Een groep begeleiden (Persoonlijk begeleider maatschappelijke zorg mbo niveau 4, les 9)

E I G E N K O E R S

P E R S O O N L I J K B E G E L E I D E R M A A T S C H A P P E L I J K E Z O R G   ·   N I V E A U 4

Een groep begeleiden

Zeven cliënten, één activiteit en zeven verschillende behoeften. Hoe houd je de groep bij elkaar en heb je toch oog voor ieder apart?

Les 9  ·  Organiseert activiteiten voor een groep

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorZorg en welzijnMBOStudiejaar 1-3

In deze les zitten 17 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 37 min
Dit is niet oké

Introductie

Studenten Persoonlijk begeleider maatschappelijke zorg leren hoe ze een activiteit voor een groep cliënten voorbereiden, begeleiden en evalueren, welke fasen een groep doorloopt volgens Tuckman en hoe ze schakelen tussen groep en individu voor een goed groepsklimaat. Mbo niveau 4, werkproces P2-K1-W2, ongeveer 40 minuten.

Instructies

Werkbladen

Onderdelen in deze les

E I G E N K O E R S

P E R S O O N L I J K B E G E L E I D E R M A A T S C H A P P E L I J K E Z O R G   ·   N I V E A U 4

Een groep begeleiden

Zeven cliënten, één activiteit en zeven verschillende behoeften. Hoe houd je de groep bij elkaar en heb je toch oog voor ieder apart?

Les 9  ·  Organiseert activiteiten voor een groep

Over deze les: les 9 van de serie Eigen koers, beroepslessen voor de opleiding Persoonlijk begeleider maatschappelijke zorg (mbo niveau 4), ongeveer 40 minuten. Studenten leren hoe ze een activiteit voor een groep cliënten voorbereiden, uitvoeren en evalueren, welke fasen een groep doorloopt volgens Tuckman, en hoe ze schakelen tussen de groep en de individuele cliënt en zorgen voor een goed groepsklimaat.

Koppeling: kwalificatiedossier Maatschappelijke Zorg (crebo 23312, gewijzigd 2022), profiel Persoonlijk begeleider maatschappelijke zorg (crebo 25779). Werkproces P2-K1-W2 Organiseert en coördineert activiteiten voor een groep cliënten. Resultaat: activiteiten voor een groep cliënten zijn georganiseerd en de uitvoering is gecoördineerd; cliënten zijn begeleid tijdens activiteiten. Gedrag: maakt voor, tijdens en na de activiteit een juiste inschatting van de belastbaarheid van de cliënten; bereidt de activiteiten ruim op tijd voor; is duidelijk naar cliënten over regels en afspraken en spreekt cliënten waar nodig aan; is continu alert op een goed groepsklimaat en grijpt waar nodig tijdig in. Vakkennis: kan specialistische kennis van groepsdynamica toepassen. De body of knowledge noemt onder meer de definitie van de groep, groepsprocessen, communicatie in groepen en de stadia van groepsvorming van Tuckman.

Bronnen: kwalificatiedossier en body of knowledge, die de stadia van groepsvorming van Tuckman noemt; Tuckman (1965) over de vier fasen van groepsontwikkeling en Tuckman en Jensen (1977) over de vijfde fase.

Foto: Austin Ban (StockSnap), CC0 Image credit: Austin Ban (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 9

Na deze les:

1

Je kan een activiteit voor een groep cliënten voorbereiden, begeleiden en evalueren.

2

Je kan met de fasen van Tuckman uitleggen wat er in een groep gebeurt.

3

Je kan schakelen tussen de groep en de individuele cliënt en zorgen voor een goed groepsklimaat.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.

S T A R T V R A A G

LES 9

Wat lijkt jou het lastigst aan het begeleiden van een groep?

1

Iedereen erbij houden

2

Onrust of ruzie in de groep

3

Verschillen in tempo

4

Voor de groep staan

Startvraag: er is geen goed of fout. Laat de uitslag staan en vraag een paar studenten naar een voorbeeld van stage of uit een sportteam. Alle vier komen in deze les terug: de opbouw van een activiteit, de fasen van een groep, en schakelen tussen groep en individu.

K E R N B E G R I P

LES 9

Groepsdynamica

Alles wat er tussen de leden van een groep gebeurt: hoe ze met elkaar omgaan, welke rollen ze aannemen en hoe de sfeer verandert. Een groep is meer dan losse mensen bij elkaar.

Kernbegrip: het dossier vraagt dat je specialistische kennis van groepsdynamica kunt toepassen. In de maatschappelijke zorg begeleid je veel groepen: een woongroep, een groep op de dagbesteding, een kookclub, een herstelgroep. Cliënten beïnvloeden elkaar, positief en negatief. Wie dat ziet, kan op tijd bijsturen.

A C T I V I T E I T

LES 9

Een activiteit organiseren in vijf haltes

1

Kies een activiteit die past bij doelen en wensen.

2

Bereid voor: materialen, ruimte, budget en uitleg.

3

Start met uitleg, voorbeelden en keuzes.

4

Begeleid: let op de groep en op ieder apart.

5

Evalueer en rapporteer wat je zag.

Schat vooraf, tijdens en na de activiteit in wat elke cliënt aankan.

Uitleg: deze haltes volgen het werkproces. Je kiest een activiteit op basis van de mogelijkheden, wensen en behoeften van de cliënten en het budget. Je zorgt dat materialen en gereedschap klaarliggen en informeert de cliënten vooraf. Bij de start geef je uitleg of instructie en laat je voorbeelden, keuzemogelijkheden en alternatieven zien. Tijdens de activiteit bewaak je de voortgang en de groepsregels. Na afloop rapporteer je veranderingen in gedrag aan het multidisciplinair team. Voorbeelden uit het dossier: muziek maken, een sportdag, een dagje uit of producten maken in een atelier.

V R A A G

LES 9

Roos start een kookactiviteit met zes cliënten van de dagbesteding. Wat doet ze als eerste?

A

Ze legt uit wat ze gaan doen en laat keuzes zien

B

Ze verdeelt de taken en laat iedereen beginnen

C

Ze laat iedereen zelf iets uit de kast pakken

D

Ze kookt alles voor en laat het daarna zien

Antwoord: A. Volgens het werkproces geef je bij de start uitleg of instructie en laat je voorbeelden, keuzemogelijkheden en alternatieven zien. Zo weet iedereen wat er gaat gebeuren en kan elke cliënt een taak kiezen die past. Taken verdelen zonder overleg neemt de keuze weg. Zelf iets laten pakken zonder uitleg geeft onrust. Alles voorkoken laat cliënten niets zelf doen.

T U C K M A N

LES 9

Vijf fasen van een groep

  • Forming: kennismaken, onzeker, afwachten.

  • Storming: botsingen over rollen en regels.

  • Norming: afspraken maken, er groeit samenhang.

  • Performing: de groep werkt samen aan het doel.

  • Adjourning: afronden en afscheid nemen.

Uitleg: Bruce Tuckman beschreef in 1965 vier fasen van groepsontwikkeling. In 1977 voegde hij samen met Mary Ann Jensen de vijfde fase toe: adjourning, het afscheid. Groepen gaan niet altijd netjes van fase naar fase: bij een nieuw groepslid of een nieuwe begeleider kan een groep terugvallen. Wat betekent dit voor jou? In de beginfase geef je veel structuur en duidelijkheid. Bij botsingen bemiddel je en maak je samen afspraken. Hoe verder de groep is, hoe meer ruimte je de groep zelf geeft. Let op het afscheid: voor cliënten die al veel verlies hebben meegemaakt, kan dat zwaar zijn.

Foto: Brodie Vissers (StockSnap), CC0 Image credit: Brodie Vissers (StockSnap), CC0

V R A A G

LES 9

Een nieuwe wandelgroep loopt drie weken. Er wordt gemopperd over het tempo en twee cliënten willen allebei voorop. In welke fase zit de groep?

A

Forming

B

Storming

C

Norming

D

Performing

Antwoord: B. Mopperen over het tempo en strijd om wie voorop loopt, zijn botsingen over rollen en regels: storming. In de forming-fase zijn mensen nog afwachtend. In de norming-fase zijn er al afspraken en groeit samenhang. In de performing-fase werkt de groep vanzelf samen. Vraag: wat doe jij als persoonlijk begeleider in deze fase? Bijvoorbeeld samen afspraken maken over tempo en wie voorop loopt.

S C H A K E L E N

LES 9

De groep en ieder apart

De groep

  • Een duidelijke start en vaste afspraken

  • Iedereen heeft een rol

  • Let op de sfeer: wie valt buiten de boot?

De cliënt apart

  • Stem af op tempo en belastbaarheid

  • Werk aan persoonlijke doelen

  • Let op stemming: wie heeft een slechte dag?

Uitleg: het dossier vraagt dat je flexibel en continu schakelt tussen de individuele cliënt en de groep. Je observeert de groepsdynamiek en het gedrag van cliënten en reageert daarop. Je maakt voor, tijdens en na de activiteit een inschatting van de belastbaarheid. Een activiteit is ook een kans om aan persoonlijke doelen uit het ondersteuningsplan te werken, bijvoorbeeld samenwerken of iets afmaken. Stemmingswisselingen herken je op tijd en je speelt erop in.

K E R N B E G R I P

LES 9

Groepsklimaat

De sfeer in een groep: voelen de leden zich veilig, gezien en welkom? Een goed groepsklimaat helpt cliënten om mee te doen en nieuwe dingen te proberen.

Kernbegrip: het dossier vraagt dat je een goed groepsklimaat bevordert, er continu alert op bent en tijdig ingrijpt. Dat doe je met duidelijke regels en afspraken, door cliënten waar nodig aan te spreken, door opbouwende feedback te geven en door iedereen een rol te geven. Ingrijpen betekent niet straffen: vaak is het genoeg om een regel te benoemen of iemand even apart te nemen.

C A S U S

LES 9

Dagbesteding, verstandelijke beperking, Sem (19) en Lieke (52)

Een groep van zeven cliënten maakt kerststukjes voor de verkoop in de buurtwinkel. Sem werkt snel en wil het meeste maken. Hij maakt grapjes over Lieke, die rustig en precies werkt.

Lieke wordt steeds stiller en legt haar werk neer. Twee anderen lachen mee met Sem.

Groep en individu

Bespreek in tweetallen: wat zie je in de groep gebeuren? Wat doe je voor de groep, wat voor Sem en wat voor Lieke?

Opdracht: ongeveer 8 minuten, in tweetallen. Voorbeeld: de sfeer wordt onveilig voor Lieke, en de groep volgt Sem. Voor de groep: benoem de afspraak dat iedereen in zijn eigen tempo werkt en dat we elkaar niet uitlachen. Voor Sem: spreek hem rustig aan en geef hem een rol die bij zijn tempo past, bijvoorbeeld materialen klaarleggen of de stukjes inpakken. Voor Lieke: geef aandacht aan haar werk en benoem wat goed gaat. Na afloop rapporteer je wat je zag aan het team.

Hulp voor wie vastloopt: maak drie kolommen, groep, Sem en Lieke, en schrijf bij elk één ding dat je ziet en één ding dat je doet.

Extra voor snelle studenten: in welke fase van Tuckman zit deze groep? Leg uit.

V R A A G

LES 9

Je ziet dat Lieke stil wordt na de grapjes van Sem. Wat doe je tijdens de activiteit?

A

Je stuurt Sem naar een tafel apart

B

Je wacht af tot het vanzelf overgaat

C

Je zegt Lieke iets sneller te werken

D

Je benoemt de afspraak en steunt Lieke

Antwoord: D. Je grijpt tijdig in voor het groepsklimaat: je benoemt de afspraak voor de hele groep en geeft Lieke aandacht. Sem apart zetten kan nodig zijn als het niet stopt, maar is geen eerste stap en maakt hem de zondebok. Afwachten laat Lieke in de steek. Lieke laten versnellen legt het probleem bij haar en gaat voorbij aan wat zij aankan.

W A T D E N K J I J ?

LES 9

Een cliënt wil niet meedoen met de groepsactiviteit. Hoe ga je daarmee om?

Open vraag, voorbeeldantwoord: vraag eerst rustig waarom niet. Misschien is de activiteit te druk, te moeilijk of past ze niet bij de wensen van de cliënt. Bied een alternatief of een andere rol aan, zoals helpen klaarzetten of eerst kijken. Respecteer een nee, maar blijf uitnodigen. Bespreek het later met de cliënt en het team als het vaker gebeurt: past de activiteit nog bij de doelen in het ondersteuningsplan?

S T E L L I N G

LES 9

Bij een activiteit voor de verkoop gaat het resultaat voor: de producten moeten goed zijn.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Een goed product geeft trots en het dossier noemt ook afspraken met klanten over het resultaat. Maar de activiteit is er in de eerste plaats voor de ontwikkeling en het welbevinden van de cliënten. Je zoekt een balans: taken die passen bij wat iedereen kan, zodat het product goed wordt en iedereen kan bijdragen. Sluit af met de startvraag: wat vond je het lastigst, en weet je nu beter hoe je het aanpakt?

T E R U G B L I K

LES 9

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Een activiteit organiseren

2

Fasen van een groep

3

Groep en individu

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Wet zorg en dwang en ethische dilemma's

Mag je een cliënt tegenhouden als hij zichzelf in gevaar brengt? Volgende les leer je wat de Wet zorg en dwang zegt en hoe je omgaat met ethische dilemma's.

  • Je kan uitleggen wat onvrijwillige zorg is en voor wie de Wet zorg en dwang geldt.

  • Je kan de stappen noemen die nodig zijn voordat onvrijwillige zorg mag, volgens het principe nee, tenzij.

Volgende les: les 10 van de serie, profiel P2-K1.

Klik hier

Image credit: LessonUp