4. Indonesië wordt onafhankelijk (1918-1949)

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo g, t, mavo
• Leerjaar 3,4

Introductie

Aan het eind van deze presentatie kun je herkennen en uitleggen op welke manier Indonesië onafhankelijk werd en hoe Nederland hiermee omging.

De koloniale relatie tussen Nederland en Indonesië

4. Indonesië wordt onafhankelijk (1918-1949)

Pak je iPad

Zet de iPad op niet storen

Start Lessonup op

Vanaf ongeveer 1900 vonden veel Nederlanders dat Nederland niet alleen moest verdienen aan Indonesië. Nederland moest het land ook helpen met bijvoorbeeld onderwijs en ziekenzorg. Onder welke naam staan deze plannen bekend?

A

batig slot

B

ethische politiek

C

kolonisatie

D

Na 1870 kreeg Nederland meer macht in Indonesië. Met welk gevolg kreeg Nederland al snel te maken?

A

Er werd meer gevochten tussen Indonesiërs onderling.

B

Er werd minder vaak gevochten tussen Nederlanders en Indonesiërs.

C

Het verzet van de Indonesiërs tegen de Nederlanders nam toe.

D

Tussen 1900 en 1945 groeide het nationalisme in Indonesië. Welke oorzaak voor de groei van het nationalisme is juist:

A

de invoering van de Ethische Politiek

B

de Nederlandse belofte van onafhankelijkheid

C

de toename van de Indonesische bevolking

D

Leerdoel

Aan het eind van deze presentatie kun je herkennen en uitleggen op welke manier Indonesië onafhankelijk werd en hoe Nederland hiermee omging.

Teleurstelling bij Indonesische nationalisten

• De Volksraad heeft weinig invloed

• Jongeren krijgen meestal niet de goede baan waarvoor ze zijn opgeleid

• Uit alles blijkt: voorlopig nog geen onafhankelijkheid, het bevalt de Nederlands wel in Indië (Tempo Doeloe)

Gevolgen

• Radicalisering: geen samenwerking meer met de Nederlanders

• (Gewapende) strijd voor onafhankelijkheid, bijvoorbeeld met een opstand

• Partai Kommunis Indonesia (PKI)

• Partai Nasional Indonesia (PNI)

Reactie Nederland

• Partijen worden verboden: PKI (1927), PNI (1931)

• Leiders worden gevangen gezet: Soekarno en Hatta (PNI)

• Alleen gematigde groepen werden toegestaan

De Japanse bezetting

• Strijd tussen Nederland en Japan duurde van januari-maart 1942

• Veel Nederlanders worden gevangen gezet in de interneringskampen (Jappenkampen)

• Soekarno en Hatta (vrijgelaten) gaan samenwerken met de Japanners (in ruil voor onafhankelijkheid)

Jappenkampen

Interneringskampen in het door Japan bezette Nederlands-Indië

Leven in de Jappenkampen (1)

• Kampen voor zowel krijgsgevangenen als burgers; mannen en vrouwen

• Lijfstraffen

• Honger (bubur atji: "stijfselpap")

• Dwangarbeid (bijvoorbeeld werken aan de beruchte Dodenspoorlijn: Birmaspoorlijn)

Leven in de Jappenkampen (2)

• Slechte hygiëne en huisvesting

• Ziekte (dysentrie = zware diarree)

• Gedwongen prostitutie (Troostmeisjes)

• Ongeveer 25.000 Nederlanders zijn omgekomen in de Jappenkampen

Honger

Slechte hygiëne en huisvesting

Wat was de oorzaak van Indonesisch nationalisme in de jaren 20 en 30?

A

Ethische Politiek

B

Cultuurstelsel

C

Japanse bezetting

D

Bersiapperiode

Door de Japanse bezetting van Indonesië werden de mensen in Indonesië:

A

Nationalistischer

B

Kwaad op de Japanners

C

Kwaad op de Nederlanders

D

Waarom kregen de Japanse bezetters de steun van Soekarno?

A

Soekarno hoopte met hulp van Japan het eiland Java te bezetten

B

Soekarno hoopte dat de Japanners Indonesië onafhankelijk zou geven

C

De Japanners besloten in 1942 dat Indonesië onafhankelijk werd

D

De Japanners behandelden de Indonesische bevolking goed

Hoe denken veel Indonesiërs over de Nederlanders tijdens de Japanse bezetting?

A

Ze zijn nog steeds heel machtig

B

Ze zijn toch echt niet zo machtig

C

Indonesie werd niet bezet

D

Als vrienden die gevangen zitten

Wat gebeurde er tijdens de Japanse bezetting met de meeste Nederlanders?

A

Geëxecuteerd

B

Teruggestuurd naar Nederland

C

Gevangen gezet in kampen

D

Dienen in het Japanse leger

Hoe was de Japanse bezetting voor de Indonesiërs?

A

goed, want die kregen onafhankelijkheid.

B

slecht, want die moesten dwangarbeid leveren.

C

D

Indonesiërs keerden zich na de Japanse bezetting tegen het herstel van de Nederlandse koloniale heerschappij.

A

Waar

B

Niet waar

C

D

Capitulatie van Japan

15 augustus 1945

Let op: deze foto is van 2 september 1945 

(officiële ondertekening)

Soekarno roept de onafhankelijk uit

17 augustus 1945

Waarom is dit mogelijk?

• Nederlanders zitten nog in de kampen

• Geen Nederlands leger in de buurt

• Japans leger moet toezicht houden op de orde

• Pedoema’s (nationalistische jongeren) beheersen de straten

Bersiap-periode

• najaar 1945-voorjaar 1946

• Gezagsvaccuüm: onduidelijk wie écht de macht heeft, daardoor kunnen pedoema's hun gang gaan (zonder dat er wordt ingegrepen)

• zeer gewelddadige periode met duizenden slachtoffers (vooral Nederlanders en pro-Nederlandse groepen)

En nu...?

• Engelsen zijn in de buurt, maar hebben geen zin in nieuwe oorlog: Nederland moet het zelf maar oplossen

• Nederland wil de onafhankelijke republiek Indonsië helemaal niet erkennen.

• Nederlander wil niet praten met Soekarno (verrader en opstandeling)

Akkoord van Linggadjati

• Wapenstilstand

• Nederland erkent de Republiek Indonesië op Java, Sumatra en Madoera

• Oprichting Verenigde Staten van Indonesië (met Nederland): de koningin is staatshoofd

• 15 november 1946

Het Akkoord van Linggadjati mislukt

• Zowel Nederland als Indonesië zijn er eigenlijk niet gelukkig mee

• Nederland past akkoord (via de Tweede Kamer) eenzijdig aan

• In Indonesië laait het geweld weer op

• Nederland zegt de overeenkomst op 20 juli 1947 op

1e Politionele actie 

(juli 1947-januari 1948)

• Operatie Product (Agresi 1): herstellen van het Nederlandse gezag

• Bewuste keuze voor de naam 'politionele' actie en niet voor het woord 'militair', of 'oorlog'

• Militair een succes, politiek niet: Republiek bleef bestaan en er kwam veel kritiek uit het buitenland

2e Politionele actie 

(december 1948-januari 1949)

• Operatie Kraai (Agresi 2): vernietigen Republiek Indonesië en leiders gevangen nemen

• Nederland wilde snel afrekenen met onrust in Nederlands-Indië: kostte teveel geld

• Ook nu weer, militair gezien, een succes (let op: op grote schaal zijn oorlogsmisdaden begaan)

Indonesië wordt onafhankelijk

• Grote druk op Nederland: Verenigde Staten dreigen met het stopzetten van het Marshallplan

• Nieuwe onderhandelingen: Indonesië zal onafhankelijk worden én er komt een Nederlans-Indonesische Unie

• Soevereiniteitsoverdracht op 27 december 1949

Republik Indonesia

Relatie met Nederland blijft echter moeilijk: 

veel discussies over o.a.: de Molukken, mensenrechten en ontwikkelingshulp.

(De Nederlands-Indonesische Unie bestaat tot 1956)

Video

NOS op 3: 

Het eeuwenlange geweld in Nederlands-Indië

Begrippen uit deze les

• nationalisme

• Akkoord van Linggadjati

• politionele acties

• Soevereiniteitsoverdracht

• Bersiap

• 
  
  
  

Personen uit deze les

• Soekarno

• Hatta

Jaartallen uit deze les

• 15 augustus 1945: capitulatie van Japan

• 17 augustus 1945: Soekarno roept de onafhankelijk uit

• najaar 1945-voorjaar 1946: Bersiap-periode

• 1946: Akkoord van Linggadjati

• juli 1947-januari 1948: 1e Politionele actie 

• december 1948-januari 1949: 2e Politionele actie 

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd

Stel 1 vraag over iets dat je in dit hoofdstuk nog niet zo goed hebt begrepen.