Normen en waarden om je heen
Normen en waarden om je heen
Open dichtbij de leefwereld van brugklassers: thuis, in de klas, online en op straat gelden steeds verwachtingen over gedrag.
Lesdoel
Ik kan uitleggen wat normen en waarden zijn en er voorbeelden van geven uit het dagelijks leven.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen volgens jou bij respectvol gedrag?
Gebruik de opbrengst als voorkennis: woorden als respect, luisteren, aardig, eerlijk, helpen of rustig kunnen naar voren komen. Koppel daarna aan waarden en normen.
Waarom deze les?
Elke dag maak je keuzes in hoe je met anderen omgaat.
Bijvoorbeeld:
wachten op je beurt
iemand groeten
geen gemene reactie plaatsen
luisteren als een ander praat
Leg uit dat burgerschap gaat over samenleven. Koppel meteen aan herkenbare situaties zodat abstracte begrippen minder zwaar aanvoelen.
Wat zijn waarden?
Waarden zijn dingen die mensen belangrijk vinden.
Denk aan:
respect
eerlijkheid
vrijheid
veiligheid
verantwoordelijkheid
Benadruk dat waarden vaak ideeën of idealen zijn. Ze zijn minder zichtbaar dan gedrag, maar sturen wel gedrag.
Wat zijn normen?
Normen zijn regels of verwachtingen over gedrag.
Voorbeelden:
je bent op tijd
je scheldt anderen niet uit
je ruimt je rommel op
je laat iemand uitpraten
Maak het verschil duidelijk: waarden gaan over wat belangrijk is, normen over wat je daarom doet of laat.
Het verschil kort
Een waarde is een idee.
Een norm is een afspraak of verwachting in gedrag.
Respect is een waarde.
Iemand laten uitpraten is een norm.
Waarde → norm in gedrag
Gebruik nog een extra voorbeeld mondeling, zoals veiligheid → niet rennen in de gang.
Wat is een waarde?
een idee
een straf
een afspraak
een gewoonte
Sluit aan op slide 3 en 5: een waarde is wat mensen belangrijk vinden, dus een idee of ideaal. 'Afspraak' past juist beter bij norm.
Waarden en normen
Een waarde is iets dat mensen belangrijk vinden. Een norm is een regel of verwachting over gedrag. Respect is een waarde, en iemand laten uitpraten is een norm.
Alle woorden komen letterlijk terug op de inhoudsslides. Laat leerlingen vooral het verschil tussen belangrijk vinden en gedrag benoemen.
Noem een waarde en een passende norm erbij.
Verwachte elementen: leerlingen noemen een waarde zoals respect, veiligheid of eerlijkheid, en koppelen die aan concreet gedrag thuis of in de klas, zoals uitpraten, helpen of op tijd zijn.
Normen en waarden thuis
Thuis leer je vaak als eerste wat wel en niet netjes is.
Voorbeelden:
elkaar helpen
niet schreeuwen
bedanken
afspraken nakomen
Noem dat gezinnen soms andere accenten leggen. Dat verschil is normaal en bruikbaar voor het gesprek over diversiteit zonder te ingewikkeld te worden.
Normen en waarden op school
Op school helpen normen en waarden om samen te leren.
Belangrijk zijn vaak:
respect voor elkaar
luisteren naar de docent
spullen netjes gebruiken
iedereen mee laten doen
Leg de link naar een veilige leeromgeving: normen op school zijn niet alleen regels, maar helpen de groep goed samen te werken.
Niet overal precies hetzelfde
Normen en waarden kunnen verschillen:
per gezin
per school
per groep vrienden
per land of cultuur
Toch gaat het vaak steeds weer om samenleven met anderen.
Voorkom dat verschillen worden neergezet als goed of fout. Het doel is herkennen dat context meespeelt.
Waarom zijn ze belangrijk?
Normen en waarden helpen bij samenleven.
Daardoor:
weet je wat anderen verwachten
voelt een groep veiliger
ontstaan minder ruzies
kun je rekening houden met elkaar
Koppel dit expliciet aan burgerschap: in een samenleving leef je niet alleen, dus gedrag heeft invloed op anderen.
Als normen botsen
Soms denken mensen anders over wat normaal of netjes is.
Dan kan er spanning ontstaan, bijvoorbeeld over:
taalgebruik
kleding
online gedrag
hoe direct je iets zegt
Daarom is uitleg en begrip belangrijk.
Houd de voorbeelden licht en veilig. Het gaat hier om het idee dat verschillen kunnen schuren, niet om een zwaar debat.
Ook online gelden normen
Online ben je ook deel van een groep.
Voorbeelden van normen online:
geen haatreacties plaatsen
geen foto's delen zonder toestemming
eerlijk blijven
nadenken voor je iets verstuurt
Veel leerlingen herkennen dit direct. Gebruik desnoods het verschil tussen een grap en kwetsen als mondeling voorbeeld.
Waarom zijn normen en waarden belangrijk?
voor meer spullen
voor minder huiswerk
voor samenleven
voor hogere cijfers
De juiste kern uit slide 9 is samenleven. De andere opties zijn bewust herkenbaar maar niet passend bij de lesinhoud.
Thuis, school en online
Normen en waarden helpen bij het samenleven. Op school luister je naar de docent en laat je anderen meedoen. Online deel je geen foto's zonder toestemming.
Sluit aan op slides 7, 9 en 11. Alle blanks zijn kernwoorden uit de les.
Waar merk jij normen het duidelijkst?
thuis
op school
online
bij vrienden
Deze slide heeft geen instructies
Samengevat
Waarden = wat mensen belangrijk vinden
Normen = gedrag dat daarbij past
Je komt normen en waarden tegen thuis, op school en online
Ze helpen om prettig en veilig samen te leven
Dit is de inhoudelijke landing van de les. Herhaal de kernwoorden exact zoals eerder gebruikt.
Begrippenlijst
waarde - iets dat iemand of een groep belangrijk vindt
norm - een regel of verwachting over gedrag
respect - rekening houden met anderen
eerlijkheid - de waarheid spreken en niet bedriegen
verantwoordelijkheid - zorgen voor je eigen gedrag en keuzes
samenleven - met anderen in een groep of samenleving leven
toestemming - zeggen dat iets mag
Deze slide heeft geen instructies
Evaluatiemomentje!
Deze slide heeft geen instructies
FF spiegelen
Evaluatie les
Evaluatie proces
Werkhouding?
Tempo?
Verzorging?
Zelfstandig?
Leerdoelen:
Deze slide heeft geen instructies