Tekststructuur en verbanden

Zo zit een tekst in elkaar

1 / 26
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNT2Middelbare schoolvmbo kLeerjaar 2

In deze les zitten 26 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Zo zit een tekst in elkaar

Open kort en concreet: vandaag leren leerlingen twee dingen herkennen in informatieve teksten: de grote opbouw van een tekst en signaalwoorden die verbanden laten zien.

Lesdoel

Ik kan in een tekst de inleiding, het middenstuk en het slot herkennen en ik kan belangrijke tekstverbanden aanwijzen met behulp van signaalwoorden.

Deze slide heeft geen instructies

Welke signaalwoorden ken jij al?

Gebruik de inzendingen om voorkennis te activeren. Laat een paar leerlingen hun woord kort toelichten en koppel daarna terug naar tekstverbanden.

Eerst: de grote bouw van een tekst

  • Een tekst bestaat vaak uit inleiding, middenstuk en slot

  • Die onderdelen hebben elk een eigen functie

  • Als je die structuur ziet, begrijp je de tekst sneller

Benadruk dat leerlingen eerst naar het grote geheel kijken voordat ze losse details of verbanden zoeken.

De inleiding

  • Maakt het onderwerp duidelijk

  • Trekt de aandacht van de lezer

  • Kondigt vaak aan waar de tekst over gaat

Noem dat de inleiding vaak bovenaan staat en soms een vraag, opvallend feit of korte uitleg bevat.

Het middenstuk

  • Hier staat de meeste informatie

  • De schrijver werkt het onderwerp uit

  • Vaak met uitleg, voorbeelden, redenen of vergelijkingen

Koppel dit alvast aan tekstverbanden: juist in het middenstuk zie je vaak veel signaalwoorden.

Het slot

  • Rondt de tekst af

  • Geeft vaak een conclusie of samenvatting

  • Laat de lezer weten wat de hoofdgedachte is

Maak onderscheid tussen afronden en nieuwe informatie geven: in een slot staat meestal geen heel nieuw onderwerp meer centraal.

Structuur herkennen in stappen

  1. Lees eerst titel en eerste alinea.

  2. Kijk waar de schrijver het onderwerp uitlegt.

  3. Zoek het deel waarin informatie wordt uitgewerkt.

  4. Kijk of de tekst eindigt met een conclusie of samenvatting.

Houd dit praktisch; het is een snelle kijkstrategie voor klas 2 en past bij een korte les.

Welk deel van een tekst werkt het onderwerp meestal uit?

A

het slot

B

de inleiding

C

de titel

D

het middenstuk

Controle op de basisstructuur: inleiding introduceert, middenstuk werkt uit, slot rondt af.

Vul de tekst aan

In de inleiding maakt de schrijver het onderwerp duidelijk. In het middenstuk staat meestal de meeste informatie. Het slot rondt de tekst vaak af met een conclusie of samenvatting.

inleiding
middenstuk
slot
titel
voorbeeld
verband

Laat leerlingen hardop verwoorden waaraan ze elk tekstdeel herkennen.

Hoe herken je snel de inleiding?

Verwachte elementen: eerst titel en eerste alinea bekijken, daarna zoeken waar het onderwerp wordt uitgewerkt, en aan het eind letten op conclusie of samenvatting.

Wat zijn tekstverbanden?

Tekstverbanden laten zien hoe zinnen en alinea's met elkaar samenhangen. Je herkent ze vaak aan signaalwoorden zoals maar, daarna, omdat, en dus.

Leg uit dat signaalwoorden een hulpmiddel zijn: ze geven niet alleen woorden, maar ook de relatie tussen ideeën aan.

Opsomming, tijd en tegenstelling

Opsomming - woorden als ook, en, bovendien, daarnaast


Tijd - woorden als eerst, daarna, toen, later


Tegenstelling - woorden als maar, toch, echter, terwijl

Wat laat het zien?

  • Opsomming: er komen meerdere punten naast elkaar

  • Tijd: gebeurtenissen volgen elkaar op

  • Tegenstelling: twee dingen verschillen van elkaar

Drie veelvoorkomende verbanden

Deze slide heeft geen instructies

Vergelijking, doel-middel en voorwaarde

Betekenis

  • Vergelijking: twee zaken worden naast elkaar gezet

  • Doel-middel: iets gebeurt om een doel te bereiken

  • Voorwaarde: iets kan alleen als eerst aan iets is voldaan

Signaalwoorden

Vergelijking - net als, zoals, evenals


Doel-middel - om te, daarmee, zodat


Voorwaarde - als, wanneer, mits

Bij doel-middel kun je kort uitleggen: middel = hoe, doel = waarom.

Reden, oorzaak, gevolg en voorbeeld

  • Reden: waarom iemand iets doet of vindt

  • Oorzaak-gevolg: iets gebeurt en dat heeft een gevolg

  • Voorbeeld: een concreet geval maakt iets duidelijk

Betekenis

Signaalwoorden

Reden - want, omdat


Oorzaak-gevolg - daardoor, daarom, dus, zodat


Voorbeeld - bijvoorbeeld, zoals

Voor klas 2 mag reden en oorzaak dicht bij elkaar liggen, maar benoem dat reden vaak bij een keuze of mening hoort, en oorzaak bij een gebeurtenis.

Conclusie en samenvatting

  • Conclusie: de schrijver trekt een einduitkomst

  • Samenvatting: de schrijver herhaalt kort de belangrijkste punten

  • Beide staan vaak in het slot

Signaalwoorden

Conclusie - dus, kortom, hieruit blijkt


Samenvatting - kort samengevat, al met al, samenvattend

Verschil

Benadruk dat conclusie en samenvatting niet precies hetzelfde zijn.

Welk signaalwoord past het best bij een tegenstelling?

A

echter

B

daarna

C

bovendien

D

zoals

De afleiders horen bij tijd, opsomming en vergelijking.

Kies de juiste verbanden

Bij een opsomming noem je meerdere punten naast elkaar. Een vergelijking zet twee zaken naast elkaar. Bij een voorwaarde moet eerst aan iets zijn voldaan. Een conclusie geeft de einduitkomst van de schrijver.

opsomming
vergelijking
voorwaarde
conclusie
tijd
voorbeeld
samenvatting
tegenstelling

Controleer of leerlingen niet alleen het signaalwoord herkennen, maar ook de betekenis van het verband.

Welk verband herken je in: 'Ik leer goed, want ik oefen vaak.'

A

voorbeeld

B

reden

C

tijd

D

tegenstelling

'Want' wijst hier op een reden: waarom iemand iets vindt of doet.

Zo pak je een tekst aan

  • Kijk eerst naar structuur

  • Zoek daarna signaalwoorden

  • Bepaal welk verband erbij past

  • Controleer of het past bij de betekenis van de zin

Dit is de brug naar zelfstandig toepassen: niet gokken op één woord, maar altijd de betekenis van de zin meenemen.

Wat helpt jou het meest bij het herkennen van een tekstverband?

1

signaalwoord

2

betekenis zin

3

plek in tekst

4

voorbeeldzin

Deze slide heeft geen instructies

Wat ga jij voortaan eerst doen bij een tekst?

Laat leerlingen kort terugblikken: mogelijk noemen ze inleiding/middenstuk/slot of een specifiek verband zoals tegenstelling of conclusie.

Welk onderdeel vond jij nog lastig?

Bespreek klassikaal welke onderdelen lastig waren, bijvoorbeeld reden of oorzaak-gevolg, conclusie of samenvatting, of het verschil tussen structuur en verband.

Begrippen

inleiding - het begin van een tekst waarin het onderwerp wordt geïntroduceerd

middenstuk - het deel waarin de schrijver de meeste informatie geeft

slot - het einde van de tekst met vaak een conclusie of samenvatting

tekstverband - de samenhang tussen zinnen of alinea's

signaalwoord - woord dat een tekstverband aanwijst

conclusie - einduitkomst of oordeel van de schrijver

samenvatting - korte herhaling van de belangrijkste punten

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

opsomming - meerdere punten worden achter elkaar genoemd

tijd - gebeurtenissen of stappen staan in een volgorde

tegenstelling - twee zaken verschillen van elkaar

vergelijking - twee zaken worden met elkaar vergeleken

doel-middel - iets wordt gedaan om een doel te bereiken

voorwaarde - iets gebeurt alleen als aan een eis is voldaan

voorbeeld - een concreet geval dat iets verduidelijkt

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

reden - waarom iemand iets doet, vindt of kiest

oorzaak - waardoor iets gebeurt

gevolg - wat er daarna gebeurt door een oorzaak

Deze slide heeft geen instructies