Thema 11 BS 2: Transport in planten

• Biologie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 5

Thema 11 Planten

BS 2: Transport in planten

Planning van vandaag:

Aan het eind van de les…

… kan je beschrijven hoe planten water met voedingszouten opnemen, transporteren en afgeven.

... kan je beschrijven hoe huidmondjes de gaswisseling van planten reguleren en hoe de opname van koolstofdioxide in relatie staat met de afgifte van water.

Nieuwe termen:

anorganische en organische sapstroom - wortelharen - worteldruk - waterpotentiaal - capillaire werking - cohesie - adhesie - verdamping - huidmondjes - 

Welke vaten zijn verantwoordelijk voor de anorganische sapstroom?

1. bastvaten
2. houtvaten

Welke onderdelen vervoeren organische stoffen?

1. bastvaten
2. houtvaten

Wat is juist?

Let op, het is een dwarsdoorsnede.
Wat vind je wel in een bastvat, maar niet in een houtvat?

A

B

C

1. A: Houtvaten B: Bastvaten C: Parenchym
2. A: Bastvaten B: Parenchym C: Houtvaten
3. A: Houtvaten B: Parenchym C: Bastvaten
4. A: Bastvaten B: Houtvaten C: Parenchym

Parenchymcellen zijn veelzijdige, levende plantencellen met dunne, primaire celwanden, die fungeren als vulweefsel en gespecialiseerde functies vervullen zoals fotosynthese (in bladeren), opslag van reservestoffen (zetmeel, water) en wondheling

Sapstromen

Anorganisch: 

• Water en zouten
• Houtvaten (xyleem)

Organisch: 

• Glucose en andere organische stoffen
• Bastvaten (floeem)

zie binas 81E

Water en mineralen opname

Hout- en bastvaten bevinden zich in de wortel in de centrale cilinder

Daaromheen ligt een laag endodermis

• Deze cellen bevatten een kurkbandje: bandje van Caspary

--> selectieve opname van stoffen

Wortelharen

Epidermiscellen groeien uit tot wortelharen

--> groter oppervlak

--> sneller opname water en mineralen

Wortelharen

Epidermiscellen groeien uit tot wortelharen

--> groter oppervlak

--> sneller opname water en mineralen

Watertransport wortelcellen

• Bij kurkbandjes actief transport via celmembraan
  
• Hoge osmotische waarde in centrale cilinder
• Osmose naar centrale cilinder
• Kurkbandjes verhinderen terugstromen water
• Water in houtvat stijgt --> worteldruk

Actief transport van mineralen

Waterpotentiaal

= druk nodig om water te verplaatsen

Afhankelijk van:

• Osmotische waarde van een cel: meer opgeloste stoffen --> negatieve osmotisch potentiaal
• Drukpotentiaal (turgordruk): meer vocht in een cel --> positieve drukpotentiaal
• Water beweegt van hoog naar laag waterpotentiaal

Waterpotentiaal

= druk nodig om water te verplaatsen

Afhankelijk van:

• Osmotische waarde van een cel: meer opgeloste stoffen --> negatieve osmotisch potentiaal 
• Drukpotentiaal (turgordruk): meer vocht in een cel --> positieve drukpotentiaal
• Water beweegt van hoog naar laag waterpotentiaal

Capillaire werking

Samen met verschil in waterpotentiaal zijn deze 

krachten sterker dan de zwaartekracht

Cohesie: 

aantrekkingskracht van watermoleculen 

onderling door polariteit

Adhesie:

'plakken' van watermoleculen aan 

wand van het houtvat 

(H-bruggen dus)

Huidmondjes

• Regelen verdamping
• Afname turgor sluitcellen door watertekort zorgt voor vormverandering waardoor huidmondje dicht gaat
• Kan ook onder invloed van licht en CO2

Houtvaten (Xyleem)

• Watertransport door verdamping, capillaire werking en waterpotentiaal
• Sapstroom van beneden naar boven
• In zomer vooral verdamping, in lente vooral worteldruk

Bastvaten (Floeem)

• Bevat vooral suiker (assimilatieproducten)
• Variabele richting sapstroom, van suikerbron naar plek waar suiker nodig is of opgeslagen wordt
• Vaak naar beneden; in de lente omhoog. 

Een plantencel wordt in zuiver water (gedestilleerd) gelegd. De druk in de cel is 0,3 MPa en de druk van de opgeloste deeltjes in de cel is 0,163 MPa. Leg met behulp van een berekening uit hoe het water zich verplaatst.

In de winter wordt zout gestrooid op de wegen. Beinvloed dit de wateropname van bermplanten? Zo ja, hoe dan? Zo nee, waarom niet?

transport in houtvaten gebeurt door

1. luchtverversing, capillaire werking en worteldruk
2. verdamping, capillaire werking en worteldruk
3. verdamping, capillaire werking en wortels
4. verdamping, capillairen en worteldruk

Op een zomerse dag met veel wind neemt de plant meer water op dan normaal. Waardoor?

1. Meer zuigkracht van de bladeren
2. Meer worteldruk
3. Meer capillaire werking
4. Geen van allen

Het transport van water, dat een boom uit de grond heeft opgenomen, stopt als de boom zijn bladeren laat vallen. Welke kracht valt weg door het ontbreken van de bladeren?

1. capillaire werking
2. worteldruk
3. verdamping
4. adhesie

Welke proces is geen belemmering voor de wateropname van een plant?

1. Een schimmelinfectie in de houtvaten
2. Gesloten huidmondjes
3. Doorgesneden bastvaten
4. Een hoge osmotische waarde in het grondwater

Een pantoffeldiertje neemt water op door osmose. Waar is de waterpotentiaal dan het hoogst?

1. in het pantoffeldiertje
2. buiten het pantoffeldiertje
3. binnen en buiten het pantoffeldiertje is waterpotentiaal gelijk

En waar is de osmotische waarde dan het hoogst?

1. in het pantoffeldiertje
2. buiten het pantoffeldiertje
3. binnen en buiten het pantoffeldiertje is osm. waarde gelijk

Als een wortel (peen) in het voorjaar zijn eerste bladeren krijgt. Hoe wordt de suiker dan vervoerd?

1. via de houtvaten omlaag
2. via de bastvaten omlaag
3. via de houtvaten omhoog
4. via de bastvaten omhoog

Waardoor ontstaat stroming in bastvaten?

1. Door osmose en drukverschil
2. Alleen door osmose
3. Door verdamping van water
4. Door plasmastroming

Antwoord;

Aan de slag

Maak opdrachten 13 t/m 19 + 21 + 23

van BS 2: Transport in planten