Erfelijk materiaal in de cel.pptx

Erfelijk materiaal in de cel

8-12-2024

1 / 30
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieSecundair onderwijsAlgemeen secundair onderwijsLeerjaar 6

In deze les zitten 30 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Erfelijk materiaal in de cel

8-12-2024

1. Voorkennis

De verschillen aangeven tussen prokaryote en eukaryote cellen

Je kunt al:

Het erfelijk materiaal situeren in de celkern = DNA = lange chromatinedraden

2. Bouw van DNA

8-12-2024

DNA DesoxyriboNucleïneAcid = een polynucleotide = polymeer met nucleotiden als bouwstenen

Eén nucleotide bestaat uit:

  • Desoxyribose

    • Fosfaatgroep

    • Organische stikstofbase

      • Adenine (A)

      • Cytosine (C)

      • Guanine (G)

      • Thymine (T)


  • Dubbele helix:


2 suiker-fosfaatruggengraten


  • Complementaire structuur:

A T


C G


  • Antiparallele structuur:


5’  3’

3’  5’


  • Basensequentie:


= genetische informatie

Verband chromosomen, chromatine, DNA en GEN

  • GEN = DNA-fragment met de code voor de aanmaak van een polypeptide


8-12-2024

Verband chromosomen, chromatine, DNA en GEN

8-12-2024

Verband chromosomen, chromatine, DNA en GEN

8-12-2024


Eigenschappen van chromosomen

  • Homologe chromosomen

Chromosomen die even lang zijn en hun centromeer op dezelfde plaats hebben

Bevatten geen identieke informatie, maar wel informatie van dezelfde aard op overeenkomstige plaatsen

bv. op het ene homoloog: info voor blauwe ogen op het andere homoloog: info voor bruine ogen


8-12-2024

Eigenschappen van chromosomen

  • Autosomen en heterosomen

Autosomen: dragen info over lichaamskenmerken

Alle chromosomen die geen geslachtschromosomen zijn

Mens: 44 autosomen of 22 paar homologe chromosomen

Heterosomen = geslachtschromosomen (X en Y)

= niet homoloog

Dragen eigenschappen (genen) die geslachtsgebonden zijn


8-12-2024

Eigenschappen van chromosomen

  • Aantallen chromosomen:

    • Aantal chromosomen per soort is constant

    • Altijd een even aantal in lichaamscellen

diploïde aantal (2n)  mens: 2n = 46

  • In gameten is slechts de helft van het diploïde aantal chromosomen aanwezig

haploïde aantal (n)  mens: n = 23

  • Bij bevruchting versmelten de gameten tot een zygote

n + n = 2n  mens: 23 + 23 = 46 chromosomen

8-12-2024

3. DNA-replicatie

  • Proces waarbij erfelijk materiaal verdubbeld wordt: DNA wordt gekopieerd

  • Voor de celdeling

  • Na deling: dochtercellen bezitten identiek genetisch materiaal

  • Celyclus: interfase gevolgd door celdeling



8-12-2024

  • Start DNA-replicatie en werking van DNA-helicase

  • Start op meerdere plaatsen tegelijk

  • DNA-helicase verbreekt de waterstofbruggen tussen de basen

  • 2 ouderlijke strengen komen los van elkaar

replicatievork

replicatievork

DNA-replicatie


  • Werking van DNA-polymerasen

  • Hechten nieuwe nucleotiden vast op DNA-enkelstreng

  • Werken enkel in de 5’  3’ richting van de nieuwe streng

  • Complementaire basenparing

  • Primer = korte RNA-keten nodig om te starten  aangemaakt door enzym primase

  • Op de originele 3’  5’ streng gebeurt de replicatie continu = Snelle streng

  • Op de originele 5’  3’ gebeurt de replicatie discontinu = trage streng

  • Er ontstaan korte fragmenten die nadien met DNA-ligase aan elkaar moeten geplakt worden: OKAZAKI-fragmenten

Okazaki-fragmenten

  • Werking van DNA-ligase

  • eerst worden de RNA-primers afgebroken (bezitten de base Uracil) en vervangen door DNA-nucleotiden

  • Okazakifragmenten worden door DNA-ligase ‘gelijmd’

  • DNA-replicatie is semi-conservatief: elk nieuwe molecule bestaat uit een oude en een nieuwe streng

  • Resultaat van DNA-replicatie

Genexpressie

Hoe Genen tot expressie komen in eiwitten

8-12-2024

4. Bouw van RNA

8-12-2024

RNA RiboNucleïneAcid = een polynucleotide = polymeer met nucleotiden als bouwstenen

Eén nucleotide bestaat uit:

  • ribose

    • Fosfaatgroep

    • Organische stikstofbase

      • Adenine (A)

      • Cytosine (C)

      • Guanine (G)

      • Uracil (U)


  • Enkele streng: 1 suiker-fosfaatruggengraat

  • Oriëntatie 5’  3’


  • Ruimtelijke opgevouwen door H-bruggen:

A U


C G


Centrale hypothese

8-12-2024

1. Bouw van eiwitten

8-12-2024

1. Bouw van eiwitten.

8-12-2024

1. Bouw van eiwitten

8-12-2024

2. Genetische code

8-12-2024

3-letterwoord = triplet

3. Eiwitsynthese als resultaat van genexpressie

  • Overzicht eiwitsynthese:

8-12-2024

Transcriptie

3. Eiwitsynthese als resultaat van genexpressie

Verloop van de eiwitsynthese:

  • https://www.labxchange.org/library/items/lb:LabXchange:88f8b812:lx_simulation:1

Twee deelprocessen:

  1. Transcriptie

  • In celkern

    • Overschrijven van basensequentie op DNA naar basensequentie op mRNA

    • mRNA verlaat celkern naar cytoplasma

  1. Translatie

  • In cytoplasma of ER, uitgevoerd door ribosomen

    • Vertalen van basensequentie op mRNA naar aminozuursequentie

    • Transport-RNA of tRNA


8-12-2024

Transcriptie

8-12-2024

TRanslatie

8-12-2024

Translatie: tRNA

8-12-2024

Eiwitsynthese: samenvatting

8-12-2024