Zo zit een tekst in elkaar
Zo zit een tekst in elkaar
Open kort en concreet: vandaag leren leerlingen twee dingen herkennen in informatieve teksten: de grote opbouw van een tekst en signaalwoorden die verbanden laten zien.
Lesdoel
Ik kan in een tekst de inleiding, het middenstuk en het slot herkennen en ik kan belangrijke tekstverbanden aanwijzen met behulp van signaalwoorden.
Deze slide heeft geen instructies
Welke signaalwoorden ken jij al?
Gebruik de inzendingen om voorkennis te activeren. Laat een paar leerlingen hun woord kort toelichten en koppel daarna terug naar tekstverbanden.
Eerst: de grote bouw van een tekst
Een tekst bestaat vaak uit inleiding, middenstuk en slot
Die onderdelen hebben elk een eigen functie
Als je die structuur ziet, begrijp je de tekst sneller
Benadruk dat leerlingen eerst naar het grote geheel kijken voordat ze losse details of verbanden zoeken.
De inleiding
Maakt het onderwerp duidelijk
Trekt de aandacht van de lezer
Kondigt vaak aan waar de tekst over gaat
Noem dat de inleiding vaak bovenaan staat en soms een vraag, opvallend feit of korte uitleg bevat.
Het middenstuk
Hier staat de meeste informatie
De schrijver werkt het onderwerp uit
Vaak met uitleg, voorbeelden, redenen of vergelijkingen
Koppel dit alvast aan tekstverbanden: juist in het middenstuk zie je vaak veel signaalwoorden.
Het slot
Rondt de tekst af
Geeft vaak een conclusie of samenvatting
Laat de lezer weten wat de hoofdgedachte is
Maak onderscheid tussen afronden en nieuwe informatie geven: in een slot staat meestal geen heel nieuw onderwerp meer centraal.
Structuur herkennen in stappen
Lees eerst titel en eerste alinea.
Kijk waar de schrijver het onderwerp uitlegt.
Zoek het deel waarin informatie wordt uitgewerkt.
Kijk of de tekst eindigt met een conclusie of samenvatting.
Houd dit praktisch; het is een snelle kijkstrategie voor klas 2 en past bij een korte les.
Welk deel van een tekst werkt het onderwerp meestal uit?
het slot
de inleiding
de titel
het middenstuk
Controle op de basisstructuur: inleiding introduceert, middenstuk werkt uit, slot rondt af.
Vul de tekst aan
In de inleiding maakt de schrijver het onderwerp duidelijk. In het middenstuk staat meestal de meeste informatie. Het slot rondt de tekst vaak af met een conclusie of samenvatting.
Laat leerlingen hardop verwoorden waaraan ze elk tekstdeel herkennen.
Hoe herken je snel de inleiding?
Verwachte elementen: eerst titel en eerste alinea bekijken, daarna zoeken waar het onderwerp wordt uitgewerkt, en aan het eind letten op conclusie of samenvatting.
Wat zijn tekstverbanden?
Tekstverbanden laten zien hoe zinnen en alinea's met elkaar samenhangen. Je herkent ze vaak aan signaalwoorden zoals maar, daarna, omdat, en dus.
Leg uit dat signaalwoorden een hulpmiddel zijn: ze geven niet alleen woorden, maar ook de relatie tussen ideeën aan.
Opsomming, tijd en tegenstelling
Opsomming - woorden als ook, en, bovendien, daarnaast
Tijd - woorden als eerst, daarna, toen, later
Tegenstelling - woorden als maar, toch, echter, terwijl
Wat laat het zien?
Opsomming: er komen meerdere punten naast elkaar
Tijd: gebeurtenissen volgen elkaar op
Tegenstelling: twee dingen verschillen van elkaar
Drie veelvoorkomende verbanden
Deze slide heeft geen instructies
Vergelijking, doel-middel en voorwaarde
Betekenis
Vergelijking: twee zaken worden naast elkaar gezet
Doel-middel: iets gebeurt om een doel te bereiken
Voorwaarde: iets kan alleen als eerst aan iets is voldaan
Signaalwoorden
Vergelijking - net als, zoals, evenals
Doel-middel - om te, daarmee, zodat
Voorwaarde - als, wanneer, mits
Bij doel-middel kun je kort uitleggen: middel = hoe, doel = waarom.
Reden, oorzaak, gevolg en voorbeeld
Reden: waarom iemand iets doet of vindt
Oorzaak-gevolg: iets gebeurt en dat heeft een gevolg
Voorbeeld: een concreet geval maakt iets duidelijk
Betekenis
Signaalwoorden
Reden - want, omdat
Oorzaak-gevolg - daardoor, daarom, dus, zodat
Voorbeeld - bijvoorbeeld, zoals
Voor klas 2 mag reden en oorzaak dicht bij elkaar liggen, maar benoem dat reden vaak bij een keuze of mening hoort, en oorzaak bij een gebeurtenis.
Conclusie en samenvatting
Conclusie: de schrijver trekt een einduitkomst
Samenvatting: de schrijver herhaalt kort de belangrijkste punten
Beide staan vaak in het slot
Signaalwoorden
Conclusie - dus, kortom, hieruit blijkt
Samenvatting - kort samengevat, al met al, samenvattend
Verschil
Benadruk dat conclusie en samenvatting niet precies hetzelfde zijn.
Welk signaalwoord past het best bij een tegenstelling?
echter
daarna
bovendien
zoals
De afleiders horen bij tijd, opsomming en vergelijking.
Kies de juiste verbanden
Bij een opsomming noem je meerdere punten naast elkaar. Een vergelijking zet twee zaken naast elkaar. Bij een voorwaarde moet eerst aan iets zijn voldaan. Een conclusie geeft de einduitkomst van de schrijver.
Controleer of leerlingen niet alleen het signaalwoord herkennen, maar ook de betekenis van het verband.
Welk verband herken je in: 'Ik leer goed, want ik oefen vaak.'
voorbeeld
reden
tijd
tegenstelling
'Want' wijst hier op een reden: waarom iemand iets vindt of doet.
Zo pak je een tekst aan
Kijk eerst naar structuur
Zoek daarna signaalwoorden
Bepaal welk verband erbij past
Controleer of het past bij de betekenis van de zin
Dit is de brug naar zelfstandig toepassen: niet gokken op één woord, maar altijd de betekenis van de zin meenemen.
Wat helpt jou het meest bij het herkennen van een tekstverband?
signaalwoord
betekenis zin
plek in tekst
voorbeeldzin
Deze slide heeft geen instructies
Wat ga jij voortaan eerst doen bij een tekst?
Laat leerlingen kort terugblikken: mogelijk noemen ze inleiding/middenstuk/slot of een specifiek verband zoals tegenstelling of conclusie.
Welk onderdeel vond jij nog lastig?
Bespreek klassikaal welke onderdelen lastig waren, bijvoorbeeld reden of oorzaak-gevolg, conclusie of samenvatting, of het verschil tussen structuur en verband.
Begrippen
inleiding - het begin van een tekst waarin het onderwerp wordt geïntroduceerd
middenstuk - het deel waarin de schrijver de meeste informatie geeft
slot - het einde van de tekst met vaak een conclusie of samenvatting
tekstverband - de samenhang tussen zinnen of alinea's
signaalwoord - woord dat een tekstverband aanwijst
conclusie - einduitkomst of oordeel van de schrijver
samenvatting - korte herhaling van de belangrijkste punten
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
opsomming - meerdere punten worden achter elkaar genoemd
tijd - gebeurtenissen of stappen staan in een volgorde
tegenstelling - twee zaken verschillen van elkaar
vergelijking - twee zaken worden met elkaar vergeleken
doel-middel - iets wordt gedaan om een doel te bereiken
voorwaarde - iets gebeurt alleen als aan een eis is voldaan
voorbeeld - een concreet geval dat iets verduidelijkt
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
reden - waarom iemand iets doet, vindt of kiest
oorzaak - waardoor iets gebeurt
gevolg - wat er daarna gebeurt door een oorzaak
Deze slide heeft geen instructies