg is, lang blijft of als je koorts hebt.

Praktische gezondheidsvaardigheid: klachten melden en hulp zoeken.

Wat is belangrijk bij zelfbeschadiging?

A

Geheim houden

B

Hulp vragen

C

Alleen blijven

D

Niet vertellen

Veiligheidsboodschap: vertel het aan een volwassene en blijf er niet alleen mee.

Vul de goede woorden in

Bij oorpijn vertel je het aan een volwassene. Ga naar de huisarts als de pijn erg is of lang blijft.

oorpijn
volwassene
huisarts
hoofdpijn
vriend
tandarts
buurman

Praktische gezondheidsvaardigheid: klachten melden en hulp zoeken.

Bij wie kun jij hulp vragen?

Benadruk dat veiligheid voor jezelf en anderen voorop staat, ook bij zorgen om iemand anders.

Wat heb jij vandaag geleerd?

Reflectie zonder fout antwoord. Laat leerlingen iets kleins noemen dat is blijven hangen.

Wat hielp jou om dit te begrijpen?

Gebruik antwoorden om te zien welke uitleg of werkvorm hielp bij deze groep.

Wat vond jij het moeilijkst vandaag?

Normaliseer dat sommige woorden of onderwerpen lastig kunnen zijn. Gebruik dit als veilige afsluiting.

Woordenlijst

gevoelens - wat je van binnen voelt

verdriet - een pijnlijk of somber gevoel

verlies - iemand of iets missen

boosheid - een sterke emotie als iets niet fijn is

vriendschap - een band tussen vrienden

familie - mensen die bij je gezin horen

puberteit - periode waarin je lichaam verandert

Deze slide heeft geen instructies

Woordenlijst

ongesteld - bloedverlies uit de baarmoeder

baarmoeder - plek waar een baby kan groeien

vagina - opening en kanaal van het geslachtsorgaan van een vrouw

tampon - middel om menstruatiebloed op te vangen

zaadcel - cel van een man die een eicel kan bevruchten

sperma - vocht met zaadcellen

eicel - cel van een vrouw die bevrucht kan worden

Deze slide heeft geen instructies

Woordenlijst

zwangerschap - tijd waarin een baby in de baarmoeder groeit

tweeling - twee baby's die in één zwangerschap groeien

verkering - een liefdesrelatie

toestemming - dat iemand duidelijk ja zegt

veilig vrijen - seks met aandacht voor veiligheid

condoom - hoesje om zwangerschap en soa’s te helpen voorkomen

porno - seksuele beelden of films

Deze slide heeft geen instructies