Week 39 Tekstverbanden herkennen 2

Tekstverbanden in een tekst

1 / 41
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolvwoLeerjaar 2

In deze les zitten 41 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 135 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Tekstverbanden in een tekst

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoel

Ik kan tekstverbanden herkennen aan de hand van signaalwoorden.

Deze slide heeft geen instructies

Welke signaalwoorden voor tekstverbanden ken je al?

Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Laat leerlingen kort benoemen welke verbanden of signaalwoorden ze herkennen.

Vorige lessen behandeld

In de vorige 3 lessen stonden de volgende zes veelvoorkomende tekstverbanden centraal:


  • chronologisch

  • concluderend

  • opsommend

  • samenvattend

  • tegenstellend

  • toelichtend

Gebruik deze slide als overzicht: leerlingen hoeven nog niet alles te kennen, maar zien alvast welke categorieën terugkomen.

Deze les behandelen we de volgende tekstverbanden

Doel-middel

Oorzakelijk

Redengevend

Toegevend

Vergelijkend

Voorwaardelijk

Deze slide heeft geen instructies

Wat is een tekstverband?

In een goede tekst hangen woorden, zinnen en alinea’s met elkaar samen.

Die samenhang heet het verband in de tekst.

Je kunt verbanden vaak herkennen aan signaalwoorden.

Door tekstverbanden te herkennen:

  • begrijp je een tekst beter

  • zie je hoe woorden, zinnen en alinea's met elkaar verbonden zijn

  • herken je sneller wat een schrijver bedoelt

Benadruk dat tekstverband niet alleen tussen losse zinnen zit, maar ook tussen alinea’s en grotere delen van een tekst.

Wat laat een tekstverband zien?

Een tekstverband maakt duidelijk:

  • waarom iets gebeurt

  • waardoor iets gebeurt

  • met welk middel een doel wordt bereikt

  • onder welke voorwaarde iets gebeurt

  • welke overeenkomst of welk verschil er is

  • welke uitzondering of andere kant ook meespeelt

Deze slide heeft geen instructies

Doel-middelverband

Bij een doel-middelverband wordt duidelijk welk middel iemand gebruikt om een doel te bereiken.


Je kunt het vaak herkennen aan een antwoord op de vraag:

Hoe wordt dat doel bereikt?

Deze slide heeft geen instructies

Doel-middelverband

door middel van

met behulp van

om te

opdat

zodat

Signaalwoorden

Benadruk dat 'zodat' niet altijd doel-middel is; de betekenis in de zin blijft beslissend.

Doel en middel in een zin

Voorbeeld:


Lisa maakt een planning om haar huiswerk op tijd af te krijgen.


  • doel: huiswerk op tijd afkrijgen

  • middel: een planning maken

Deze slide heeft geen instructies

Wat past het best bij een doel-middelverband?

A

oorzaak en gevolg

B

doel en middel

C

mening en reden

D

voorwaarde en gevolg

Check of leerlingen het verband herkennen op basis van betekenis, niet alleen op signaalwoorden.

Doel-middel herkennen

Lisa maakt een planning om haar huiswerk op tijd af te krijgen. Het doel is dus op tijd klaar zijn. Het middel is de planning.

om
doel
middel
oorzaak
reden
voorwaarde

De formulering sluit aan bij het voorbeeld op de vorige slide.

Oorzakelijk verband

Een oorzakelijk verband laat zien waardoor iets gebeurt.


Het gaat om een oorzaak en een gevolg. Op die oorzaak heb je niet altijd invloed.

Maak onderscheid met redengevend: oorzakelijk gaat over een feitelijke oorzaak; redengevend over een motief of argument van iemand.

Oorzakelijk verband

Er is een oorzaak → en daardoor ontstaat een gevolg.


De tekst legt uit waardoor iets komt.

Betekenis

Signaalwoorden

als gevolg van

daardoor

dankzij

dat komt door

doordat

vanwege

waardoor

zodat

Deze slide heeft geen instructies

Oorzaak en gevolg

Voorbeeld:


De wedstrijd werd afgelast doordat het veld te nat was.


  • oorzaak: het veld was te nat

  • gevolg: de wedstrijd werd afgelast

Noem dat 'dankzij' meestal een positieve oorzaak inleidt, terwijl andere signaalwoorden neutraler zijn.

Redengevend verband

Een redengevend verband geeft aan waarom iemand iets doet, vindt of zegt.


Het gaat dus om een reden, motief of argument.

Deze slide heeft geen instructies

Redengevend verband

Signaalwoorden

Iemand maakt een keuze of heeft een mening.

De tekst geeft de reden daarvoor.

Betekenis

daarom

de reden hiervoor is

dus

immers

namelijk

omdat

want

Wijs erop dat 'dus' zowel oorzakelijk als redengevend kan zijn. Kijk altijd of het om een feitelijke oorzaak of om een reden van iemand gaat.

Reden van iemand

Voorbeeld:


Ik kies dit boek, omdat de recensies erg positief zijn.


  • handeling: een boek kiezen

  • reden: positieve recensies

Deze slide heeft geen instructies

Oorzakelijk of redengevend?

Het verschil zit in de betekenis:

  • oorzakelijk: waardoor gebeurt iets?

  • redengevend: waarom doet of vindt iemand iets?


Kijk dus niet alleen naar het signaalwoord, maar vooral naar de inhoud van de zin.

Dit is een belangrijk onderscheid in leesvaardigheid. Laat eventueel zelf mondeling extra voorbeelden horen.

Welke zin heeft een oorzakelijk verband?

A

Ik blijf thuis, want ik ben moe.

B

Als je oefent, word je beter.

C

De weg is glad doordat het vriest.

D

Noor leest sneller dan Adam.

De juiste optie noemt een feitelijke oorzaak. 'Want' bij een keuze van iemand stuurt richting redengevend.

Wat is het verschil tussen oorzakelijk en redengevend?

A

Oorzaak versus motief

B

Middel versus doel

C

Voorwaarde versus gevolg

D

Gelijkheid versus verschil

Belangrijk onderscheid: oorzakelijk = waardoor iets gebeurt; redengevend = waarom iemand iets doet, vindt of zegt.

Hoe herken je of een zin oorzakelijk of redengevend is?

Verwachte elementen: bij oorzakelijk gaat het om een feitelijke oorzaak van een gebeurtenis; bij redengevend om een reden, motief of argument van een persoon. Laat leerlingen eventueel zelf een kort voorbeeld geven.

Toegevend verband

Een toegevend verband laat een andere kant van de zaak zien.


Er is eerst een verwachting, maar daarna blijkt dat het toch anders loopt.

Deze slide heeft geen instructies

Toegevend verband

Betekenis

Signaalwoorden

(al)hoewel

desondanks

niettemin

ofschoon

ook al

weliswaar

zij het (dat)

Twee ideeën staan naast elkaar:

  • iets lijkt logisch of verwacht

  • toch gebeurt of geldt ook iets anders

Deze slide heeft geen instructies

Tegen verwachting in

Voorbeeld:


*Hoewel Sam van regen houdt, neemt hij vandaag toch een paraplu mee.*


Je verwacht misschien dat hij regen geen probleem vindt, maar toch kiest hij voor bescherming.

Verbind dit kort met het al bekende tegenstellende verband: bij toegevend blijft één deel als het ware overeind, ondanks het andere deel.

Welk signaalwoord past goed bij een toegevend verband?

A

namelijk

B

tenzij

C

hoewel

D

doordat

Laat leerlingen koppelen: toegevend = verwachting, maar toch anders.

Tegen verwachting in

Sam houdt van regen. Hoewel hij regen fijn vindt, neemt hij toch een paraplu mee. De zin laat dus een andere kant zien.

Hoewel
toch
andere kant
omdat
daarom
vergelijking

Benadruk dat er eerst een verwachting is en daarna een afwijking daarvan.

Vergelijkend verband

Een vergelijkend verband laat een overeenkomst of een verschil zien.


De tekst zet twee zaken naast elkaar om ze beter te begrijpen.

Deze slide heeft geen instructies

Vergelijkend verband

Signaalwoorden

De schrijver vergelijkt personen, dingen of situaties.

Zo zie je wat hetzelfde is of juist anders.

Betekenis

evenals

in vergelijking met

zoals

even ... als

net zo ... als

meer ... dan

groter / beter ... dan

Deze slide heeft geen instructies

Overeenkomst en verschil

Voorbeelden:


Noor leest net zo snel als Adam.


Deze uitleg is duidelijker dan de vorige.

Maak duidelijk dat zowel gelijkheid als verschil onder vergelijkend verband vallen.

Welke zin laat een vergelijkend verband zien?

A

Ik lees dit boek omdat het spannend is.

B

Noor leest net zo snel als Adam.

C

Als het regent, blijven we binnen.

D

De les stopt doordat de bel gaat.

De juiste optie laat een overeenkomst zien; ook verschil kan vergelijkend zijn.

Voorwaardelijk verband

Een voorwaardelijk verband maakt duidelijk onder welke voorwaarde iets gebeurt.


Pas als aan die voorwaarde wordt voldaan, kan het andere deel plaatsvinden.

Deze slide heeft geen instructies

Voorwaardelijk verband

Signaalwoorden

als (... dan)

in het geval (dat)

indien

mits

tenzij

wanneer

Betekenis

Er is een voorwaarde.

Als die geldt, dan volgt er een gevolg of afspraak.

Leg uit dat 'tenzij' een negatieve voorwaarde uitdrukt: iets gebeurt niet, behalve als die uitzondering geldt.

Voorwaarde en gevolg

Voorbeeld:


*Als je vandaag bestelt, dan ontvang je het pakket morgen.*


  • voorwaarde: vandaag bestellen

  • gevolg: morgen ontvangen

Deze slide heeft geen instructies

Zo herken je het juiste verband

Werk in deze volgorde:

  1. Lees de hele zin of alinea.

  2. Zoek het signaalwoord.

  3. Vraag wat de schrijver precies laat zien.

  4. Kies daarna pas het tekstverband.


De betekenis van de zin is altijd belangrijker dan alleen het signaalwoord.

Dit landt de les: leerlingen moeten niet enkel signaalwoorden stampen, maar verbanden afleiden uit betekenis.

Welke zin bevat een voorwaardelijk verband?

A

Hoewel hij moe is, leert hij door.

B

Hij oefent, zodat hij beter wordt.

C

Als je belt, help ik je.

D

Hij vertrekt, want het is laat.

De voorwaarde moet eerst gelden voordat het andere deel gebeurt.

Zo kies je het juiste verband

Lees eerst de hele zin of alinea. Zoek daarna het signaalwoord. Kijk vervolgens wat de schrijver precies laat zien. De betekenis is belangrijker dan alleen dat woord.

zin
signaalwoord
betekenis
reden
voorbeeld
voorwaarde

Sluit direct aan bij de stappen op de vorige slide.

Wat is één inzicht uit deze les dat je wilt onthouden?

Laat leerlingen kort terugblikken op hun leerproces. Mogelijke thema's: verschil tussen oorzaak en reden, signaalwoorden, betekenis van de zin.

Welk tekstverband vond je het lastigst en waarom?

Gebruik de antwoorden om te bepalen welke verbanden extra oefening nodig hebben.

Begrippenlijst

samenhang - verband tussen zinnen en alinea’s waardoor een tekst logisch overkomt

tekstverband - relatie tussen twee of meer delen van een tekst

signaalwoord - woord of woordgroep die helpt een tekstverband te herkennen

doel-middelverband - verband waarin een middel wordt genoemd om een doel te bereiken

oorzakelijk verband - verband waarin een oorzaak en gevolg zichtbaar worden

redengevend verband - verband waarin een reden, motief of argument wordt gegeven


Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

toegevend verband - verband waarin een andere kant of uitzondering zichtbaar wordt

vergelijkend verband - verband waarin een overeenkomst of verschil wordt getoond

voorwaardelijk verband - verband waarin duidelijk wordt onder welke voorwaarde iets gebeurt

oorzaak - datgene waardoor iets gebeurt

gevolg - wat er door een oorzaak ontstaat

reden - motief of argument waarom iemand iets doet, zegt of vindt

voorwaarde - eis die eerst moet gelden voordat iets kan gebeuren

Deze slide heeft geen instructies