Aan elkaar of los

Aan elkaar of los

1 / 25
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 25 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Aan elkaar of los

Deze slide heeft geen instructies

Lesdoel

Ik kan uitleggen wanneer je woorden in het Nederlands aan elkaar schrijft en wanneer je ze los schrijft.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Wat is een samenstelling?

Een samenstelling is een nieuw woord dat gemaakt is van twee of meer woorden.


Voorbeelden:

  • tennis + racket = tennisracket

  • vakantie + huisje = vakantiehuisje

  • terrein + wagen = terreinwagen

Benadruk dat het gaat om één nieuw begrip. Het is niet zomaar een losse combinatie van woorden, maar één woord met één betekenis.

Eén klemtoon: aan elkaar

Samenstellingen schrijf je in het Nederlands aan elkaar.


Je hoort meestal één hoofdklemtoon:

  • vakantiehuisje

  • terreinwagen

  • tennisracket

Spreek de voorbeelden hardop uit. Laat horen dat de nadruk vooral op één deel van het hele woord valt.

Twee klemtonen: los schrijven

Hoor je twee klemtonen? Dan schrijf je de woorden meestal niet aan elkaar.


Voorbeelden:

  • sfeervol huisje

  • supermooie wagen


Dit zijn geen samenstellingen, maar een woordgroep.

Leg uit dat hier een bijvoeglijk naamwoord iets zegt over een zelfstandig naamwoord. Daarom blijven de woorden los.

Vergelijk het verschil

  • vakantiehuisje = één soort huisje

  • sfeervol huisje = een huisje dat sfeervol is

  • terreinwagen = één soort wagen

  • supermooie wagen = een wagen die supermooi is

Laat zien dat samenstellingen vaak een vaste naam geven, terwijl losse woorden meer een beschrijving vormen.

Welke schrijfwijze past bij één klemtoon?

A

sfeervol huisje

B

supermooie wagen

C

vakantiehuisje

D

mooie stoel

Toetst het verschil tussen samenstelling en woordgroep. De foutopties zijn losse woordgroepen met twee klemtonen.

Aan elkaar of los

Een samenstelling is een nieuw woord van twee of meer woorden. Zo schrijf je tennisracket aan elkaar. Maar bij sfeervol huisje hoor je twee klemtonen, dus schrijf je de woorden los.

samenstelling
tennisracket
sfeervol huisje
woordgroep
terrein wagen
vakantie huisje
supermooie

Alle drie de ingevulde delen komen letterlijk uit het eerste blok: begrip, voorbeeld van aan elkaar en voorbeeld van los schrijven.

Twee of meer woorden samen

Deze schrijf je aan elkaar:

  • tuinstoel

  • verrekijker

  • halsslagader


Dit zijn samenstellingen van twee of meer woorden.

Noem eventueel kort de delen: tuin + stoel, ver + kijker, hals + slag + ader.

Er-, hier-, daar-, waar-

Woorden met er, hier, daar of waar plus een voorzetsel schrijf je aan elkaar.


Voorbeelden:

  • hiervoor

  • ertussendoor

  • daaronder

Gebruik steeds dezelfde formulering: voornaamwoordelijk bijwoord hoeft hier niet genoemd te worden; focus op de schrijfregel.

Getallen aan elkaar

Getallen met honderd en duizend schrijf je aan elkaar.


Voorbeelden:

  • zevenhonderd

  • dertien­duizend

Houd het bij de voorbeelden uit het lesdoel. Als leerlingen vragen naar grotere getallen, kun je zeggen dat dezelfde regel vaak doorloopt.

Welk woord schrijf je aan elkaar?

A

daar onder

B

zeven honderd

C

hiervoor

D

waar tussen

Toetst de regel over er-, hier-, daar-, waar- plus voorzetsel. De andere opties lijken erop, maar zijn expres los geschreven.

Vaste regels

Woorden met hier of daar plus een voorzetsel schrijf je vaak aan elkaar, zoals hiervoor. Ook getallen met honderd en duizend schrijf je aan elkaar, zoals zevenhonderd en dertienduizend.

hier
getallen
zevenhonderd
huisje
los
zeven honderd
tussen

Controleer of leerlingen de twee regels uit dit blok herkennen: voornaamwoordelijk deel + voorzetsel, en getallen met honderd/duizend.

Samengestelde werkwoorden

Veel samengestelde werkwoorden schrijf je aan elkaar.


Voorbeelden:

  • opbellen

  • tegenkomen

  • koffiedrinken

  • meewerken

  • pianospelen

Zeg erbij dat het om het hele werkwoord gaat. Vervoegingen kunnen later andere spelling laten zien, maar hier gaat het om de basisvorm.

Bijvoeglijke naamwoorden

Veel samengestelde bijvoeglijke naamwoorden schrijf je aan elkaar, vooral met een deelwoord als tweede deel.


Voorbeelden:

  • afleidend

  • dichtbegroeid

  • roodgloeiend

Een deelwoord hoeft niet uitgebreid uitgelegd te worden op A2/B1-niveau. Het belangrijkste is dat leerlingen deze woordsoort herkennen als vaste schrijfwijze.

Bij twijfel

Twijfel je of een woord aan elkaar moet?


Kijk dan in een woordenboek.


Dat is slim bij woorden die je niet vaak schrijft of waarbij je de klemtoon lastig hoort.

Benadruk dat spelling soms niet alleen op gevoel kan. Een woordenboek controleren is een normale en goede strategie.

Welk woord is een samengesteld werkwoord?

A

roodgloeiend

B

opbellen

C

woordenboek

D

sfeervol

Laat leerlingen uitleggen waarom de andere opties andere woordsoorten zijn.

Wat doe je bij twijfel over aan elkaar of los?

Bespreek dat een goed antwoord noemt: bij twijfel controleer je de spelling in een woordenboek, vooral als je de klemtoon niet goed hoort of het woord niet vaak schrijft.

Laatste check

Veel samengestelde werkwoorden schrijf je aan elkaar, zoals opbellen en meewerken. Ook sommige samengestelde bijvoeglijke naamwoorden schrijf je aan elkaar, zoals dichtbegroeid. Bij twijfel kijk je in een woordenboek.

werkwoorden
bijvoeglijke naamwoorden
woordenboek
woordgroepen
voorzetsels
losse woorden
klemtoon

Dit blok herhaalt de laatste regels en de strategie bij twijfel.

Wat is één ding dat je vandaag hebt geleerd?

Vrije reflectie. Mogelijke antwoorden: samenstellingen schrijf je aan elkaar, twee klemtonen vaak los, of een persoonlijke leeropbrengst.

Wat vind je nog lastig aan aan elkaar of los?

Vrije reflectie. Gebruik de antwoorden om te zien of klemtoon, woordsoorten of uitzonderingen nog extra uitleg nodig hebben.

Begrippen

samenstelling - een nieuw woord dat uit twee of meer woorden is gemaakt

klemtoon - de nadruk die je bij het uitspreken op een deel van een woord legt

woordgroep - twee of meer losse woorden die samen horen, maar geen nieuw woord vormen

voorzetsel - een woord zoals in, op, onder, voor of tussen

werkwoord - een woord dat een handeling, gebeurtenis of toestand uitdrukt

bijvoeglijk naamwoord - een woord dat iets zegt over een zelfstandig naamwoord

woordenboek - een boek of website waarin je spelling en betekenis kunt opzoeken

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies


Gebruik de opbrengst als voorkennis: laat leerlingen voorbeelden noemen en vraag kort waarom zij denken dat een woord aan elkaar moet.