5. HAVO Herhalen 2.1 - 2.2 - 2.3 - 2.6 Voorbereiding SO 1

• newEditor
• Economie
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 3

Slide titel

Slide tekst

Welkom

Wat gaan we doen vandaag?

Les 5 Economie (herhaling + oefenen voor het SO)

Stof voor het SO: § 2.1, § 2.2, § 2.3 en § 2.6

• Leermiddelen (boek, schrift, pen, agenda, rekenmachine, iPad)

• Lesdoelen (per paragraaf)

• Herhaling + oefenen voor het SO

• Controle gemaakt huiswerk

• Huiswerk voor de volgende les (is voorbereiding op SO):

  • Bestuderen: § 2.1 t/m § 2.3 en § 2.6

  • Maken online: § 2.1, § 2.2, § 2.3 en § 2.6 Test Jezelf

  • Maken uit het boek: § 2.6: 1 t/m 10

Kopen is kiezen: de vraaglijn

Open met het idee dat consumenten niet allemaal evenveel willen kopen bij elke prijs. Verbind dit aan alledaagse keuzes: concertkaartjes, brood, kleding.

Lesdoelen § 2.1 Kopen is kiezen

Wat moet je weten en kunnen van deze paragraaf?

• Je kunt met behulp van een vraaglijn de prijs en gevraagde hoeveelheid berekenen.

• Je kunt uitleggen hoe en wanneer de vraag verandert en wanneer de gevraagde hoeveelheid verandert.

Wat is een vraaglijn?

• Een vraaglijn laat zien hoeveel consumenten willen kopen bij verschillende prijzen.

• Bij elke prijs hoort één gevraagde hoeveelheid.

• Meestal is de vraaglijn dalend: hoe hoger de prijs, hoe minder er gevraagd wordt.

Benadruk het verschil tussen 'vraag' als hele lijn en 'gevraagde hoeveelheid' als één punt op die lijn.

Vraag en gevraagde hoeveelheid

Vraag is het hele verband tussen prijs en hoeveelheid.

Gevraagde hoeveelheid is het aantal stuks dat consumenten willen kopen bij één bepaalde prijs.

Dus: de vraaglijn is de hele lijn, de gevraagde hoeveelheid is één punt op die lijn.

Veel leerlingen halen deze twee begrippen door elkaar. Gebruik eventueel een grafiek op het bord en wijs de hele lijn versus één gekozen punt aan.

Een voorbeeld van een vraaglijn

Voor concertkaartjes geldt bijvoorbeeld:

• bij € 40 worden 20.000 kaartjes gevraagd

• bij € 80 worden 16.000 kaartjes gevraagd

Een hogere prijs zorgt hier dus voor een lagere gevraagde hoeveelheid.

Deze getallen sluiten aan bij het voorbeeld van Niall Horan uit de bron.

De formule van een vraaglijn

Soms krijg je een vraaglijn als formule, bijvoorbeeld:

Q_v = -100P + 24.000

Daarin betekent:

• Q_v = gevraagde hoeveelheid

• P = prijs

• het minteken laat zien dat Q daalt als P stijgt

Houd het functioneel: leerlingen hoeven hier vooral mee te kunnen rekenen en de richting van het verband te herkennen.

Aflezen en berekenen

Met een vraaglijn kun je twee dingen doen:

• aflezen in een grafiek welke hoeveelheid bij een prijs hoort

• berekenen met een formule welke hoeveelheid bij een prijs hoort

Beide geven hetzelfde verband weer.

Maak expliciet dat grafiek en formule twee manieren zijn om dezelfde vraaglijn te tonen.

Rekenen met de vraaglijn

Gegeven: Q_v = -100P + 24.000

Bij P = 40:

Q_v = -100 × 40 + 24.000 = 20.000

Bij P = 80:

Q_v = -100 × 80 + 24.000 = 16.000

Laat zien dat de uitkomst past bij de punten uit de grafiek. Zo zien leerlingen dat formule en grafiek overeenkomen.

Nog een rekenvoorbeeld

Gegeven: Q_v = -100P + 24.000

Bij P = 20:

Q_v = -100 × 20 + 24.000 = 22.000

Als de prijs daalt van € 40 naar € 20, stijgt de gevraagde hoeveelheid van 20.000 naar 22.000.

Verbind dit direct aan het economische idee: lagere prijs, hogere gevraagde hoeveelheid.

Verandering langs de vraaglijn

Als de prijs van het product verandert, verschuift de lijn niet.

Je beweegt dan langs dezelfde vraaglijn naar een ander punt.

Dat heet: een verandering van de gevraagde hoeveelheid.

Gebruik eventueel pijlen op een getekende vraaglijn: prijs omhoog betekent beweging omhoog/naar links op dezelfde lijn.

Prijsverandering op dezelfde lijn

Prijs stijgt → gevraagde hoeveelheid daalt

Prijs daalt → gevraagde hoeveelheid stijgt

De vraaglijn blijft hetzelfde. Alleen het punt op de lijn verandert.

Benadruk dat dit geen nieuwe vraaglijn is. Dat onderscheid is cruciaal voor latere opgaven.

Voorbeeld: pretparkkaartjes

Bij een prijsstijging van € 25 naar € 26,50 daalt de gevraagde hoeveelheid bijvoorbeeld van 400.000 naar 340.000 kaartjes per jaar.

Dit is een beweging langs de vraaglijn: de prijs verandert, de lijn niet.

Gebruik dit als concreet tegenvoorbeeld voor leerlingen die denken dat elke verandering meteen een verschuiving van de lijn is.

Wanneer verandert de vraag?

Soms verandert niet alleen het punt, maar de hele vraaglijn.

Dan willen consumenten bij dezelfde prijs meer of minder kopen dan eerst.

Dat heet: een verandering van de vraag of een verschuiving van de vraaglijn.

De kernzin is 'bij dezelfde prijs'. Herhaal die meerdere keren; dat helpt bij het onderscheid met een prijsverandering.

Verschuiving naar rechts of links

• Naar rechts: bij elke prijs wordt méér gevraagd

• Naar links: bij elke prijs wordt minder gevraagd

De prijs hoeft dan niet te veranderen; de vraag verandert.

Leg uit dat rechts meestal 'toename van de vraag' betekent en links 'afname van de vraag'.

Oorzaken van een verschuiving

De vraaglijn kan verschuiven door:

• inkomen van consumenten

• voorkeuren of smaak

• prijzen van andere producten

• aantal kopers

Dit zijn andere oorzaken dan de prijs van het product zelf.

Noem prijzen van andere producten als concurrenten of alternatieven, zoals dierentuin versus pretpark.

Inkomen en vraag

• Als het inkomen stijgt, kunnen consumenten vaak meer kopen.

• Bij dezelfde prijs worden dan meer producten gevraagd.

• De vraaglijn verschuift dan meestal naar rechts.

Koppel dit aan koopkracht zonder daar een heel nieuw onderwerp van te maken.

Voorkeuren en andere prijzen

• Wordt een product populairder, dan verschuift de vraaglijn vaak naar rechts.

• Kiezen consumenten liever iets anders, dan kan de vraaglijn naar links verschuiven.

• Daalt de prijs van een concurrerend product, dan kan de vraag naar jouw product afnemen.

Voorbeeld: als de dierentuin goedkoper wordt, kiezen sommige consumenten niet meer voor het pretpark.

Aantal kopers

• Als er meer kopers zijn, kan bij elke prijs meer worden verkocht.

• De vraaglijn verschuift dan naar rechts.

• Als er minder kopers zijn, verschuift de vraaglijn naar links.

Maak het concreet met bevolkingstoename, toeristen of een grotere doelgroep.

Het verschil in één overzicht

Prijs van het product verandert

→ verandering van de gevraagde hoeveelheid

→ beweging langs dezelfde vraaglijn

Andere factor verandert

→ verandering van de vraag

→ de hele vraaglijn verschuift

Deze slide is de samenvattende kern van de les. Laat leerlingen hier de juiste woorden exact overnemen.

Rekenvoorbeeld met brood

Gegeven: Q_v = -200P + 800

Bij P = 2:

Q_v = -200 × 2 + 800 = 400

Bij een prijs van € 2 is de gevraagde hoeveelheid dus 400 broden per dag.

Gebruik dit voorbeeld om te laten zien dat dezelfde aanpak werkt bij een andere vraaglijn.

Nog een broodvoorbeeld

Gegeven: Q_v = -200P + 800

Bij P = 1:

Q_v = -200 × 1 + 800 = 600

Een lagere prijs zorgt hier voor een hogere gevraagde hoeveelheid.

Leg de link terug naar het algemene patroon van een dalende vraaglijn.

Snijpunt met de horizontale as

Gegeven: Q_v = -200P + 800

Als P = 0:

Q_v = 800

Dan ligt er dus een punt van de vraaglijn bij (Q_v = 800, P = 0).

Noem dat dit helpt om de vraaglijn te tekenen of te controleren.

Snijpunt met de verticale as

Gegeven: Q_v = -200P + 800

Als Q_v = 0:

0 = -200P + 800

200P = 800

P = 4

De vraaglijn snijdt de verticale as dus bij P = 4.

Laat leerlingen goed zien dat je hier Q op 0 zet omdat je het snijpunt met de verticale as zoekt.

Van formule naar vraaglijn

Om een vraaglijn te tekenen of te gebruiken, kun je:

• een prijs invullen en Q berekenen

• een paar punten aflezen of uitrekenen

• de snijpunten met de assen bepalen

Zo maak je het verband tussen prijs en gevraagde hoeveelheid zichtbaar.

Houd dit procedureel en eenvoudig; dit is vooral een samenvatting van de rekenaanpak.

Begrippen

vraag - het verband tussen de prijs en de hoeveelheden die consumenten willen kopen

gevraagde hoeveelheid - het aantal stuks dat consumenten bij één bepaalde prijs willen kopen

vraaglijn - de lijn of formule die dit verband laat zien

prijs - het bedrag dat voor één product moet worden betaald

verschuiving van de vraag - verandering van de hele vraaglijn naar links of naar rechts

beweging langs de vraaglijn - verandering van de gevraagde hoeveelheid door een prijsverandering

koopkracht - hoeveel goederen en diensten een consument met zijn inkomen kan kopen

Huiswerkcontrole

Deze opdrachten heb je gemaakt als huiswerk voor vandaag

§2.3: 1, 2, 4, 5, 7, 8, 9, 11 en 12

Online §2.1, §2.2 en §2.3 : Test Jezelf

Doe je schrift open op je bureau en laat je huiswerk aan docent zien

Ondertussen zelfstandig en in alle rust aan de slag met het huiswerk van volgende week:

• Maken uit het boek: § 2.6: 1 t/m 10

15

minute

00

second

add30s

Winst is winst

Open met het idee dat ondernemers niet alleen kijken naar verkopen, maar vooral naar wat er overblijft na de kosten. Dat vormt de brug naar afzet, omzet, kosten en winst.

Lesdoelen § 2.2 Winst is winst

Wat moet je weten en kunnen van deze paragraaf?

• Je kunt met behulp van gegevens en formules de aangeboden hoeveelheid bepalen.

• Je kunt met behulp van gegevens en formules de kosten, opbrengsten en winst berekenen.

Van afzet naar omzet

• Afzet (q) = het aantal verkochte stuks

• Prijs (p) = verkoopprijs per stuk

• Omzet / totale opbrengst (TO) = `p × q`

• Omzet is dus het geld dat binnenkomt door verkoop

Benadruk het verschil tussen aantal stuks en bedrag in euro's. Leerlingen halen afzet en omzet vaak door elkaar.

Voorbeeld: omzet berekenen

Maike en Yasmine verkopen 1.000 starterkits voor € 49,50 per stuk.

`TO = p × q`

`TO = 49,50 × 1.000 = € 49.500`

De omzet is dus € 49.500.

Laat zien dat de volgorde van vermenigvuldigen niet uitmaakt, maar dat notatie wel belangrijk is: prijs keer aantal.

Kosten en winst

Van de omzet moeten eerst de totale kosten (TK) worden betaald.

Daarna blijft de totale winst (TW) over:

`TW = TO - TK`

Winst is dus wat een bedrijf echt overhoudt.

Gebruik consequent de termen TO, TK en TW. Benoem dat winst positief, nul of negatief kan zijn.

Voorbeeld: winst berekenen

Bij de starterkits zijn de totale kosten € 38.000.

`TW = TO - TK`

`TW = 49.500 - 38.000`

`TW = € 11.500`

De winst is € 11.500.

Laat leerlingen hardop benoemen wat elk getal betekent: omzet, kosten, winst. Zo voorkom je dat ze alleen cijfers invullen zonder economisch begrip.

Vaste en variabele kosten

• Veranderen wel met de productie

• Hoe meer stuks, hoe hoger deze kosten

• Voorbeelden: grondstoffen, verpakking, ingrediënten

• Veranderen niet door de productie

• Moeten ook betaald worden bij 0 stuks

• Voorbeelden: huur, verzekering, vast personeel

Variabele kosten

Vaste kosten

Koppel dit kort aan Bottle Less: huur/opstartsoftware als vast, poederzakjes en verzending als variabel.

Kostenfunctie en kostprijs

Een formule voor totale kosten kan zijn:

`TK = 2Q + 100`

• `2Q` = variabele kosten

• `100` = vaste kosten

De kostprijs per product bereken je met:

`kostprijs = TK / q`

Leg uit dat Q het aantal geproduceerde of verkochte stuks voorstelt. Benoem dat de kostprijs per stuk kan dalen als vaste kosten over meer producten worden verdeeld.

Stappenplan bij een opgave

1. Noteer wat gegeven is: prijs, aantal, kosten(formule)

2. Bereken de omzet met `TO = p × q`

3. Bereken de totale kosten met de gegeven gegevens of formule

4. Bereken de winst met `TW = TO - TK`

5. Controleer of je antwoord in euro's of in stuks moet zijn

Dit is het kernprocedé van de les. Laat zien dat fouten vaak ontstaan door verkeerde eenheden of door TO en TK om te wisselen.

Begrippenlijst

afzet (q) - het aantal verkochte producten

prijs (p) - het bedrag per product

omzet / totale opbrengst (TO) - prijs × afzet

totale kosten (TK) - alle kosten samen

totale winst (TW) - omzet min totale kosten

vaste kosten - kosten die niet veranderen door de productie

variabele kosten - kosten die wel veranderen door de productie

Zelfstandig aan de slag

Zelfstandig en in alle rust aan de slag met het huiswerk van volgende week:

• Maken uit het boek: § 2.6: 1 t/m 10

10

minute

00

second

add30s

Eenmaal, andermaal, verkocht

Open met het idee dat prijzen op markten niet willekeurig zijn: vraag en aanbod sturen samen naar een evenwicht. De titel sluit aan bij veilen, maar de les gaat economisch over marktevenwicht, vraagoverschot en aanbodoverschot.

Lesdoelen § 2.3 Eenmaal, andermaal verkocht

Wat moet je weten en kunnen van deze paragraaf?

• Je kunt met behulp van een grafiek (of formules) van vraag en aanbod het evenwicht op een markt, een overschot of tekort aflezen (of berekenen).

• Je kunt met behulp van de vergelijkingen van de vraag- en aanbodlijn het evenwicht op een markt, een overschot of tekort berekenen.

Wat bepaalt de prijs?

Op een markt komen vraag en aanbod samen.

• Vraaglijn: laat zien hoeveel kopers willen kopen bij elke prijs

• Aanbodlijn: laat zien hoeveel verkopers willen aanbieden bij elke prijs

• Waar beide gelijk zijn, ontstaat marktevenwicht

• Bij een andere prijs ontstaat een tekort of overschot

Leg kort het verschil uit tussen een concrete markt en een abstracte markt, maar houd de focus economisch: prijsvorming door vraag en aanbod.

Evenwicht, tekort en overschot

Lees altijd af of vergelijk de gevraagde hoeveelheid met de aangeboden hoeveelheid.

• Evenwicht: gevraagde hoeveelheid = aangeboden hoeveelheid

• Vraagoverschot / tekort: vraag > aanbod

• Aanbodoverschot / overschot: aanbod > vraag

• Bij een tekort stijgt de prijs vaak

• Bij een overschot daalt de prijs vaak

Gebruik hier de termen consequent: vraagoverschot = tekort aan product op de markt; aanbodoverschot = overschot aan product op de markt.

Stappenplan: evenwicht berekenen

Gegeven:

Q_v = -100P + 250

Q_a = 100P - 50

Stap 1 Stel vraag gelijk aan aanbod:

`-100P + 250 = 100P - 50`

Stap 2 Los op:

`300 = 200P`

`P = 1,5`

Stap 3 Vul in bij één functie:

`Qa = 100 × 1,5 - 50 = 100`

Evenwicht: `P = 1,5` en `Q = 100`

Benadruk dat invullen in de vraagfunctie of aanbodfunctie dezelfde evenwichtshoeveelheid moet geven. Laat leerlingen de controle eventueel hardop zien.

Stappenplan: overschot of tekort

Gebruik dezelfde functies en neem P = 1.

Stap 1 Bereken de vraag:

`Qv = -100 × 1 + 250 = 150`

Stap 2 Bereken het aanbod:

`Qa = 100 × 1 - 50 = 50`

Stap 3 Vergelijk beide hoeveelheden:

`150 > 50`

Conclusie: er is een vraagoverschot van 100.

Dat betekent: bij deze prijs willen kopers 100 meer kopen dan verkopers aanbieden.

Koppel dit aan het marktmechanisme: bij vraagoverschot gaan kopers tegen elkaar opbieden, waardoor de prijs stijgt richting het evenwicht.

Uitgewerkt voorbeeld: musicalkaartjes

Gegeven vraaglijn: Q_v = -20P + 2.000

De schouwburg heeft 1.400 plaatsen.

Een uitverkochte zaal betekent dus: `Q<sub>v</sub> = 1.400`

Stap 1 Vul in: `Q<sub>v</sub> = 1.400` in:`1.400 = -20P + 2.000`

Stap 2 Los op: `-600 = -20P`

`P = 30`

Conclusie: bij €30 is de zaal nog net uitverkocht.

Dit voorbeeld gebruikt geen aanbodfunctie, maar een capaciteitsgrens. Benoem dat hier het aantal plaatsen het maximale aanbod vormt.

Uitgewerkt voorbeeld: kosten dekken

De kosten zijn €48.000.

Bij een volle zaal van 1.400 plaatsen moet gelden:

`opbrengst = prijs × aantal`

`48.000 = P × 1.400`

Stap 1 Los op:

`P = 48.000 / 1.400`

`P ≈ 34,29`

Controle met de vraaglijn:

`Q = -20 × 34,29 + 2.000 ≈ 1.314`

Conclusie: om de kosten te dekken is ongeveer €34,29 nodig, maar dan is de zaal niet uitverkocht.

Hier zit de economische afruil: een hogere prijs helpt de opbrengst, maar verlaagt de gevraagde hoeveelheid. Dat is precies de spanning tussen de twee doelstellingen van de school.

Kern van de les

Met vraag en aanbod kun je berekenen:

• de evenwichtsprijs

• de evenwichtshoeveelheid

• een vraagoverschot

• een aanbodoverschot

Rekenvolgorde: vergelijkingen invullen → oplossen → hoeveelheden vergelijken → conclusie trekken.

Gebruik deze slide als samenvatting vóór de begrippenlijst. Laat zien dat dezelfde aanpak werkt bij goederen, kaartjes en andere markten.

Zelfstandig aan de slag

Zelfstandig en in alle rust aan de slag met het huiswerk van volgende week:

• Maken uit het boek: § 2.6: 1 t/m 10

10

minute

00

second

add30s

De markt van vraag en aanbod

Lesdoelen § 2.6 Oefenen met vraag-, en aanbodlijnen

Wat moet je weten en kunnen van paragraaf?

• Je kunt in een grafiek de evenwichtsprijs en de evenwichtshoeveelheid een overschot en een tekort aflezen.

Vraag 1 — vraagfunctie gebruiken

Gegeven: Qv = -50P + 4.000

• Bij P = 20: Qv = -50 × 20 + 4.000 = 3.000

• Bij P = 60: Qv = -50 × 60 + 4.000 = 1.000

• De vraaglijn is dalend: hogere prijs → lagere gevraagde hoeveelheid

• Het getal -50 betekent: bij €1 prijsstijging daalt de vraag met 50 stuks

Gebruik hier het verschil tussen 'vraag' en 'gevraagde hoeveelheid': de functie zelf blijft gelijk, maar bij een andere prijs beweeg je langs de lijn.

Vraag 1 — omzet berekenen

Bij vraag 1d is de prijs €55.

Stap 1: bereken de afzet

Qv = -50 × 55 + 4.000 = 1.250

Stap 2: bereken de omzet

Omzet = prijs × afzet = 55 × 1.250 = €68.750

Belangrijk: omzet is niet hetzelfde als winst.

Benadruk dat leerlingen eerst altijd de hoeveelheid moeten berekenen voordat ze omzet kunnen uitrekenen.

Vraag 1e en 1f — effect van prijsstijging

Uit Qv = -50P + 4.000 volgt:

• Bij €1 prijsstijging daalt de vraag met 50 stuks

• Dus bij vraag 1e is het antwoord: 50 stuks minder

• Bij €12 prijsstijging: 12 × 50 = 600 stuks minder

• Dus bij vraag 1f is het antwoord: 600 stuks minder

Kijk steeds naar het getal voor P.

Vraag 2 — verschuiving van de vraaglijn

Nieuwe vraagfunctie: Qv = -50P + 6.000

• De vraag is gestegen

• Bij elke prijs worden nu 2.000 stuks meer gevraagd dan eerst

• De helling blijft gelijk: de lijn loopt nog steeds even steil

• Alleen de hele vraaglijn verschuift naar rechts

Mogelijke oorzaak:

• hoger inkomen

• meer populariteit

• meer consumenten

• hogere prijs van een concurrent

Laat zien dat alleen het vaste getal verandert van 4.000 naar 6.000. Dat wijst op een verschuiving van de lijn, niet op een beweging langs de lijn.

Vraag 3 — andere vraaglijn vergelijken

Nieuwe functie: Qv = -100P + 6.750

Bij P = 55:

Qv = -100 × 55 + 6.750 = 1.250

In vraag 1d was bij P = 55 ook:

Qv = 1.250

Dus:

• bij deze prijs blijft de gevraagde hoeveelheid gelijk

• de vraaglijn is wel steiler geworden

• prijsveranderingen hebben nu meer effect op de vraag

Als verdieping kun je noemen: bij een prijsstijging verliest Replay nu meer klanten dan eerst, en bij een prijsdaling wint het ook meer klanten.

Vraag 4 — aanbodfunctie gebruiken

Gegeven: Qa = 50P - 1.500

• Bij P = 35: Qa = 50 × 35 - 1.500 = 250

• Bij P = 70: Qa = 50 × 70 - 1.500 = 2.000

• De aanbodlijn is stijgend

• Het getal 50 betekent: bij €1 prijsstijging neemt het aanbod toe met 50 stuks

Koppel dit aan de economische logica: hogere prijs maakt produceren aantrekkelijker.

Vraag 5 — verschuiving van de aanbodlijn

Nieuwe aanbodfunctie: Qa = 50P - 1.000

• Het aanbod is gestegen

• Bij elke prijs worden nu 500 stuks meer aangeboden dan eerst

• De aanbodlijn verschuift naar rechts

• De helling blijft gelijk

Mogelijke oorzaak:

• lagere productiekosten

• goedkopere grondstoffen

• betere techniek

• subsidie voor producenten

Vraag 6 — marktevenwicht berekenen

Gebruik de functies uit vraag 1 en 4:

Qv = -50P + 4.000

Qa = 50P - 1.500

Stap 1: stel gelijk

-50P + 4.000 = 50P - 1.500

Stap 2: los op

5.500 = 100P → P = 55

Stap 3: vul in

Q = 50 × 55 - 1.500 = 1.250

Evenwicht: P = 55, Q = 1.250

Noem expliciet dat je de evenwichtshoeveelheid in beide functies mag invullen; de uitkomst moet gelijk zijn.

Vraag 7 — luxe tuinstoelen

Gegeven:

Qa = 1.000P - 10.000

Qv = -1.000P + 90.000

Stap 1: stel gelijk

1.000P - 10.000 = -1.000P + 90.000

Stap 2: los op

2.000P = 100.000 → P = 50

Stap 3: vul in

Q = 1.000 × 50 - 10.000 = 40.000

Evenwicht: P = 50, Q = 40.000

Vraag 8 — wereldsuikermarkt

Juiste stellingen bij bron 3:

• B De evenwichtsprijs is €250 per ton suiker

• D Bij P = 170 is er een vraagoverschot

• G Bij P = 300 is de gevraagde hoeveelheid 115 miljoen ton

Let op:

• boven de evenwichtsprijs ontstaat meestal aanbodoverschot

• onder de evenwichtsprijs ontstaat meestal vraagoverschot

De andere uitspraken vallen af doordat hoeveelheid, omzet of soort overschot niet klopt. Werk dat mondeling kort na.

Vraag 9 en 10 — huurwoningen

Bij bron 4 zijn juist:

• B evenwichtsprijs = €500

• D bij €400 is er een vraagoverschot van 250 woningen

• F bij €600 is er een aanbodoverschot van 125 woningen

Vraag 10:

• de aanbodlijn loopt verticaal

• het aantal woningen ligt op korte termijn vast

• bij een hogere huur komen er niet meteen huizen bij

Benadruk dat een verticale aanbodlijn betekent dat de aangeboden hoeveelheid niet verandert als de prijs verandert.

Vraag 1 toets — meer concurrentie

Oude vraaglijn: Q = -6P + 240

Meer concurrentie betekent:

• bij dezelfde prijs wordt minder gevraagd

• of consumenten reageren sterker op prijs

Passende vraaglijnen zijn:

• B Q = -6P + 200

• C Q = -8P + 240

Dus het antwoord is: B en C

A past bij een hogere vraag; D betekent minder sterke reactie op prijs maar niet per se meer concurrentie in deze context.

Vraag 2a — vaste kosten herkennen

Bij het jubileumfeest passen als vaste kosten bijvoorbeeld:

• huur van het sportpark en de weilanden

• gage van de populaire zanger

• huur van speelattracties

Verklaring:

Deze kosten veranderen niet door het aantal bezoekers. Of er nu meer of minder kaartjes worden verkocht, deze kosten blijven gelijk.

Als leerlingen andere voorbeelden noemen, controleer dan of de kosten echt onafhankelijk zijn van Q.

Vraag 2b — voorstel secretaris

Gegeven:

• vraag: Qv = -150P + 12.000

• totale kosten: TK = 10Q + 123.750

De secretaris kiest een prijs waarbij geen winst en geen verlies ontstaat.

Dan geldt:

TO = TK

Bij dit voorstel is in de opgave gegeven dat de prijs €25 is.

Dan hoort daarbij later een berekening van Q, TO en TK.

Deze slide zet de aanpak neer. Reken op de volgende slide het voorstel volledig uit zodat leerlingen de structuur zien: eerst Q, dan TO, dan TK.

Vraag 2b — totale kosten berekenen

Bij P = 25:

Stap 1: bereken Q

Q = -150 × 25 + 12.000 = 8.250

Stap 2: bereken TK

TK = 10 × 8.250 + 123.750

TK = 82.500 + 123.750 = €206.250

Dus de totale kosten bij het voorstel van de secretaris zijn €206.250.

Je kunt hier ook laten zien dat TO = 25 × 8.250 = €206.250, dus inderdaad quitte spelen.

Vraag 2b — voorstel locatiebeheerder

De locatiebeheerder wil een prijs waarbij:

aantal bezoekers = aantal plaatsen

Capaciteit: 6.000 bezoekers

Dus vul in de vraaglijn Q = 6.000 in:

6.000 = -150P + 12.000

-6.000 = -150P

P = 40

De toegangsprijs wordt dus €40.

Leg uit dat hier niet naar winst wordt gekeken, maar naar het exact vullen van de capaciteit.

Vraag 3a en 3b — Metolani

3a Drogisterijen: monopolistische concurrentie

• veel aanbieders

• winkels verschillen van elkaar

• productaanbod en service zijn niet helemaal gelijk

3b Metolani tot 1 januari 2027: monopolie

• Pil&Pill heeft het alleenrecht

• concurrenten mogen het product niet maken of verkopen

• er is dus één aanbieder van dit product

Maak onderscheid tussen de markt van de winkels en de markt van het specifieke medicijn.

Vraag 3c en 3d — omzet en vraaglijn

3c Aanpak omzet Nederland:

• totale gewenste omzet = €400 miljoen

• omzet Duitsland bereken je met bron 1

• daarna geldt:

omzet Nederland = 400 miljoen - omzet Duitsland

3d Alleen nog op recept bij apotheken:

• de vraaglijn verschuift naar links

• het product wordt moeilijker verkrijgbaar

• bij elke prijs zal minder worden gevraagd

Voor 3c is de exacte prijs uit bron 1 nodig. Laat leerlingen die eerst uit de grafiek aflezen bij 5 miljoen verpakkingen en dan vermenigvuldigen.

Vraag 4 en 5 — parkeermarkt

4 Juiste antwoord: B oligopolie

• er zijn maar twee parkeergelegenheden

• zij reageren op elkaars prijs

5a Het gaat om een homogeen goed

• bezoekers letten volgens bron 2 alleen op de prijs

• parkeren bij de ene of andere aanbieder is voor hen gelijkwaardig

5b Omzet kan stijgen als:

• de prijs daalt

• maar de afzet sterk genoeg stijgt

Koppel dit aan prijzenoorlog: aanbieders volgen elkaars prijsverlagingen.

Vraag 6 en 7 — tuinstoelen en lira

6a Een hogere omzet kan mogelijk met een andere prijs,

maar dat moet je in bron 3 aflezen door prijs × afzet te vergelijken.

6b Succesvolle reclame:

• de vraaglijn verschuift naar rechts

• bij elke prijs worden meer tuinstoelen gevraagd

7a en 7b Turkse centrale bank koopt dollars met lira's:

• er komt meer lira op de valutamarkt

• de aanbodlijn van de lira verschuift naar rechts

• de bank hoopt dat de koers van de lira daalt

Bij valuta werkt vraag en aanbod hetzelfde als bij goederen. Meer aanbod van lira betekent meestal een lagere prijs van de lira in dollars.

Begrippenlijst

vraaglijn - lijn die bij iedere prijs aangeeft hoeveel stuks consumenten willen kopen

aanbodlijn - lijn die bij iedere prijs aangeeft hoeveel stuks producenten willen verkopen

gevraagde hoeveelheid - het aantal stuks dat consumenten bij een bepaalde prijs willen kopen

aangeboden hoeveelheid - de hoeveelheid die aanbieders bij een bepaalde prijs willen verkopen

marktevenwicht - situatie waarin gevraagde en aangeboden hoeveelheid gelijk zijn

evenwichtsprijs - prijs waarbij vraag en aanbod aan elkaar gelijk zijn

evenwichtshoeveelheid - hoeveelheid die hoort bij de evenwichtsprijs

Begrippenlijst

vraagoverschot - de gevraagde hoeveelheid is groter dan de aangeboden hoeveelheid

aanbodoverschot - de aangeboden hoeveelheid is groter dan de gevraagde hoeveelheid

omzet - afzet × verkoopprijs

totale kosten - vaste kosten + variabele kosten

totale winst - totale opbrengst - totale kosten

vaste kosten - kosten die niet afhangen van de productieomvang

variabele kosten - kosten die wel afhangen van de productieomvang

Begrippenlijst

monopolie - marktvorm met één aanbieder

oligopolie - marktvorm met een paar aanbieders die de markt beheersen

monopolistische concurrentie - marktvorm met veel aanbieders van heterogene producten

volkomen concurrentie - marktvorm met veel aanbieders van homogene producten

homogeen product - product dat in de ogen van de consument gelijk is aan andere producten

heterogeen product - product dat volgens de consument afwijkt van andere producten

prijzenoorlog - aanbieders reageren op elkaars prijsverlagingen met nieuwe prijsverlagingen

Dit weten jullie nu:

• Je kunt met behulp van een vraaglijn de prijs en gevraagde hoeveelheid berekenen.

• Je kunt uitleggen hoe en wanneer de vraag verandert en wanneer de gevraagde hoeveelheid verandert

• Je kunt met behulp van gegevens en formules de aangeboden hoeveelheid bepalen.

• Je kunt met behulp van gegevens en formules de kosten, opbrengsten en winst berekenen.

• Je kunt met behulp van een grafiek (of formules) van vraag en aanbod het evenwicht op een markt, een overschot of tekort aflezen (of berekenen).

• Je kunt met behulp van de vergelijkingen van de vraag- en aanbodlijn het evenwicht op een markt, een overschot of tekort berekenen.

Huiswerk volgende les

• Huiswerk voor de volgende les:

  • Bestuderen: § 2.1 t/m § 2.3

  • Maken online: § 2.1, § 2.2 en § 2.3 Opdrachten en Test Jezelf

  • Maken uit het boek: § 2.6: 1 t/m 10

  • Stof voor het SO: § 2.1, § 2.2, § 2.3 en § 2.6