Erfelijk materiaal in de cel
8-12-2024
Erfelijk materiaal in de cel
8-12-2024
1. Voorkennis
De verschillen aangeven tussen prokaryote en eukaryote cellen
Je kunt al:
Het erfelijk materiaal situeren in de celkern = DNA = lange chromatinedraden
2. Bouw van DNA
8-12-2024
DNA DesoxyriboNucleïneAcid = een polynucleotide = polymeer met nucleotiden als bouwstenen
Eén nucleotide bestaat uit:
Desoxyribose
Fosfaatgroep
Organische stikstofbase
Adenine (A)
Cytosine (C)
Guanine (G)
Thymine (T)
Dubbele helix:
2 suiker-fosfaatruggengraten
Complementaire structuur:
A T
C G
Antiparallele structuur:
5’ 3’
3’ 5’
Basensequentie:
= genetische informatie
Verband chromosomen, chromatine, DNA en GEN
GEN = DNA-fragment met de code voor de aanmaak van een polypeptide
8-12-2024
Verband chromosomen, chromatine, DNA en GEN
8-12-2024
Verband chromosomen, chromatine, DNA en GEN
8-12-2024
Eigenschappen van chromosomen
Homologe chromosomen
Chromosomen die even lang zijn en hun centromeer op dezelfde plaats hebben
Bevatten geen identieke informatie, maar wel informatie van dezelfde aard op overeenkomstige plaatsen
bv. op het ene homoloog: info voor blauwe ogen op het andere homoloog: info voor bruine ogen
8-12-2024
Eigenschappen van chromosomen
Autosomen en heterosomen
Autosomen: dragen info over lichaamskenmerken
Alle chromosomen die geen geslachtschromosomen zijn
Mens: 44 autosomen of 22 paar homologe chromosomen
Heterosomen = geslachtschromosomen (X en Y)
= niet homoloog
Dragen eigenschappen (genen) die geslachtsgebonden zijn
8-12-2024
Eigenschappen van chromosomen
Aantallen chromosomen:
Aantal chromosomen per soort is constant
Altijd een even aantal in lichaamscellen
diploïde aantal (2n) mens: 2n = 46
In gameten is slechts de helft van het diploïde aantal chromosomen aanwezig
haploïde aantal (n) mens: n = 23
Bij bevruchting versmelten de gameten tot een zygote
n + n = 2n mens: 23 + 23 = 46 chromosomen
8-12-2024
3. DNA-replicatie
Proces waarbij erfelijk materiaal verdubbeld wordt: DNA wordt gekopieerd
Voor de celdeling
Na deling: dochtercellen bezitten identiek genetisch materiaal
Celyclus: interfase gevolgd door celdeling
8-12-2024
Start DNA-replicatie en werking van DNA-helicase
Start op meerdere plaatsen tegelijk
DNA-helicase verbreekt de waterstofbruggen tussen de basen
2 ouderlijke strengen komen los van elkaar
replicatievork
replicatievork
DNA-replicatie
Werking van DNA-polymerasen
Hechten nieuwe nucleotiden vast op DNA-enkelstreng
Werken enkel in de 5’ 3’ richting van de nieuwe streng
Complementaire basenparing
Primer = korte RNA-keten nodig om te starten aangemaakt door enzym primase
Op de originele 3’ 5’ streng gebeurt de replicatie continu = Snelle streng
Op de originele 5’ 3’ gebeurt de replicatie discontinu = trage streng
Er ontstaan korte fragmenten die nadien met DNA-ligase aan elkaar moeten geplakt worden: OKAZAKI-fragmenten
Okazaki-fragmenten
Werking van DNA-ligase
eerst worden de RNA-primers afgebroken (bezitten de base Uracil) en vervangen door DNA-nucleotiden
Okazakifragmenten worden door DNA-ligase ‘gelijmd’
DNA-replicatie is semi-conservatief: elk nieuwe molecule bestaat uit een oude en een nieuwe streng
Resultaat van DNA-replicatie
Genexpressie
Hoe Genen tot expressie komen in eiwitten
8-12-2024
4. Bouw van RNA
8-12-2024
RNA RiboNucleïneAcid = een polynucleotide = polymeer met nucleotiden als bouwstenen
Eén nucleotide bestaat uit:
ribose
Fosfaatgroep
Organische stikstofbase
Adenine (A)
Cytosine (C)
Guanine (G)
Uracil (U)
Enkele streng: 1 suiker-fosfaatruggengraat
Oriëntatie 5’ 3’
Ruimtelijke opgevouwen door H-bruggen:
A U
C G
Centrale hypothese
8-12-2024
1. Bouw van eiwitten
8-12-2024
1. Bouw van eiwitten.
8-12-2024
1. Bouw van eiwitten
8-12-2024
2. Genetische code
8-12-2024
3-letterwoord = triplet
3. Eiwitsynthese als resultaat van genexpressie
Overzicht eiwitsynthese:
8-12-2024
Transcriptie
3. Eiwitsynthese als resultaat van genexpressie
Verloop van de eiwitsynthese:
https://www.labxchange.org/library/items/lb:LabXchange:88f8b812:lx_simulation:1
Twee deelprocessen:
Transcriptie
In celkern
Overschrijven van basensequentie op DNA naar basensequentie op mRNA
mRNA verlaat celkern naar cytoplasma
Translatie
In cytoplasma of ER, uitgevoerd door ribosomen
Vertalen van basensequentie op mRNA naar aminozuursequentie
Transport-RNA of tRNA
8-12-2024
Transcriptie
8-12-2024
TRanslatie
8-12-2024
Translatie: tRNA
8-12-2024
Eiwitsynthese: samenvatting
8-12-2024