§2.4 Kustvormen

H O O F D S T U K 2 · V A N D E B E R G E N N A A R D E Z E E

2.4

Kustvormen

Hoe bouwen golven, wind en planten een kust op, en hoe breken ze die af?

Gemaakt bij De Geo 2 havo, 10e editie

1 / 22
volgende
Slide 1: Slide
newEditorAardrijkskundeMiddelbare schoolhavo

In deze les zitten 22 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Hoe bouwen golven, wind en planten een kust op of breken ze die af? Leerlingen leren het verschil tussen een afbraakkust en een aanslibbingskust, zien Nederlandse kustplekken op de kaart en oefenen met de geofactoren. Instructie van ongeveer 20 minuten.

Onderdelen in deze les

H O O F D S T U K 2 · V A N D E B E R G E N N A A R D E Z E E

2.4

Kustvormen

Hoe bouwen golven, wind en planten een kust op, en hoe breken ze die af?

Gemaakt bij De Geo 2 havo, 10e editie

Welkom bij Kustvormen. Laat de foto zien: hoge golven tegen een rotskust bij Portland Bill in Engeland. Vraag: wat doet de zee hier met het land? ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Chris Meads / Unsplash

2.4

Kustvormen

Dit leer je

Je kunt uitleggen hoe golven, wind en planten een kust afbreken of opbouwen.

Lees het doel voor. De les heeft drie delen: golven, twee soorten kust, en de geofactoren. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Kustvormen

A C T I V E R E N

Wat weet je al over kusten en de zee?

Laat de klas woorden intikken: strand, duin, golven, storm, dijk, klif. Zet de woorden die terugkomen op het bord; ze komen straks terug. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Kustvormen

T E R U G B L I K

Uit: §2.1 De vorming van de Alpen

Wat is sedimentatie?

A

Het afzetten van materiaal dat is meegevoerd

B

Het wegslijten van gesteente door water, wind of ijs

C

Het smelten van gesteente diep in de aarde

D

Het opschuiven van een gebergte

Goed is A. B is erosie (dat kennen ze uit klas 1). Bij een kust gebeurt allebei: de zee breekt af (erosie) en zet af (sedimentatie). ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Kustvormen

Golven worden door wind gemaakt

Een golf is een beweging van het wateroppervlak die ontstaat doordat de wind over het water waait.

Hoe harder de wind waait (de windkracht) en hoe groter het water waarover hij waait (de fetch), hoe hoger de golven.

Stormachtige zee · bij storm krijgen golven veel kracht

Vergelijk met een steentje in een vijver: hoe harder je gooit, hoe groter de kringen. Fetch is de afstand waarover de wind over open water waait. Op de Noordzee is die groot, in een kleine plas klein. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Eric Prouzet / Unsplash

2.4

Kustvormen

Twee soorten golven

Opbouwende golf

Sterke aanrollende kracht, zwakke terugtrekkende kracht. De golf brengt zand naar de kust en laat het daar achter.

Meestal klein, op rustige dagen.

Afbrekende golf

Sterke terugtrekkende kracht. De golf trekt zand en ander materiaal van de kust weg.

Meestal groot, op stormachtige dagen.

Het verschil zit in de energie: wat is sterker, het aanrollen of het terugtrekken? Vraag welke golf bij de foto van de storm hoort. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Kustvormen

V R A A G 1

Welke factor heeft de grootste invloed op de hoogte van golven?

A

De diepte van de zee

B

De temperatuur van het water

C

De windkracht

D

De aanwezigheid van kustduinen

Goed is C. Hoe harder de wind, hoe hoger de golven. Diepte en temperatuur bepalen de golfhoogte niet; duinen liggen op het land, en worden pas door golven geraakt. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

Opbouwende of afbrekende golf?

2.4

Kustvormen

V R A A G 2

Opbouwende golf

Afbrekende golf

Rustige dag

Zware storm

Sterk terugtrekken

Sterk aanrollen

Rustige dag en sterk aanrollen horen bij de opbouwende golf; zware storm en sterk terugtrekken bij de afbrekende. Laat een leerling uitleggen waarom. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Kustvormen

Afbraakkust en klifkust

Op een afbraakkust breken krachtige golven zand en rotsen weg. De kustlijn gaat langzaam achteruit.

Een voorbeeld is de klifkust. Een klif is een steile rotswand die ontstaat doordat golven tegen de voet van de rots slaan.

Seven Sisters, Engeland · krijtkliffen aan het Kanaal

Laat zien dat de rotswand loodrecht staat en dat de zee onderaan zit. Erosie kennen ze uit klas 1; de voorkennis-kaart geeft de herinnering. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: cmnwamarah / Unsplash

2.4

Kustvormen

Zo ontstaat een klif

Een klif groeit niet in één keer. Het gaat stap voor stap.

1

Golven slaan

Golven beuken steeds tegen de voet van de rots.

2

Gesteente slijt

De voet van de rots slijt weg: erosie.

3

Rots stort in

Een deel van de rotswand stort in. De kustlijn gaat verder achteruit.

Het afgebroken materiaal komt in zee terecht en wordt door de golven meegenomen.

Teken de drie stappen op het bord als een dwarsdoorsnede. Let op: de klif wordt niet hoger, de kustlijn schuift landinwaarts. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Kustvormen

Aanslibbingskust met strand

Bij een aanslibbingskust brengen golven zand en ander materiaal naar de kust en laten het daar achter. Zo groeit de kust.

Zo'n kust heeft vaak een breed strand. Het strand is de zandvlakte langs de zee. Waar de golven breken op het ondiepe strand heet dat branding.

Strand bij Domburg, Zeeland · zand dat de zee heeft aangevoerd

Het tegenovergestelde van de klifkust: hier bouwt de zee op. Branding is de breking van golven wanneer ze de ondiepe kust naderen. Vraag of ze de witte schuimlijnen op een strand kennen. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Felix / Unsplash

2.4

Kustvormen

Duinen op Terschelling · helmgras houdt het zand vast

Kustduinen

Kustduinen ontstaan als de wind zand van het strand blaast. Het zand blijft liggen achter obstakels, zoals planten of stenen.

Zo wordt een zandhoop steeds hoger. Planten houden het zand vast.

Hier werken wind en planten samen. Zonder planten waait het zand weer weg. Dat is meteen een voorbeeld voor de geofactoren verderop. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Alan Wouda / Unsplash

2.4

Kustvormen

Aanslibbingskust in Nederland

L E G E N D A

1

2

3

4

1

Terschelling: brede stranden en kustduinen

2

Domburg: strand en duinen in Zeeland

3

Haarlem: ligt op een strandwal, een oude zandrug op het land

4

Den Haag: ook op een strandwal gebouwd

Een strandwal is een langgerekte zandrug op het land, een oude strandlijn. Een zandbank ligt onder water.

Let op: een strandwal wordt vaak verward met een zandbank in zee. Dat klopt niet. Een strandwal is een oude strandlijn die nu op het land ligt; Haarlem en Den Haag staan erop. Een zandbank ligt onder water. Laat de punten op de kaart zien: de Nederlandse kust is grotendeels een aanslibbingskust. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Natural Earth (public domain), drawn for LessonUp

2.4

Kustvormen

O N T H O U D

Afbraakkust: golven slijten de kust weg (erosie), bijvoorbeeld een klif. Aanslibbingskust: golven zetten zand af (sedimentatie), er ontstaan stranden en duinen.

Laat de klas dit zelf in eigen woorden herhalen voor de volgende vragen. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

Welke kust hoort erbij?

2.4

Kustvormen

V R A A G 3

Afbraakkust

Aanslibbingskust

Klif

Breed strand

Kustduin

Instortende rotswand

Strandwal

Kustlijn gaat achteruit

Afbraakkust: klif, instortende rotswand, kustlijn gaat achteruit. Aanslibbingskust: breed strand, kustduin, strandwal. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Kustvormen

V R A A G 4

Wat is branding?

A

De opbouw van kustduinen door de wind

B

Het proces van sedimentatie langs de kust

C

De breking van golven als ze de ondiepe kust naderen

D

Het verzilten van de bodem

Goed is C. A is een kustduin, B is sedimentatie, D heeft met zout water in de grond te maken. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Kustvormen

V R A A G 5

Een kust heeft een breed strand en hoge duinen. Welk kusttype is dit? Leg uit.

Model: een aanslibbingskust. De golven brengen zand naar de kust en laten het daar achter; de wind blaast het zand op en planten houden het vast, zodat duinen ontstaan. Mag ook: zonder het woord wind. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Kustvormen

Geofactoren: water, lucht en leven

Geofactoren zijn de natuurlijke onderdelen die samen een landschap vormen.

Hydrosfeer

Het water. Het water vormt de golven zelf.

Atmosfeer

De lucht. De wind bepaalt de kracht en richting van de golven.

Biosfeer

Het leven. Planten houden zand vast en helpen duinen te vormen.

Hydro = water, atmo = lucht, bio = leven. De drie werken samen: wind (atmosfeer) maakt golven (hydrosfeer), en planten (biosfeer) houden het zand vast. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

Bij welke sfeer hoort het?

2.4

Kustvormen

V R A A G 6

Hydrosfeer

Atmosfeer

Biosfeer

Golven

Helmgras op een duin

Wind op de Noordzee

Zeewater

Storm

Struiken achter het strand

Hydrosfeer: golven, zeewater. Atmosfeer: wind op de Noordzee, storm. Biosfeer: helmgras, struiken. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

1

Planten houden het zand vast

2

De zandhoop wordt steeds hoger

3

De wind blaast zand van het strand

4

Het zand blijft liggen achter planten of stenen

2.4

Kustvormen

V R A A G 7

Zet in de goede volgorde: zo ontstaat een duin.

Dit is het exit-onderdeel over wind en planten. De volgorde zoals hierboven. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Kustvormen

V R A A G 8

Wat is het verschil tussen een afbraakkust en een aanslibbingskust?

Model: bij een afbraakkust slaan krachtige golven tegen de kust en breken die af (erosie), waardoor kliffen ontstaan. Bij een aanslibbingskust brengen golven zand naar de kust en laten het daar achter (sedimentatie), waardoor stranden en duinen ontstaan. Goed als erosie en sedimentatie allebei genoemd worden. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Kustvormen

Begrippen

Fetch

Afstand waarover de wind over het water waait

Windkracht

Hoe hard de wind waait

Opbouwende golf

Sterk aanrollend, brengt zand naar de kust

Afbrekende golf

Sterk terugtrekkend, voert zand van de kust weg

Afbraakkust

Kust die door golven wordt afgebroken

Klifkust

Afbraakkust met steile rotswanden (kliffen)

Aanslibbingskust

Kust die door aangevoerd zand groeit

Strand

Zandvlakte langs de zee

Branding

Breken van golven op de ondiepe kust

Kustduin

Zandheuvel, opgeblazen en vastgehouden door planten

Strandwal

Oude strandlijn op het land, een zandrug

Hydrosfeer

Het water (geofactor)

Atmosfeer

De lucht (geofactor)

Biosfeer

Het leven (geofactor)

Loop de begrippen kort langs; elk is op een dia uitgelegd. Geofactor staat op de dia over water, lucht en leven. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash