Normen en waarden in het dagelijks leven

Normen en waarden om je heen

1 / 23
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBurgerschapSpeciaal OnderwijsLeerroute 1

In deze les zitten 23 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Normen en waarden om je heen

Open dichtbij de leefwereld van brugklassers: thuis, in de klas, online en op straat gelden steeds verwachtingen over gedrag.

Lesdoel

Ik kan uitleggen wat normen en waarden zijn en er voorbeelden van geven uit het dagelijks leven.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden passen volgens jou bij respectvol gedrag?

Gebruik de opbrengst als voorkennis: woorden als respect, luisteren, aardig, eerlijk, helpen of rustig kunnen naar voren komen. Koppel daarna aan waarden en normen.

Waarom deze les?

Elke dag maak je keuzes in hoe je met anderen omgaat.


Bijvoorbeeld:

  • wachten op je beurt

  • iemand groeten

  • geen gemene reactie plaatsen

  • luisteren als een ander praat

Leg uit dat burgerschap gaat over samenleven. Koppel meteen aan herkenbare situaties zodat abstracte begrippen minder zwaar aanvoelen.

Wat zijn waarden?

Waarden zijn dingen die mensen belangrijk vinden.


Denk aan:

  • respect

  • eerlijkheid

  • vrijheid

  • veiligheid

  • verantwoordelijkheid

Benadruk dat waarden vaak ideeën of idealen zijn. Ze zijn minder zichtbaar dan gedrag, maar sturen wel gedrag.

Wat zijn normen?

Normen zijn regels of verwachtingen over gedrag.


Voorbeelden:

  • je bent op tijd

  • je scheldt anderen niet uit

  • je ruimt je rommel op

  • je laat iemand uitpraten

Maak het verschil duidelijk: waarden gaan over wat belangrijk is, normen over wat je daarom doet of laat.

Het verschil kort

Een waarde is een idee.

Een norm is een afspraak of verwachting in gedrag.


Respect is een waarde.

Iemand laten uitpraten is een norm.


Waarde → norm in gedrag

Gebruik nog een extra voorbeeld mondeling, zoals veiligheid → niet rennen in de gang.

Wat is een waarde?

A

een idee

B

een straf

C

een afspraak

D

een gewoonte

Sluit aan op slide 3 en 5: een waarde is wat mensen belangrijk vinden, dus een idee of ideaal. 'Afspraak' past juist beter bij norm.

Waarden en normen

Een waarde is iets dat mensen belangrijk vinden. Een norm is een regel of verwachting over gedrag. Respect is een waarde, en iemand laten uitpraten is een norm.

waarde
norm
Respect
norm
eerlijkheid
afspraak
idee
veiligheid

Alle woorden komen letterlijk terug op de inhoudsslides. Laat leerlingen vooral het verschil tussen belangrijk vinden en gedrag benoemen.

Noem een waarde en een passende norm erbij.

Verwachte elementen: leerlingen noemen een waarde zoals respect, veiligheid of eerlijkheid, en koppelen die aan concreet gedrag thuis of in de klas, zoals uitpraten, helpen of op tijd zijn.

Normen en waarden thuis

Thuis leer je vaak als eerste wat wel en niet netjes is.


Voorbeelden:

  • elkaar helpen

  • niet schreeuwen

  • bedanken

  • afspraken nakomen

Noem dat gezinnen soms andere accenten leggen. Dat verschil is normaal en bruikbaar voor het gesprek over diversiteit zonder te ingewikkeld te worden.

Normen en waarden op school

Op school helpen normen en waarden om samen te leren.


Belangrijk zijn vaak:

  • respect voor elkaar

  • luisteren naar de docent

  • spullen netjes gebruiken

  • iedereen mee laten doen

Leg de link naar een veilige leeromgeving: normen op school zijn niet alleen regels, maar helpen de groep goed samen te werken.

Niet overal precies hetzelfde

Normen en waarden kunnen verschillen:

  • per gezin

  • per school

  • per groep vrienden

  • per land of cultuur


Toch gaat het vaak steeds weer om samenleven met anderen.

Voorkom dat verschillen worden neergezet als goed of fout. Het doel is herkennen dat context meespeelt.

Waarom zijn ze belangrijk?

Normen en waarden helpen bij samenleven.


Daardoor:

  • weet je wat anderen verwachten

  • voelt een groep veiliger

  • ontstaan minder ruzies

  • kun je rekening houden met elkaar

Koppel dit expliciet aan burgerschap: in een samenleving leef je niet alleen, dus gedrag heeft invloed op anderen.

Als normen botsen

Soms denken mensen anders over wat normaal of netjes is.


Dan kan er spanning ontstaan, bijvoorbeeld over:

  • taalgebruik

  • kleding

  • online gedrag

  • hoe direct je iets zegt


Daarom is uitleg en begrip belangrijk.

Houd de voorbeelden licht en veilig. Het gaat hier om het idee dat verschillen kunnen schuren, niet om een zwaar debat.

Ook online gelden normen

Online ben je ook deel van een groep.


Voorbeelden van normen online:

  • geen haatreacties plaatsen

  • geen foto's delen zonder toestemming

  • eerlijk blijven

  • nadenken voor je iets verstuurt

Veel leerlingen herkennen dit direct. Gebruik desnoods het verschil tussen een grap en kwetsen als mondeling voorbeeld.

Waarom zijn normen en waarden belangrijk?

A

voor meer spullen

B

voor minder huiswerk

C

voor samenleven

D

voor hogere cijfers

De juiste kern uit slide 9 is samenleven. De andere opties zijn bewust herkenbaar maar niet passend bij de lesinhoud.

Thuis, school en online

Normen en waarden helpen bij het samenleven. Op school luister je naar de docent en laat je anderen meedoen. Online deel je geen foto's zonder toestemming.

samenleven
school
Online
toestemming
vrienden
kleding
veiligheid
thuis

Sluit aan op slides 7, 9 en 11. Alle blanks zijn kernwoorden uit de les.

Waar merk jij normen het duidelijkst?

1

thuis

2

op school

3

online

4

bij vrienden

Deze slide heeft geen instructies

Samengevat

  • Waarden = wat mensen belangrijk vinden

  • Normen = gedrag dat daarbij past

  • Je komt normen en waarden tegen thuis, op school en online

  • Ze helpen om prettig en veilig samen te leven

Dit is de inhoudelijke landing van de les. Herhaal de kernwoorden exact zoals eerder gebruikt.

Begrippenlijst

waarde - iets dat iemand of een groep belangrijk vindt

norm - een regel of verwachting over gedrag

respect - rekening houden met anderen

eerlijkheid - de waarheid spreken en niet bedriegen

verantwoordelijkheid - zorgen voor je eigen gedrag en keuzes

samenleven - met anderen in een groep of samenleving leven

toestemming - zeggen dat iets mag

Deze slide heeft geen instructies

Evaluatiemomentje!

Deze slide heeft geen instructies

FF spiegelen

Evaluatie les

Evaluatie proces

Werkhouding?

Tempo?

Verzorging?

Zelfstandig?

Leerdoelen:


Deze slide heeft geen instructies