B6 Het hormoonstelsel

• Biologie
• Middelbare school
• vmbo b, k
• Leerjaar 4

6 het hormoonstelsel

Wat doen hormonen?

bvj.secure.malmberg.nl

HORMONEN= Regelen de werking van bepaalde organen

Bewegingszenuwcellen geleiden impulsen naar spieren, maar ook naar klieren. 

Hormoonklieren scheiden hormonen uit. Deze stoffen regelen allerlei processen in je lichaam.

Hormoonklieren

Een klier is een orgaan dat een stof produceert en afgeeft. Voorbeelden speekselklieren / traanklieren. Veel klieren hebben afvoerbuizen.

Hormoonklieren zijn klieren die hormonen produceren en afgeven. Hormonen zijn stoffen die de werking van bepaalde organen regelen. Hormoonklieren geven hormonen direct af aan het bloed. Een hormoonklier heeft dus geen afvoerbuis.

Hormoonklieren

Via het bloed komen hormonen in het hele lichaam. Alleen de organen die gevoelig zijn voor het hormoon reageren erop. 

Hormoonklieren regelen vooral langzame, langdurige processen. Ze hebben bv invloed op je groei en ontwikkeling, op je stofwisseling en op de voortplanting. 

Alle hormoonklieren samen vormen het hormoonstelsel.

Verschil in werking van het zenuwstelsel en het hormoonstelsel

Hypofyse

1. De hypofyse is een hormoonklier in de hersenen.
   
2. Het maakt het groeihormoon
   
3. De hypofyse beïnvloedt andere hormoonklieren (zoals de geslachtsorganen)
   

Hypofyse

ontstaan secundaire geslachtskenmerken vrouw:

• groei borsten
• groei schaamhaar
• ongesteld
  

hypofyse

geeft startsein 

maakt hypofyse-hormonen

zaadballen

geslachtsorgaan man reageert op hypofysehormonen en 

maken testosteron

eierstokken

geslachtsorgaan vrouw reageert op hypofysehormonen en maken oestrogeen

ontstaan secundaire geslachtskenmerken man:

• penisgroei
• baardgroei
• lage stem etc...
  

Teelballen en eierstokken

maken geslachtshormonen

Schildklier

• De schildklier maakt schildklierhormoon:
  
  
• Schildklierhormoon regelt verbranding in de cellen (stofwisseling) en groei en ontwikkeling.
  
  
• Te weinig schildklierhormoon: Je bent koud en moe en wordt dikker.
  
• Te veel schildklierhormoon: Je hebt het warm, bent bewegelijk, valt af.
  

schildklier

schildklier regelt stofwisseling (verbranding), groei en ontwikkeling

schildklier maakt schildklierhormoon

De eilandjes van langerhans

De hormonen uit de eilandjes regelen de hoeveelheid suiker in je bloed

. Ook wel glucosegehalte of suikergehalte genoemd.

Bloed bevat gemiddeld 0,1% glucose.

De eilandjes van Langerhans produceren de hormonen insuline en glucagon

 

stel je eet; dunne darm haalt voedinsstoffen en dus ook suiker uit je maaltijd en je bloedsuikerspiegel stijgt; 

Onder invloed van insuline wordt glucose opgenomen in de cellen van de lever en in cellen van de spieren. Daar wordt de glucose omgezet in glycogeen en opgeslagen als reservestof. Het glucosegehalte van het bloed daalt dan weer naar ongeveer 0,1%.

Bij lichamelijke inspanning vindt in cellen veel verbranding plaats. Voor verbranding is glucose nodig. Deze glucose wordt uit het bloed gehaald.

 Als het glucosegehalte van het bloed dan lager wordt dan 0,1%, reageren de eilandjes van Langerhans daarop door veel glucagon te produceren. 

Onder invloed van glucagon wordt opgeslagen glycogeen in de lever en in de spieren omgezet in glucose. 

De glucose wordt opgenomen in het bloed. Hierdoor stijgt het glucosegehalte van het bloed weer.

Insuline en glucagon

Insuline

De organen maken suiker op door het te gebruiken

Onder invloed van insuline daalt het glucosegehalte 

Glucagon

Vult de gangen weer met suiker (en sluit de deuren)

Onder invloed van Glucagon stijgt het glucosegehalte 

Diabetes of suikerziekte

• eilandjes van Langerhans produceren te weinig insuline
• Een te hoog glucosegehalte in het bloed kan allerlei klachten veroorzaken, van vermoeidheid tot in coma raken.
• glucosegehalte blijft daardoor boven 0,1%
  
• insuline moet op andere manier in lichaam komen

Diabetes of suikerziekte

• Er bestaan verschillende soorten diabetes. Een ongezonde leefstijl verhoogt de kans op diabetes type 2. Doordat steeds meer mensen een ongezonde leefstijl hebben, komt diabetes type 2 steeds vaker voor.
• 
  

Mensen met diabetes kunnen hun insulinetekort aanvullen door extra insuline bij zichzelf in te spuiten of door een insulinepomp te gebruiken. Het glucosegehalte van het bloed kan een diabetespatiënt zelf checken. Bijvoorbeeld met een bloedglucosemeter of met een sensor gekoppeld aan een telefoon. Een diabetespatiënt kan verder een normaal leven leiden.

Bijnieren

Maken adrenaline 

Adrenaline versnelt de stofwisseling. Glycogeen in de lever en in de spieren wordt dan heel snel omgezet in glucose. 

De glucose wordt opgenomen in het bloed en het glucosegehalte van het bloed stijgt. Onder invloed van adrenaline gaat ook het hart sneller kloppen en versnelt de ademhaling.

Adrenaline is het enige hormoon met een snelle, kortdurende werking. Door adrenaline kan het lichaam in spannende situaties snel handelen.

De bijnieren

Maken adrenaline aan in nood en spanning. Net als glucagon breekt adrenaline glycogeen af, maar dan veeel sneller. Ook je hart gaat sneller kloppen.

Adrenaline

Hormonen

hypofyse - groeihormoon (en activeert andere  hormoonklieren)

schildklier - schildklierhormoon

bijnieren - adrenaline

eilandjes van Langerhans - gycogeen en insuline

teelballen - mannelijk geslachtshormoon

eierstokken - vrouwelijk geslachtshormoon

De hormoonklieren

bvj.secure.malmberg.nl

Leren 8.6

Hormoonklieren kunnen herkennen en benoemen

Beschrijven welke hormonen hormoonklieren aanmaken

Werking van hormonen beschrijven in het algemeen

Werking van de verschillende hormonen kunnen uitleggen

Hormonen zijn:

1. Regelstoffen
2. Voedingsbestanddelen
3. Geslachtskenmerken
4. hormoonklieren

Welke maakt hormonen?

1. 
2. 

Benoem onderdeel 5

1. Eierstok
2. Bijnier
3. Testikel
4. Eilandjes van langerhans

Welke hormoonklier functioneert niet goed bij iemand met suikerziekte?

Adrenaline wordt gemaakt in

1. alvleesklier
2. schildklier
3. hypofyse
4. bijnieren

Wat zijn de verschillen tussen hormonen en impulsen?

Is P een hormoonklier? En Q?

1. alleen P
2. alleen Q
3. zowel P als Q
4. geen van beide

Wanneer gaat je hart sneller kloppen?

1. Bij inspanning (bijv. sport)
2. Als je slaapt
3. Als je schrikt en adrenaline aanmaakt
4. Je hartslag is altijd hetzelfde

Versnelt adrenaline de werking van je spieren?

1. ja
2. nee

Wat is de functie van glucagon?

1. Suiker opeten
2. Glycogeen maken
3. Glucose vrijmaken
4. Urine maken

Noem twee belangrijke verschillen tussen het hormoonstelsel en het zenuwstelsel.

Aan de slag

Kader; 9.6 opdr  1 tm 7 + examenopgaven

Basis;8.6 1 tm 7 + examenopgave n